Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Xuân Ẩn – Nhà tình báo huyền thoại trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968

Nội dung chính

Phạm Xuân Ẩn sinh năm 1927 tại xã Bình Trước, tỉnh Biên Hòa (nay thuộc thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai). Ngay từ năm 1945, khi còn là một thanh niên, ông đã tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong, góp phần vào công cuộc giành chính quyền tại Cần Thơ. Đến năm 1953, ông được kết nạp vào Đảng và nhận nhiệm vụ đặc biệt: tạm ngừng hoạt động công khai để chuẩn bị thâm nhập sâu vào hàng ngũ đối phương, mở đầu cho một chặng đường hoạt động tình báo chiến lược kéo dài hơn hai mươi năm.

Để xây dựng vỏ bọc vững chắc, ông sang Mỹ du học ngành báo chí, sau đó trở về Sài Gòn làm việc cho hãng thông tấn Reuters rồi trở thành phóng viên chính thức của tạp chí Time. Với vị trí này, ông có điều kiện tiếp cận rộng rãi giới chức quân sự và chính quyền Sài Gòn, từ đó thu thập được nhiều tài liệu chiến lược tuyệt mật.

Trong giai đoạn 1967 – 1968, khi công tác chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân được xúc tiến khẩn trương, những báo cáo tình báo của ông đã góp phần giúp Bộ Chỉ huy nắm được tình hình bố trí lực lượng, kế hoạch tác chiến của đối phương, phục vụ cho việc hoạch định chiến lược. Đặc biệt, cùng với Đại tá Tư Cang và Cụm tình báo H.63, ông đã khai thác được nhiều nguồn tin quan trọng, góp phần mở ra đợt hai của chiến dịch Mậu Thân 1968 – một trong những bước ngoặt của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nhận xét rằng những tin tức do ông cung cấp mang lại cảm giác như có mặt ngay trong phòng tác chiến của đối phương.

Suốt nhiều năm hoạt động giữa lòng địch, ông luôn giữ vững bản lĩnh, khéo léo bảo vệ bí mật của mình trong khi vẫn duy trì được sự tin cậy, quý mến của đồng nghiệp quốc tế nhờ nhân cách chân thành và lối sống giản dị. Mãi đến ngày 15 tháng 1 năm 1976, khi được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, thân phận thực sự của ông mới được công bố, khiến giới báo chí trong và ngoài nước không khỏi kinh ngạc.

Sau chiến tranh, ông tiếp tục công tác trong ngành tình báo quốc phòng, được thăng quân hàm Thiếu tướng vào năm 2002 trước khi nghỉ hưu. Ông qua đời ngày 20 tháng 9 năm 2006 tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 80 tuổi. Năm 2025, nhân kỷ niệm 80 năm truyền thống Tình báo Quốc phòng Việt Nam, Nhà tưởng niệm Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Xuân Ẩn đã được khánh thành tại khu di tích Láng Le – Bàu Cò, xã Tân Nhựt, Thành phố Hồ Chí Minh, trở thành công trình tri ân và giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ trẻ. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là minh chứng sống động cho trí tuệ, lòng dũng cảm và sự cống hiến thầm lặng vì độc lập, thống nhất đất nước. Cuối năm 1967, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương đã đưa ra một quyết định táo bạo: mở cuộc Tổng tiến công và nổi dậy trên toàn miền Nam vào đúng dịp Tết Nguyên đán Mậu Thân năm 1968. Đây là thời điểm mà cả hai phía đều thực hiện lệnh hưu chiến theo thông lệ, vì vậy yếu tố bất ngờ được đặt lên hàng đầu. Sau nhiều tháng bí mật chuẩn bị, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ từ khắp các chiến trường đã lặng lẽ hành quân về vị trí tập kết, sẵn sàng bước vào trận đánh mang ý nghĩa chiến lược.

Và viế về mùa xuân năm ấy đêm 30 Tết, khi nhiều gia đình đang chuẩn bị đón giao thừa, những người lính vẫn lặng lẽ tiến về mục tiêu. Họ bước đi trong màn đêm, giữ tuyệt đối bí mật. Không ai biết mình có thể trở về hay không, nhưng ai cũng hiểu rằng nếu chùn bước, đất nước sẽ còn chìm trong khói lửa. Với họ, mùa xuân chỉ thực sự có ý nghĩa khi non sông được thống nhất, nhân dân được sống trong hòa bình.

Hình 2. Những trận chiến ác liệt trên đường phố trong cuộc Tổng tiến công Xuân Mậu Thân 1968.

Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.

Đúng thời khắc giao thừa, tiếng súng đồng loạt vang lên tại nhiều đô thị trên khắp miền Nam. Từ Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ đến hàng chục tỉnh, thành khác, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 chính thức bắt đầu. Những trận đánh diễn ra liên tiếp, quyết liệt và đầy cam go. Nhiều mục tiêu quân sự, chính trị quan trọng bị tiến công bất ngờ, khiến đối phương lúng túng và làm thay đổi cục diện chiến trường.

Tại Sài Gòn, các đơn vị biệt động cùng lực lượng vũ trang tiến công vào nhiều cơ quan đầu não. Dù lực lượng còn chênh lệch, nhiều chiến sĩ vẫn chiến đấu đến viên đạn cuối cùng. Có người ngã xuống ngay trước cổng mục tiêu. Có người mãi mãi nằm lại khi tuổi đời còn rất trẻ. Họ không kịp trở về ăn bữa cơm đoàn viên với gia đình, cũng không kịp thực hiện những ước mơ giản dị của tuổi thanh xuân.

Ở Huế, cuộc chiến diễn ra ác liệt trong nhiều tuần. Từng con đường, góc phố, mái nhà đều in dấu bom đạn. Giữa khói lửa, hình ảnh quân và dân sát cánh bên nhau đã trở thành biểu tượng đẹp của tinh thần yêu nước. Người dân âm thầm tiếp tế lương thực, che giấu thương binh, dẫn đường cho bộ đội. Chính tình quân dân ấy đã tiếp thêm sức mạnh để những người lính kiên cường bám trụ giữa mưa bom, bão đạn.

Chiến dịch Mậu Thân cũng để lại biết bao mất mát. Hàng chục nghìn cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh hoặc bị thương. Có những người nằm lại nơi chiến trường mà nhiều năm sau gia đình mới tìm được hài cốt. Có những người vẫn còn là liệt sĩ chưa biết tên. Những lá thư chưa kịp gửi, chiếc lược gỗ, cuốn sổ tay, chiếc khăn tay hay tấm ảnh gia đình còn sót lại đã trở thành những kỷ vật thiêng liêng, nhắc nhớ về một thế hệ sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.

Ở hậu phương, chiến tranh cũng để lại những khoảng trống không gì bù đắp được. Có người mẹ mòn mỏi chờ con suốt cả cuộc đời. Có người vợ trẻ nuôi con khôn lớn chỉ bằng ký ức về người chồng đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Có những đứa trẻ lớn lên chưa từng được gọi tiếng "cha". Mỗi mùa xuân đi qua là thêm một mùa xuân chờ đợi, nhưng cũng là thêm một lần khẳng định rằng sự hy sinh của những người lính không hề vô nghĩa.

Mặc dù cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 phải chịu nhiều tổn thất, song về ý nghĩa chiến lược, đây là bước ngoặt quan trọng của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Chiến dịch đã tạo nên tiếng vang lớn trên trường quốc tế, làm lung lay ý chí xâm lược của Mỹ, buộc Mỹ phải chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán tại Hội nghị Paris. Từ đây, cuộc kháng chiến của dân tộc bước sang một giai đoạn mới, mở đường cho những thắng lợi tiếp theo và tiến tới Đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những chiến hào năm xưa đã phủ đầy màu xanh của cây cỏ, những vết bom trên nhiều vùng đất đã được hàn gắn bởi nhịp sống thanh bình. Nhưng ký ức về Xuân Mậu Thân 1968 vẫn còn nguyên giá trị trong dòng chảy lịch sử dân tộc. Đó không chỉ là câu chuyện về một chiến dịch quân sự, mà còn là câu chuyện về lòng yêu nước, về sự quả cảm và tinh thần sẵn sàng hy sinh của cả một thế hệ vì độc lập, tự do.

Các em học sinh Trường THCS Vĩnh Lộc 2, huyện Bình Chánh nghe Nữ dân công Phạm Thị Nàng, kể lại sự hy sinh dũng cảm của tập thể Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân - 32 dân công hỏa tuyến Vĩnh Lộc Tết Mậu Thân năm 1968. Đoàn viên, thanh niên Thành phố thắp nến tri ân các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ TPHCM.

Nguồn : Thanhuytphcm

Mỗi mùa xuân hôm nay, khi những chùm pháo hoa rực sáng trên bầu trời, khi mọi gia đình quây quần trong niềm vui đoàn tụ, càng thấm thía hơn rằng hòa bình không phải là điều tự nhiên có được. Đó là thành quả được đánh đổi bằng biết bao máu xương, nước mắt và những mùa xuân còn dang dở của lớp lớp cha anh đi trước.

Viết về Xuân Mậu Thân không chỉ để nhắc nhớ một dấu mốc lịch sử, mà còn để tri ân những người đã sống và chiến đấu trong thời hoa lửa. Những người lính năm ấy có thể đã nằm lại với đất mẹ, nhưng ý chí kiên cường, lòng yêu nước và khát vọng độc lập mà họ để lại sẽ mãi là ngọn lửa soi đường cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Đó chính là giá trị bất diệt của mùa xuân năm 1968 – mùa xuân không có pháo hoa, nhưng đã thắp lên ngọn lửa của niềm tin, của khát vọng thống nhất và của một Việt Nam hòa bình, phát triển.