THIẾU TƯỚNG, ANH HÙNG PHẠM XUÂN ẨN – NGƯỜI ĐI QUA CUỘC CHIẾN BẰNG MỘT VỎ BỌC HOÀN HẢO

THIẾU TƯỚNG, ANH HÙNG PHẠM XUÂN ẨN – NGƯỜI ĐI QUA CUỘC CHIẾN BẰNG MỘT VỎ BỌC HOÀN HẢO

Giữa Sài Gòn những năm chiến tranh, có một người thường xuyên xuất hiện trên những trang báo quốc tế, giao du với các tướng lĩnh, quan chức và sĩ quan tình báo Mỹ – Sài Gòn. Ông là một nhà báo được kính trọng, một người am hiểu chính trường và quân sự. Nhưng phía sau hình ảnh ấy là một nhiệm vụ hoàn toàn khác. Phạm Xuân Ẩn đã sống và hoạt động trong một vỏ bọc đặc biệt suốt nhiều năm, âm thầm thu thập những thông tin có giá trị chiến lược và chuyển về cho cách mạng.

Một người mang nhiều cái tên

Phạm Xuân Ẩn sinh ngày 12/9/1927 tại Biên Hòa, Đồng Nai, mất ngày 20/9/2006.

Tên khai sinh của ông là Phạm Văn Thành. Trong hoạt động cách mạng, ông còn được biết đến với tên Trần Văn Trung, Hai Trung và bí danh X6.

Những cái tên ấy gắn với những phần khác nhau trong cuộc đời ông.

Một cái tên của người con đất Biên Hòa.

Một cái tên của người hoạt động tình báo.

Và một cái tên gắn với nghề báo – nghề đã trở thành chiếc vỏ bọc đặc biệt giúp ông tiếp cận sâu vào những trung tâm thông tin quan trọng của Sài Gòn.

Từ chiến khu đến nghề báo

Ngay từ đầu những năm 1950, Phạm Xuân Ẩn đã tham gia hoạt động cách mạng và được giao nhiệm vụ tình báo.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, nhiệm vụ đặt ra cho ông ngày càng phức tạp: phải xây dựng một vị trí đủ vững chắc để có thể tiếp cận những nguồn tin quan trọng trong lòng Sài Gòn.

Năm 1957, ông được bố trí sang Mỹ học báo chí.

Đây không chỉ là một cơ hội học tập.

Đó còn là bước chuẩn bị cho một nhiệm vụ lâu dài.

Sau khi trở về Việt Nam năm 1959, ông lần lượt làm việc cho Reuters, rồi tạp chí TIME và một số cơ quan báo chí quốc tế khác.

Nghề báo đưa ông đến rất nhiều nơi.

Và quan trọng hơn, nghề báo đưa ông đến gần rất nhiều con người.

Nhà báo giữa lòng Sài Gòn

Trong mắt nhiều đồng nghiệp nước ngoài, Phạm Xuân Ẩn là một nhà báo có kiến thức sâu rộng về Việt Nam.

Ông hiểu chính trị.

Hiểu quân sự.

Hiểu xã hội.

Hiểu văn hóa.

Và đặc biệt, ông có khả năng xây dựng những mối quan hệ rất rộng.

Trong những năm làm báo tại Sài Gòn, ông tiếp cận được nhiều sĩ quan, quan chức, nhà báo và những người có vị trí quan trọng trong bộ máy chính quyền Sài Gòn cũng như giới quân sự, tình báo Mỹ.

Điều đặc biệt là nhiều người trong số họ coi ông như một người bạn.

Họ nói chuyện với ông.

Tin tưởng ông.

Chia sẻ với ông.

Nhưng họ không biết rằng, phía sau người phóng viên ấy là một cán bộ tình báo đang thực hiện một nhiệm vụ bí mật.

Một cuộc đời hai lớp

Phạm Xuân Ẩn phải sống trong hai thế giới gần như đối lập.

Ban ngày, ông là nhà báo.

Là đồng nghiệp của những phóng viên quốc tế.

Là người có mặt tại những cuộc họp báo, những sự kiện chính trị và những nơi giới chức thường xuyên xuất hiện.

Nhưng ở một tầng khác của cuộc đời, ông là một cán bộ tình báo.

Những thông tin ông tiếp cận được không đơn thuần là tin tức báo chí.

Đó có thể là những đánh giá về tình hình chính trị.

Những kế hoạch quân sự.

Những thay đổi trong bộ máy chỉ huy.

Những toan tính chiến lược của đối phương.

Những thông tin ấy được chuyển về cho cấp trên để phục vụ công tác nghiên cứu, đánh giá và hoạch định chiến lược.

“Ở trong phòng tác chiến”

Một trong những điều thường được nhắc đến khi nói về giá trị nguồn tin của Phạm Xuân Ẩn là nhận xét của Đại tướng Võ Nguyên Giáp rằng những thông tin ông cung cấp giúp phía Việt Nam có cảm giác “như đang ở trong phòng tác chiến của Mỹ”.

Hình ảnh ấy cho thấy ý nghĩa của tình báo chiến lược.

Một trận đánh có thể diễn ra trong vài giờ.

Một chiến dịch có thể kéo dài nhiều ngày.

Nhưng để đưa ra quyết định đúng, người chỉ huy cần biết đối phương đang nghĩ gì, chuẩn bị gì và sẽ hành động ra sao.

Và đó chính là nơi những người làm tình báo như Phạm Xuân Ẩn đóng góp.

Không tiếng súng.
Không chiến hào.
Không xuất hiện trên chiến trường.

Nhưng những thông tin được đưa về có thể tác động đến cả cách nhìn nhận một chiến trường.

Vỏ bọc càng hoàn hảo, nhiệm vụ càng nguy hiểm

Làm tình báo trong lòng đối phương đồng nghĩa với việc mỗi bước đi đều phải thận trọng.

Chỉ một sơ suất có thể khiến nhiều năm xây dựng vỏ bọc trở nên vô nghĩa.

Phạm Xuân Ẩn phải duy trì hình ảnh của một nhà báo quốc tế trong một thời gian rất dài.

Ông từng được đào tạo tại Mỹ.

Có quan hệ với nhiều người Mỹ và người Việt Nam trong giới quân sự, chính trị, báo chí.

Thậm chí có thời điểm, những người xung quanh còn nghi ngờ ông có quan hệ với cơ quan tình báo Mỹ.

Nhưng hoạt động tình báo thực sự của ông vẫn được giữ kín.

Đó là nghịch lý của cuộc đời Phạm Xuân Ẩn:

càng được tin tưởng, ông càng phải giữ kín nhiệm vụ thật của mình.

Người làm báo và người làm tình báo

Có một điều đặc biệt trong câu chuyện của Phạm Xuân Ẩn: nghề báo không chỉ là một chiếc vỏ bọc.

Ông thực sự yêu nghề báo và có năng lực nghề nghiệp.

Những đồng nghiệp quốc tế đánh giá cao kiến thức, khả năng phân tích và hiểu biết của ông về Việt Nam.

Theo tư liệu của Chính phủ, người phụ trách văn phòng TIME tại Sài Gòn từng đánh giá những nghiên cứu, kiến thức và hiểu biết của Phạm Xuân Ẩn đóng vai trò quan trọng đối với nhiều bài báo của các phóng viên tại Việt Nam.

Chính năng lực ấy khiến vỏ bọc của ông càng tự nhiên.

Một người làm báo giỏi.

Một người bạn đáng tin.

Một người hiểu biết.

Và phía sau tất cả là một nhiệm vụ được giữ kín trong suốt nhiều năm.

Sau ngày đất nước thống nhất

Ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc.

Một trong những bí mật lớn nhất của cuộc đời Phạm Xuân Ẩn dần được hé lộ.

Nhiều người từng quen biết ông mới biết rằng người bạn, người đồng nghiệp và nhà báo mà họ từng tin tưởng lại là một cán bộ tình báo chiến lược hoạt động cho cách mạng.

Ngày 15/1/1976, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau này, ông được phong quân hàm Thiếu tướng.

Những đóng góp thầm lặng trong nhiều năm hoạt động tình báo được ghi nhận bằng những phần thưởng cao quý của Nhà nước và Quân đội.

Người tình báo không thích ồn ào

Phạm Xuân Ẩn không phải mẫu người thường xuyên nói về chiến công của mình.

Cuộc đời ông vốn gắn với sự kín đáo.

Người làm tình báo phải biết giữ bí mật.

Phải biết kiên nhẫn.

Phải biết quan sát.

Và quan trọng nhất, phải biết đặt nhiệm vụ chung lên trên sự nổi tiếng của cá nhân.

Có lẽ vì vậy mà nhiều năm sau chiến tranh, hình ảnh Phạm Xuân Ẩn vẫn gắn với một vẻ rất riêng:

một người đàn ông trầm lặng giữa những câu chuyện lớn của lịch sử.

Một cuộc đời giữa hai thế giới

Phạm Xuân Ẩn đã sống hơn hai mươi năm trong một cuộc đời mà mỗi ngày đều tồn tại hai lớp.

Một lớp là nghề báo.

Một lớp là tình báo.

Một lớp là những mối quan hệ với đồng nghiệp và bạn bè.

Một lớp là nhiệm vụ với tổ chức.

Nhưng với ông, mục tiêu cuối cùng chỉ có một.

Đó là phục vụ đất nước.

Sau khi chiến tranh kết thúc, ông vẫn giữ sự trân trọng đối với những người bạn từng quen biết trong những năm tháng làm báo.

Bởi lịch sử có thể chia con người thành những phía khác nhau trong một cuộc chiến.

Nhưng ký ức về con người vẫn có thể được nhìn nhận bằng nhiều chiều sâu hơn.

Người đi qua cuộc chiến bằng trí tuệ

Chiến tranh thường được nhớ đến bằng những trận đánh, những người lính và những chiến trường.

Nhưng phía sau mỗi quyết định lớn còn có một mặt trận khác – mặt trận thông tin.

Ở đó, người chiến sĩ không nhất thiết phải cầm súng.

Có khi họ chỉ cần một cuốn sổ.

Một chiếc máy ảnh.

Một cuộc trò chuyện.

Một mối quan hệ.

Và trên hết là khả năng quan sát, phân tích và giữ bí mật.

Phạm Xuân Ẩn đã dành nhiều năm cuộc đời cho mặt trận ấy.

Ông không đứng giữa ánh sáng của chiến trường.
Ông đứng phía sau những dòng tin.
Nhưng những dòng tin ấy đã góp phần làm sáng rõ một phần chiến trường.

Một cái tên còn lại với lịch sử

Ngày 20/9/2006, Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Xuân Ẩn qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Ông để lại một cuộc đời đặc biệt trong lịch sử tình báo Việt Nam.

Một cuộc đời mà khi nhìn lại, người ta không chỉ nhớ đến những bí danh hay những nhiệm vụ bí mật.

Mà còn nhớ đến một người trí thức có khả năng hòa mình vào đời sống báo chí quốc tế, một nhà báo hiểu sâu về xã hội Việt Nam và một cán bộ tình báo đã kiên trì thực hiện nhiệm vụ trong hoàn cảnh đầy thử thách.

Một nhà báo giữa lòng Sài Gòn.
Một cán bộ tình báo sau lớp vỏ bình thường.
Một cuộc đời lặng lẽ đứng phía sau những thông tin chiến lược.

Thiếu tướng, Anh hùng Phạm Xuân Ẩn –
X6 của những năm tháng hoa lửa,
người đã đi qua cuộc chiến bằng sự bình tĩnh,
trí tuệ và một nhiệm vụ được giữ kín đến ngày đất nước hòa bình.