Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Xuân Ẩn — "Điệp viên hoàn hảo" X6

Trong lịch sử tình báo Việt Nam, hiếm có cái tên nào gây ấn tượng mạnh như Phạm Xuân Ẩn — người

được cả bạn bè và đối phương gọi là "điệp viên hoàn hảo". Ông là Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, đồng thời là một nhà báo nổi tiếng của Sài Gòn trước năm 1975.

Phạm Xuân Ẩn sinh ngày 12 tháng 9 năm 1927 tại Biên Hòa (nay thuộc tỉnh Đồng Nai), tên khai sinh là Phạm Văn Thành. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia cách mạng. Sau đó, ông được tổ chức tin cậy giao nhiệm vụ đặc biệt: hoạt động trong lòng đối phương với vỏ bọc là một nhà báo.

Từ cuối những năm 1950, Phạm Xuân Ẩn sang Mỹ học báo chí rồi trở về Sài Gòn làm việc cho các hãng thông tấn lớn của phương Tây, trong đó có Reuters và tạp chí Time — nơi ông giữ vai trò phóng viên người Việt chủ chốt trong nhiều năm, cùng với New York Herald Tribune. Nhờ vị trí này, ông có điều kiện tiếp cận các căn cứ quân sự, các buổi họp báo và nhiều nguồn tin quan trọng của chính quyền Sài Gòn và quân đội Mỹ.

Nhưng đằng sau hình ảnh một nhà báo lịch lãm, say mê chó, chim cảnh và là bạn thân của nhiều tướng lĩnh, nhà báo Mỹ, Phạm Xuân Ẩn là điệp viên chiến lược mang bí danh X6, thuộc mạng lưới tình báo chiến lược H63 do các đồng chí Trần Quốc Hương (Mười Hương) và Nguyễn Văn Tàu (Tư Cang) trực tiếp chỉ đạo. Trong suốt những năm tháng chiến tranh, ông đã bí mật chuyển về căn cứ hàng trăm báo cáo, tài liệu có giá trị chiến lược, góp phần quan trọng giúp Bộ Chỉ huy tối cao nắm được ý đồ của đối phương và hoạch định các chiến dịch lớn, trong đó có Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Điều khiến đồng nghiệp quốc tế nể phục là suốt thời gian hoạt động, Phạm Xuân Ẩn chưa bao giờ đưa tin giả hay tuyên truyền cho cách mạng trên mặt báo. Ông làm báo một cách trung thực, và chính sự trung thực ấy lại trở thành lớp vỏ bọc hoàn hảo nhất. Nhiều người Mỹ từng quen biết ông thậm chí còn tin rằng ông làm việc cho CIA.

Trước ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi Sài Gòn sắp thất thủ, Phạm Xuân Ẩn đã bất chấp nguy hiểm để giúp đỡ nhiều người bạn, đồng nghiệp nước ngoài và cả những người từng làm việc cho chính quyền cũ thoát khỏi vòng nguy hiểm. Sau ngày hòa bình, ông công khai thân phận thật của mình: một sĩ quan tình báo của cách mạng. Ngày 15 tháng 1 năm 1976, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, sau đó được phong quân hàm Thiếu tướng.

Cuộc đời của Phạm Xuân Ẩn đã được nhà sử học Mỹ Larry Berman khắc họa trong cuốn sách "Perfect Spy" (Điệp viên hoàn hảo) xuất bản năm 2007. Ông qua đời ngày 20 tháng 9 năm 2006 tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 79 tuổi, để lại hình ảnh một con người trung thành tuyệt đối với Tổ quốc, sống trọn vẹn cả hai cuộc đời — nhà báo và chiến sĩ tình báo — mà không đánh mất phẩm giá của mình.