Thiếu tướng, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa - Người trí thức theo Bác về nước
Thiếu tướng, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa - Người trí thức theo Bác về nước
Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa (1913-1997), tên thật Phạm Quang Lễ, quê tỉnh Vĩnh Long .
Ông Phạm Quang Lễ sinh ngày 13/9/1913 tại làng Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Năm 1933, ông đỗ cả tú tài Việt và tú tài Tây, sang Pháp du học. 11 năm du học ở Pháp, ông chính thức nhận 4 bằng đại học: Tổng hợp, cầu đường, kỹ thuật điện và hàng không .
Ngay từ khi sang Pháp, ông đã nghĩ: "Dân mình thế nào rồi cũng có ngày nổi dậy, mình phải có súng đạn, phải gia công tự làm súng đạn một phần nào". Trong những năm ở Pháp, chàng sinh viên Phạm Quang Lễ đã bí mật tìm kiếm, khám phá và lưu giữ các tài liệu khoa học quân sự, đặc biệt là các bản thiết kế vũ khí - những thứ thuộc diện cấm kỵ của nhà đương cục .
Tháng 9/1946, ông theo Bác Hồ về nước phục vụ kháng chiến, mang theo hành trang là khối kiến thức về kỹ thuật vũ khí và hơn 30.000 trang tài liệu mà ông âm thầm sưu tập, dày công giấu giếm suốt 11 năm .
Trong điều kiện khó khăn, thiếu thốn, cuộc kháng chiến trong vòng vây, ông đã nghiên cứu, sáng chế các loại vũ khí có sức công phá lớn, chỉ đạo các xưởng quân giới sản xuất hàng chục chủng loại đạn, bom phóng, mìn, địa lôi bằng nguyên vật liệu tại chỗ. Ông còn đào tạo đội ngũ cán bộ quân giới và xây dựng các trung đoàn, đại đoàn công pháo đầu tiên của Quân đội ta .
Năm 1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng. Năm 1952, tại Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc, ông là một trong 3 người đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động .
Một kỷ niệm cảm động về đức tính giản dị của ông: ngày ông cưới vợ ở Việt Bắc, cơ quan ngỏ ý báo cáo và xin phép Bác Hồ lo đám cưới chu tất. Biết chuyện, ông đã gạt đi vì sợ làm phiền Bác, phiền tổ chức. Ông lấy 50 đồng hai vợ chồng gom góp nhờ chị nuôi mua một bao tải quả mắc cọp và mấy thứ bánh địa phương về tổ chức đám cưới, nhất quyết không lấy tiền của tập thể .
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá: "Kỹ sư Nghĩa đã có công to trong việc xây dựng quân giới, luôn gần gũi, giúp đỡ, dạy bảo và học hỏi anh em công nhân, đã thắt chặt lý luận với thực hành" .
