Thiếu bảo Phạm Văn Xảo – Vị đại thần văn võ song toàn, người góp công lớn định quốc lập triều (mất năm 1430).
Một tấm gương danh tướng tài ba, nhà ngoại giao xuất chúng và là công thần khai quốc hàng đầu của triều đại Hậu Lê – người đã sát cánh cùng Lê Lợi trong suốt 10 năm gian khổ ở Lam Sơn chính là Thiếu bảo Phạm Văn Xảo – Vị đại thần văn võ song toàn, người góp công lớn định quốc lập triều (mất năm 1430).
Xuất thân danh gia và quyết định phò tá nghĩa quân Lam Sơn
Phạm Văn Xảo sinh ra tại huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc (cùng quê với danh tướng Trần Nguyên Hãn). Ông là một trí thức uyên bác, tinh thông binh pháp, có tầm nhìn chiến lược sâu rộng và tài ngoại giao sắc bén.
Đầu thế kỷ XV, khi đất nước chìm trong ách đô hộ tàn bạo của nhà Minh, mang trong lòng nỗi nhục mất nước, Phạm Văn Xảo đã từ bỏ cuộc sống bình yên, cùng người anh em họ Trần Nguyên Hãn vượt đường xa tìm về vùng núi Lam Sơn (Thanh Hóa) để đầu quân dưới trướng Lê Lợi.
Nhận thấy Phạm Văn Xảo là bậc mưu sĩ có tài cán lớn, Lê Lợi vô cùng trọng dụng, phong ông giữ các chức vụ quan trọng trong bộ tham mưu tối cao của nghĩa quân.
Sứ mệnh ngoại giao và những chiến công hiển hách
Trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Phạm Văn Xảo không chỉ cầm quân đánh giặc giỏi mà còn là "quân sư ngoại giao" xuất sắc:
Mưu lược quân sự: Ông trực tiếp tham gia lập kế hoạch và chỉ huy nhiều trận đánh lớn tại các chiến trường miền Trung và miền Bắc, góp phần bẻ gãy các đợt càn quét của quân Minh.
Đỉnh cao ngoại giao tại Hội thề Đông Quan (1427): Sau đại thắng Chi Lăng - Xương Giang, khi hàng chục vạn quân Minh bị vây hãm tại thành Đông Quan, Phạm Văn Xảo cùng Nguyễn Trãi là những người chủ chốt đại diện cho nghĩa quân Lam Sơn trực tiếp đàm phán với tướng giặc Vương Thông. Bằng tài biện luận sắc sảo, ông buộc giặc phải ký hiệp định đầu hàng, rút quân an toàn về nước mà không tốn thêm xương máu của binh sĩ Đại Việt, đồng thời giữ vững thể diện bang giao.
Công trạng khai quốc và bi kịch oan khiên
Mùa xuân năm 1428, sau khi nước nhà độc lập, triều Hậu Lê được thành lập, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế (Lê Thái Tổ):
Với những đóng góp to lớn đặc biệt trong cả quân sự lẫn ngoại giao, Phạm Văn Xảo được phong làm Thiếu bảo – một trong những chức quan cao cấp nhất trong triều đình, đứng hàng khai quốc công thần bậc nhất.
Tuy nhiên, tương tự như số phận của Trần Nguyên Hãn, do sự đố kỵ, gièm pha của một số kẻ tiểu nhân trong triều và sự nghi kỵ quyền lực của thời kỳ đầu dựng nước, Phạm Văn Xảo đã vướng vào vòng lao lý và bị triều đình xử tử vào năm 1430.
Sự minh oan của lịch sử và sự tôn kính ngàn thu
Nhiều thập kỷ sau, dưới thời minh quân Lê Thánh Tông, triều đình nhà Hậu Lê đã chính thức xem xét lại toàn bộ các vụ án công thần thời kỳ đầu, minh oan hoàn toàn cho Phạm Văn Xảo, khôi phục danh dự và tôn vinh những cống hiến to lớn của ông đối với quốc gia.
Phạm Văn Xảo mãi mãi được sử sách ghi nhận là một vị danh tướng, nhà ngoại giao lỗi lạc của dân tộc – người góp phần quyết định chấm dứt hơn 20 năm đô hộ của giặc Minh, mở ra thời kỳ hoàng kim của nhà Hậu Lê.
