Người mẹ đào hầm nuôi cán bộ giữa vòng vây quân thù

Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt, khi Bình Thuận trở thành một trong những địa bàn diễn ra cuộc đấu tranh quyết liệt giữa cách mạng và quân đội đối phương, có một người phụ nữ đã biến chính ngôi nhà của mình thành nơi che chở cho cán bộ, chiến sĩ. Đó là Mẹ Phạm Thị Ngư, quê ở Hàm Hiệp, Hàm Thuận, Bình Thuận.

Mẹ không chỉ là người mẹ có nhiều con hy sinh cho Tổ quốc. Bản thân Mẹ còn trực tiếp tham gia hoạt động cách mạng, nuôi giấu cán bộ, tiếp tế cho lực lượng kháng chiến và được Nhà nước tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Từ gia đình nghèo đến cơ sở cách mạng

Phạm Thị Ngư sinh năm 1912 tại xã Hàm Hiệp, huyện Hàm Thuận, tỉnh Bình Thuận, nay thuộc khu vực Phong Nẫm, thành phố Phan Thiết. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, cha mẹ mất sớm, Mẹ phải tự lao động để nuôi sống bản thân từ khi còn nhỏ.

Sau khi lập gia đình, vợ chồng Mẹ tiếp tục cuộc sống lao động nghèo khó nhưng vẫn tích cực tham gia các hoạt động yêu nước. Ngay từ thời kỳ chống thực dân Pháp, gia đình Mẹ đã trở thành một cơ sở của cách mạng. Hai vợ chồng cùng tham gia các đoàn thể cứu quốc, còn Mẹ đảm nhiệm công việc vận động phụ nữ và nhân dân địa phương ủng hộ kháng chiến.

Mẹ vận động bà con đóng góp tiền bạc, thuốc men, lương thực và thực phẩm cho lực lượng cách mạng. Trong hoàn cảnh chiến tranh, đó là những nguồn tiếp tế vô cùng quý giá đối với cán bộ, chiến sĩ đang hoạt động trong điều kiện thiếu thốn.

Hai căn hầm bí mật giữa lòng vùng địch

Bước vào những năm chống Mỹ, hoạt động của Mẹ Phạm Thị Ngư càng gắn chặt với công tác bảo vệ và nuôi giấu cán bộ.

Theo tài liệu lịch sử địa phương Bình Thuận, Mẹ tích cực làm nhiệm vụ chắp nối liên lạc giữa cán bộ bên ngoài với cơ sở nội thị. Mẹ còn thức đêm canh gác để cán bộ đào hai hầm bí mật ngay trong vườn nhà, làm nơi trú chân và hoạt động.

Ngôi nhà của Mẹ vì thế trở thành một cơ sở quan trọng giữa vòng vây kiểm soát của đối phương.

Dù cuộc sống thiếu thốn, Mẹ vẫn dành gạo để nuôi cán bộ, du kích. Trong số những người từng được Mẹ che chở có đồng chí Đặng Văn Lãnh, sau này hy sinh và được Nhà nước tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đáng chú ý hơn, trong suốt khoảng 7-8 năm, Mẹ cùng những người dân làm cơ sở cách mạng đã tìm nhiều cách đưa lương thực, thực phẩm và thuốc men từ vùng địch kiểm soát ra vùng căn cứ. Tổng lượng hàng tiếp tế lên tới hàng tấn, góp phần bảo đảm hậu cần cho lực lượng cách mạng địa phương.

Đó là công việc đòi hỏi sự gan dạ và khéo léo. Bởi chỉ cần bị phát hiện, Mẹ và những người tham gia hoạt động có thể phải đối mặt với bắt bớ, tra khảo và những hình thức đàn áp khắc nghiệt.

Tám người thân lần lượt nằm lại

Trong khi trực tiếp hoạt động cách mạng, Mẹ Phạm Thị Ngư cũng phải chịu những mất mát khủng khiếp của một người mẹ thời chiến.

Mẹ có 8 người con và 1 con rể hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; nhiều nguồn thống kê gọi đây là 8 người con liệt sĩ, trong đó có 7 người con ruột và một người con rể.

Những người con của Mẹ lần lượt ra đi, để lại phía sau một người mẹ đã dành cả cuộc đời cho quê hương. Nhưng những mất mát ấy không khiến Mẹ từ bỏ hoạt động cách mạng.

Mẹ vẫn tiếp tục bám trụ, vừa lao động sản xuất, vừa bảo vệ cơ sở, nuôi giấu cán bộ và vận chuyển lương thực, thuốc men cho kháng chiến.

Người mẹ được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân

Những đóng góp của Mẹ Phạm Thị Ngư được Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 6/11/1978, vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu. Năm 1985, Mẹ được tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất.

Đến ngày 17/12/1994, với những người con đã hy sinh cho độc lập, tự do của Tổ quốc, Mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Như vậy, Mẹ Phạm Thị Ngư là một trong số những trường hợp đặc biệt khi vừa là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, vừa là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Các tư liệu thống kê ghi nhận có 10 người mẹ được trao cả hai danh hiệu cao quý này.

Một cuộc đời được viết bằng sự hy sinh

Mẹ Phạm Thị Ngư qua đời năm 2002, để lại câu chuyện về một người phụ nữ Bình Thuận đã sống trọn những năm tháng chiến tranh với lòng yêu nước và sự kiên cường.

Nếu những người con của Mẹ trực tiếp ra chiến trường và có người đã nằm lại nơi chiến trận, thì chính Mẹ cũng góp phần vào cuộc kháng chiến bằng một cách khác: giữ cơ sở, nuôi quân, bảo vệ cán bộ, vận chuyển lương thực và chấp nhận hiểm nguy ngay trong ngôi nhà của mình.

Câu chuyện của Mẹ cho thấy phía sau những chiến công trên chiến trường là một hệ thống hậu phương được tạo nên từ chính những người dân bình thường. Họ không có quân phục, không đứng trong đội hình chiến đấu, nhưng từng căn hầm bí mật, từng bữa cơm, từng bao gạo và từng chuyến vận chuyển đều góp phần duy trì sức chiến đấu của cách mạng.

Mẹ Phạm Thị Ngư vì thế không chỉ được nhớ đến bởi những người con đã hy sinh. Mẹ còn được lịch sử ghi nhận bởi chính những năm tháng Mẹ trực tiếp góp sức cho cuộc kháng chiến, bằng lòng dũng cảm và sự bền bỉ của một người phụ nữ giữa vùng đất đầy bom đạn.

Tên Mẹ hôm nay được đặt cho một tuyến đường tại Phong Nẫm, thành phố Phan Thiết. Đó cũng là cách quê hương lưu giữ ký ức về người phụ nữ đã dành tuổi trẻ, gia đình và cả cuộc đời mình cho đất nước.