Thiếu tướng, Anh hùng, Giáo sư Đỗ Xuân Hợp - Người thầy của ngành Y - Dược Việt Nam

Giáo sư, Anh hùng Đỗ Xuân Hợp, sinh ngày 8/7/1906 tại Hà Nội trong một gia đình nhà Nho yêu nước. Ngay từ nhỏ Đỗ Xuân Hợp đã nổi tiếng là một học trò giỏi nhất trường. Sau này theo học trường Bưởi, ông cũng là một học sinh giỏi, chăm chỉ, giúp đỡ bạn kém hơn mình.

Sau khi tốt nghiệp bằng Thành Chung (bằng cấp cho người thi đỗ hết cấp cao đẳng tiểu học thời Pháp thuộc, tương đương với bằng tốt nghiệp trung học cơ sở ngày nay) loại ưu tú, ông theo học trường Cao đẳng Y Dược Đông Dương và tốt nghiệp ra trường năm 1929.

Chân dung anh hùng Đỗ Xuân Hợp.

Năm 1932, y sĩ Đỗ Xuân Hợp được bổ nhiệm Trợ lý giải phẫu ở Viện giải phẫu thuộc trường Đại học y khoa Đông Dương. Trong hơn mười năm vừa làm việc, giúp việc cho Viện trưởng, chăm sóc bệnh nhân tại Bệnh viện Phủ Doãn, vừa học tập ông đã hoàn thành chương trình Bác sỹ Y khoa. Năm 1944, ông được công nhận là giảng viên Trường Đại học Y khoa Hà Nội.

Cách mạng tháng Tám thành công, dưới ánh sáng của Đảng và truyền thống yêu nước, ông bắt đầu bằng việc mở các lớp huấn luyện Hồng thập tự (Hội Chữ thập đỏ ngày nay) cho nữ sinh các trường trung học, ông được tín nhiệm cử làm Chủ tịch Ủy ban Hành chính Lâm thời khu phố Chợ Hôm, Hà Nội. Đầu năm 1946, bác sỹ Đỗ Xuân Hợp tình nguyện tham gia quân đội và được Cục Quân y đưa lên Việt Trì xây dựng bệnh viện quân y chuẩn bị cho toàn quốc kháng chiến.

Trong ba năm đầu (1947 - 1949), mặc dù gặp rất nhiều khó khăn nhưng với cương vị là Viện trưởng Viện Quân y Liên khu X, bác sỹ Hợp đã tổ chức, lãnh đạo Viện hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ. Ông tham gia phục vụ nhiều chiến dịch lớn từ Thu Đông 1947. Năm 1950, ông được điều về làm Trưởng phòng Huấn luyện của Cục Quân y, vừa tham gia giảng dạy cho trường Quân y sỹ và trường Đại học Y khoa. Chiến dịch Biên Giới, Quang Trung, Trần Hưng Đạo đến Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Cuộc kháng chiến ngày càng gay go, quyết liệt. Thương binh ngày càng nhiều. Qua khảo sát, GS Hợp nhận thấy vết thương ở chân, tay bao giờ cũng chiếm tỷ lệ lớn. Từ các bài giảng ông dần dần tập hợp lại, soạn thành cuốn “Giải phẫu tứ chi và thực dụng ngoại khoa” năm 1952 ở chiến khu Việt Bắc. Tập sách không chỉ là tài liệu chính để giảng dạy trong Nhà trường, mà còn là cuốn “cẩm nang” để các cán bộ quân y ở các đơn vị tham khảo khi phải mổ cấp cứu thương binh ngay tại chiến trường.

Trong 20 năm (1952 - 1971), GS. Đỗ Xuân Hợp biên soạn xong cả bộ sách giáo khoa Giải phẫu học hoàn chỉnh, gồm nhiều tập, với gần 1.500 trang và hơn 900 hình ảnh minh họa. Với cuốn sách y khoa đầu tiên bằng tiếng Việt được in ở Việt Bắc năm 1952, GS. Đỗ Xuân Hợp được coi là một trong những người lập công đầu đưa tiếng mẹ đẻ vào giảng dạy ở bậc đại học.

Bộ sách được Nhà xuất bản Y học in nhiều lần, tổng cộng gần 20 nghìn bản. Mỗi lần in lại, GS. Hợp đều cẩn thận sửa chữa, bổ sung các số liệu mới và đặc điểm giải phẫu học của cơ thể người Việt Nam, đặc biệt là những kinh nghiệm mổ mà ông và đồng nghiệp mới đúc kết được qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Trong bộ sách ấy, ngoài những tài liệu kinh điển rút ra từ các tài liệu giải phẫu học nước ngoài, ông còn bổ sung những đặc điểm hình thái học của người Việt Nam do chính ông sưu tầm và công bố. Ngoài ra, ông còn nêu lên những điều chỉ dẫn về mổ, về khám bệnh dựa trên các chi tiết giải phẫu học được trình bày. Cách biên soạn ấy rất phù hợp với yêu cầu đào tạo cán bộ y tế ở nước ta.

Trong suốt cuộc đời mình (1906 - 1985), GS. Đỗ Xuân Hợp là tác giả cùng các đồng nghiệp đã biên soạn hơn 100 công trình nghiên cứu và gần 20 cuốn sách chuyên khảo về các lĩnh vực Giải phẫu học ngoại khoa, Nhân chủng học, Khảo cổ học, Mĩ học rất có giá trị cả về mặt lý luận và thực tiễn. Từ năm 1960 - 1978, ông là Phó Chủ tịch Tổng Hội y học Việt Nam từ khi thành lập; sáng lập viên và là Chủ tịch Hội Hình thái học Việt Nam (1968 - 1985); chuyên viên đầu ngành Giải phẫu Việt Nam. Ông đã tham gia đào tạo 15.000 cán bộ y tế trong và ngoài Quân đội, là tác giả 128 công trình về Giải phẫu, Nhân trắc và Hình thái người Việt Nam. Ông là Đại biểu Quốc hội từ Khóa II đến Khóa VII, ủy viên Thường vụ Quốc hội Khóa IV, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Y tế - Xã hội của Quốc hội Khóa VI, Ủy viên Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Khóa III, Phó Chủ tịch ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội Khóa IV.

Với những đóng góp của mình, ông đã được tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý như: Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập; Huân chương Quân công hạng Nhất, Huân chương Quân kỳ Quyết thắng và Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (1985).

Ống nhòm – kỷ vật của Thiếu tướng, Giáo sư Đỗ Xuân Hợp.

Tại Bảo tàng Hậu cần hiện nay đang lưu giữ một số hiện vật về Giáo sư Đỗ Xuân Hợp, tiêu biểu trong đó là chiếc ống nhóm Liên Xô. Đây là kỷ vật ông cùng đoàn đại biểu Cục Quân y sang thăm và làm việc tại Liên Xô và được tặng chiếc ống nhòm để quan sát cuộc tập trận của Hồng quân năm 1956, sau được dùng làm đồ dùng cá nhân.

Năm 2013, con trai Giáo sư Đỗ Xuân Hợp là Đỗ Xuân Ánh đã trao tặng chiếc ống nhòm của Thiếu tướng, Giáo sư, Anh hùng LLVTND Đỗ Xuân Hợp cho Bảo tàng Hậu cần làm hiện vật nhằm phát huy giá trị lịch sử. Hiện vật về ông luôn thu hút sự chú ý, tìm hiểu của đông đảo công chúng, nhất là các học viên, chiến sĩ của các học viện, nhà trường ngành Quân y tới tham quan, học tập./.