Thiếu tướng - Anh hùng LLVTND Hoàng Đan

Thiếu tướng Hoàng Đan – vị tướng bậc thầy về phòng ngự phản công

Thiếu tướng Hoàng Đan là vị tướng bậc thầy về nghệ thuật phòng ngự phản công. Sự có mặt của ông không chỉ phần nào trung hòa được chiến thuật chiến đấu của quân đội khi đó dưới sự chỉ đạo của các tướng như Lê Trọng Tấn, Nguyễn Hữu An – vốn thiên về tấn công nhiều hơn. Có thể nói, ông là một trong những vị lãnh đạo quân sự bền bỉ nhất khi chỉ huy quân và dân ta qua nhiều cuộc chiến tranh, từ khi thực dân Pháp trở lại xâm lược cho đến những năm tháng chiến đấu ở biên giới Việt – Trung.

Một danh gia yêu nước

Thiếu tướng Hoàng Đan sinh ngày 28 tháng 2 năm 1928 tại xã Nghi Thuận, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An trong một gia đình có truyền thống quân sự lâu đời. Nhiều thế hệ trong dòng họ đỗ đạt, làm quan võ hoặc làm thầy thuốc. Theo gia phả họ Hoàng, ông là hậu duệ đời thứ 21 của danh tướng nhà Trần – Hoàng Tá Thốn, hiệu Sát Hải Đại Vương. Hiện nay tại huyện Yên Thành vẫn còn đền thờ vị danh tướng này.

Tháng 3 năm 1945, khi Nhật đảo chính Pháp, dù mới 17 tuổi Hoàng Đan đã gia nhập Mặt trận Việt Minh và sớm được bầu làm ủy viên ban chấp hành của huyện. Từ tháng 10 năm 1946 đến năm 1949, ông lần lượt giữ các chức vụ: chính trị viên đại đội, đại đội trưởng, đội trưởng huyện đội, huyện ủy viên huyện Triệu Phong (tỉnh Quảng Trị), rồi tiểu đoàn trưởng thuộc Trung đoàn 57, Đại đoàn 304.

Dũng cảm, mưu trí và sáng tạo, ông chỉ huy tiểu đoàn đánh thắng nhiều trận tại các chiến trường Bình – Trị – Thiên, Thanh Hóa, Ninh Bình. Năm 1952 tại Ninh Bình, ông chỉ huy tiểu đoàn đánh 5 trận công kiên toàn thắng, tiêu diệt gọn 5 cứ điểm của địch, trong đó có nhiều lính Âu – Phi.

Tháng 11 năm 1953, ông tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Sau chiến thắng, ông được giao làm Trưởng ban tác chiến của Sư đoàn 304.

Tính cách của ông bộc trực, thẳng thắn nhưng cũng rất yêu thương binh lính. Chính điều đó khiến cấp dưới vô cùng kính trọng và yêu quý.

Có một câu chuyện được nhiều người nhắc lại. Năm 1950, khi mới 22 tuổi, ông làm đoàn trưởng của Đoàn 418 – đơn vị chủ công của Trung đoàn 57, Đại đoàn 304. Lúc đó anh trai của ông là Hoàng Khuê làm đại đội trưởng thuộc quyền chỉ huy của ông. Trong một trận phục kích, ông phân công đại đội của anh trai chặn đầu đội hình quân địch. Tuy nhiên đơn vị xuất kích chậm, để một bộ phận địch chạy thoát khiến trận đánh không trọn vẹn.

Sau trận đánh, trước toàn đơn vị, giữa chiến trường khói đạn, Hoàng Đan đã nghiêm khắc phê bình:
“Anh đánh đấm như thế à?”

Ông Hoàng Khuê lặng người, đứng im như trời trồng, không dám thanh minh một lời. Câu chuyện cho thấy sự công tâm và kỷ luật sắt của vị chỉ huy trẻ tuổi.

Vừa làm thầy, vừa làm tướng

Trong kháng chiến chống Mỹ, tướng Hoàng Đan vừa là người thầy, vừa là vị tướng trận mạc. Ông vừa học, vừa dạy và khi quân đội cần thì lại ra chiến trường. Năm 1955, ông giảng dạy tại Trường Cao cấp Quân sự – tiền thân của Học viện Quốc phòng. Năm 1960, ông được Bộ Quốc phòng cử đi học tại Liên Xô.

Từ năm 1965, ông được điều vào chiến trường miền Nam, giữ chức Phó tư lệnh rồi Tư lệnh Sư đoàn 324. Ông trực tiếp chỉ huy chiến đấu tại các chiến trường Trị Thiên, Đường 9 – Khe Sanh, đối đầu với lực lượng lớn của quân đội Mỹ.

Sư đoàn của ông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, giam chân quân địch, giữ vững cửa ngõ chiến lược, tạo điều kiện cho quân ta tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Những trận đánh của đơn vị ông đã góp phần làm phá sản chiến lược “tìm và diệt” của quân đội Mỹ.

Không chỉ tài giỏi trong chiến trận, ông còn nổi tiếng là người chỉ huy linh hoạt, sáng tạo. Có lần ông dẫn đoàn cán bộ đi trinh sát địa hình để bố trí thế trận. Khi đi qua một cánh rừng, ông dừng lại nói: “Tôi đi đái cái đã”. Đi tiếp qua một quả núi, ông lại bảo: “Dừng lại cho tôi đi vệ sinh chút”. Qua một con suối, ông nói: “Tôi tắm cái đã”.

Vài ngày sau, khi giao nhiệm vụ cho các đơn vị, ông nói:
“Trung đoàn 24 bố trí quanh chỗ tôi đi đái, Trung đoàn 66 quanh chỗ tôi đi vệ sinh, còn Trung đoàn 9 ở chỗ tôi tắm.”

Mọi người lập tức hiểu ra đó chính là những điểm then chốt trên thực địa. Ông giải thích rằng thời đó nhiều cán bộ chưa đọc bản đồ thật chính xác, nên ông dùng cách ghi nhớ thực địa như vậy để tránh sai lệch tọa độ.

Những chiến dịch lớn

Ông tiếp tục chỉ huy các đơn vị thuộc Sư đoàn 304 trong nhiều chiến dịch lớn, trong đó có chiến dịch Đường 9 và các trận đánh ác liệt tại Thành cổ Quảng Trị.

Đỉnh cao trong sự nghiệp cầm quân của ông là trận Thượng Đức năm 1974. Ông nhiều lần trực tiếp vào chiến trường để lập kế hoạch tác chiến, tăng cường hỏa lực và giữ vững trận địa. Ba lần vào Thượng Đức, ông khiến quân đội Việt Nam Cộng hòa lúng túng, không thể đối phó.

Cùng năm đó, Quân đoàn 2 được thành lập. Hoàng Đan trở thành một trong những vị chỉ huy chủ chốt dưới quyền tướng Nguyễn Hữu An.

Trong Tổng tiến công mùa Xuân 1975, ông cùng Quân đoàn 2 tham gia chiến dịch giải phóng Huế – Đà Nẵng. Chính ông là người đại diện quân đoàn báo cáo kế hoạch tác chiến với Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Trung tướng Lê Trọng Tấn.

Sau thắng lợi tại Huế – Đà Nẵng, Quân đoàn 2 tiếp tục hành quân thần tốc vào Nam, tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Cánh quân phía Đông của quân đoàn tiến thẳng vào Sài Gòn. Lữ đoàn xe tăng 203 của quân đoàn đã tiến vào Dinh Độc Lập, bắt toàn bộ nội các của Tổng thống Dương Văn Minh, buộc họ phải tuyên bố đầu hàng vô điều kiện.

Những năm tháng sau chiến tranh

Sau năm 1975, tướng Hoàng Đan tiếp tục tham gia các mặt trận tại Campuchia và biên giới Việt – Trung.

Năm 1977, ông được điều vào miền Nam tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc tại biên giới Tây Nam. Ông tham gia xây dựng kế hoạch tác chiến trong chiến dịch tiến công vào Campuchia.

Năm 1979, khi chiến tranh biên giới phía Bắc bùng nổ, ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh Quân đoàn 5, Tư lệnh Mặt trận Lạng Sơn, kiêm Phó tư lệnh Quân khu 1. Trong một lần đi kiểm tra trận địa, xe thiết giáp của ông bị pháo binh Trung Quốc bắn trúng. Lái xe, cận vệ và thư ký đều hy sinh. Ban đầu mọi người tưởng rằng ông cũng đã hy sinh. Nhưng đến tối, sau khi một mình băng rừng hàng chục kilômét tránh truy kích, ông đã trở về sở chỉ huy khiến tất cả vô cùng xúc động.

Trong các trận chiến sau đó, ông trực tiếp chỉ huy phòng ngự phản công tại nhiều điểm cao chiến lược, đặc biệt là khu vực Bình độ 400. Dưới sự chỉ huy của ông, quân ta tổ chức phòng ngự có chiều sâu, đánh dọc sườn, đánh tập hậu khiến quân Trung Quốc tổn thất nặng nề.

Tuy nhiên tổn thất của quân ta cũng rất lớn. Là người chỉ huy, ông vô cùng đau xót trước sự hy sinh của chiến sĩ. Có lần nhìn số thương vong tăng lên từng ngày, ông nghẹn ngào nói:
“Nếu các anh đánh thế này thì danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng phong không kịp đâu.”

Sau này ông được điều về công tác tại Cục Khoa học Quân sự thuộc Bộ Tổng Tham mưu. Năm 1995 ông nghỉ hưu.

Ngày 11 tháng 11 năm 2003, sau một cơn đau tim đột ngột, Thiếu tướng Hoàng Đan qua đời trong niềm tiếc thương vô hạn của đồng đội và nhân dân.

Ông được nhớ đến như một trong những vị tướng trận mạc lừng danh của Quân đội Nhân dân Việt Nam, nổi tiếng với nghệ thuật phòng ngự phản công bậc thầy và tấm lòng luôn đau đáu vì sinh mạng của người lính.