Thiếu tá Nguyễn Ngọc Toản — Người lính “mắt sáng, lòng kiên”
Thiếu tá Nguyễn Ngọc Toản sinh ra ở thôn Hoài Thượng, một làng nhỏ vùng đồng quê yên bình nhưng giàu truyền thống cách mạng. Từ thuở nhỏ, Toản đã chứng kiến những câu chuyện về những người lính dũng cảm của quê hương, nghe bà và cha kể về những ngày làng xóm bị bom đạn, về sự hy sinh thầm lặng nhưng kiên cường của đồng bào.
Thời chiến gian khổ
Khi cuộc kháng chiến chống Pháp trở nên quyết liệt, thanh niên Hoài Thượng như Toản không thể ngồi yên. Ông tình nguyện nhập ngũ, theo tiếng gọi của non sông, mang trên vai nhiệm vụ bảo vệ quê hương. Là người chăm chỉ học hỏi, Toản sớm được nhận vào đơn vị chiến đấu, đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng — từ trinh sát, đưa tin đến chiến đấu trực tiếp.
Trong những trận chiến khốc liệt, Toản luôn là người dẫn đầu. Có lần, giữa đêm khuya, ông cùng đồng đội vượt qua dòng sông nhỏ, len lỏi qua hàng rào địch để tiếp tế vũ khí cho bộ đội. Ánh trăng mờ soi bóng những người lính dũng cảm, và Toản — với đôi mắt sáng quyết tâm — dẫn họ qua từng khúc nguy hiểm như thể chính mạng sống mình không đáng giá hơn bất kỳ viên đạn nào.
Khi cuộc kháng Pháp kết thúc, đất nước dần xây dựng lại. Nhưng chưa kịp thở, Toản và đồng đội lại tiếp tục bước vào một cuộc chiến lớn hơn: chiến tranh chống Mỹ. Ông không run sợ trước bom đạn, không lùi bước trước hiểm nguy. Mỗi ngày ở chiến trường, ông viết thư về làng, kể cho cha mẹ nghe về đồng đội đã ngã xuống, về những khoảnh khắc hi vọng và đau thương, để giữ cho tình yêu quê hương không bao giờ tắt trong trái tim những người thân ở Hoài Thượng.
Sau chiến tranh: Trở về nhưng không phai lửa
Khi hòa bình lập lại, Thiếu tá Toản trở về quê hương với bộ quân phục cũ, với những vết sẹo và nụ cười hiền từ. Ông không chọn cuộc sống ẩn dật; thay vào đó, ông tiếp tục cống hiến, nhưng theo cách khác — bằng câu chuyện, bằng ký ức, bằng kinh nghiệm.
Ngọc Toản gia nhập Hội Cựu chiến binh xã, và trở thành báo cáo viên hoạt động thường xuyên. Mỗi năm, vào các dịp lễ lớn như Ngày Thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam, Ngày Thương binh Liệt sĩ, ông được mời đến trường học sinh trong xã, kể lại những chiến công và hy sinh của đồng đội, khắc họa hình ảnh người lính năm xưa bằng lời lẽ giản dị nhưng sâu lắng.
Trong các buổi nói chuyện, Toản thường bắt đầu bằng một câu hỏi nhẹ nhàng: “Các em có biết vì sao chúng ta được sống trong hòa bình hôm nay?” Rồi ông kể:
“Khi tôi còn trẻ, tôi đã thấy ngôi làng mình bị bom, nghe tiếng mẹ kêu thương con giữa bom đạn. Nhưng tôi cũng thấy được niềm tin: niềm tin rằng tự do sẽ trở lại, đất nước sẽ được giải phóng. Và chúng tôi đã chiến đấu không chỉ vì mình, mà vì tương lai của các em — các em đang ngồi đây, yên bình nghe tôi kể.”
Ánh mắt ông khi kể chuyện có lúc trầm tư, có lúc long lanh niềm tự hào. Những học sinh chăm chú lắng nghe, một số em gật gù, như thể mỗi lời kể của ông đều khắc vào tim các em một bài học yêu nước, kiên cường.
