Thiếu tướng Cao Pha – Người cán bộ tình báo, đặc công và những kỷ niệm sâu sắc với Bác Hồ

1. Người cán bộ tình báo, đặc công Cao Pha

Thiếu tướng Cao Pha, tên thật là Nguyễn Thế Lương, sinh năm 1920 tại làng Hà Thanh, xã Điện Hòa, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, nay thuộc phường Điện Bàn Bắc, thành phố Đà Nẵng.

Ông trưởng thành trong quân đội và có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực tình báo quân sự và đặc công. Trong quá trình công tác, ông từng đảm nhiệm những vị trí quan trọng như Phó tư lệnh Binh chủng Đặc công, Cục phó Cục Tình báo.

Với những trải nghiệm đặc biệt trong sự nghiệp quân sự, ông trở thành một trong những nhân chứng có nhiều câu chuyện quý giá về hoạt động tình báo và những lần được gặp Bác Hồ.

2. Tham gia Chiến dịch Biên giới năm 1950

Đầu năm 1950, khi đang công tác tại Cục Tình báo, Cao Pha được điều động sang phụ trách Trưởng phòng Quân báo của Bộ Tổng Tham mưu.

Đến giữa tháng 7-1950, ông được giao nhiệm vụ Trưởng ban Quân báo Chiến dịch Biên giới. Bộ Chỉ huy chiến dịch ban đầu đóng tại làng Tả Phẩy Tẩu, sau đó chuyển về bản Nà Lạn.

Trong giai đoạn chuẩn bị chiến dịch, Cao Pha được Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái giao nhiệm vụ tổ chức và bảo vệ Đại tướng Võ Nguyên Giáp đi trinh sát thị xã Cao Bằng.

Qua chuyến trinh sát, Đại tướng nghiên cứu kỹ địa hình, tình hình bố trí quân địch và trao đổi với cán bộ quân báo. Sau đó, Đại tướng chỉ đạo nghiên cứu kỹ điểm mạnh, điểm yếu của địch và khả năng quân ta có thể đánh thắng.

Kết quả trinh sát góp phần quan trọng vào việc hình thành phương án tác chiến mới: đánh Đông Khê trước, nơi địch tương đối yếu nhưng có vị trí hiểm yếu, nhằm tạo điều kiện tiêu diệt quân viện, sau đó mới tiến công Thất Khê và Cao Bằng.

Phương án này được Chủ tịch Hồ Chí Minh phê chuẩn.

3. Lần đầu Cao Pha trực tiếp được Bác Hồ căn dặn

Ngày 11-9-1950, Bác Hồ đến Tả Phẩy Tẩu để huấn thị cán bộ và phổ biến quyết tâm tác chiến.

Bác căn dặn cán bộ phải quyết tâm giành thắng lợi ngay từ trận đầu; phải giữ bí mật, đoàn kết, phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị và giữa quân với dân. Bác nhấn mạnh:

“Trận này nhất định phải thắng!”

Ngày 14-9, Bác đến Nà Lạn trong lúc quân ta đang chuẩn bị trận đánh Đông Khê. Đại tướng Võ Nguyên Giáp gọi Cao Pha đi cùng để báo cáo tình hình với Bác.

Cao Pha mạnh dạn đề nghị Đại tướng cho được trực tiếp gặp Bác. Sau khi báo cáo công việc, Đại tướng cho biết Bác đồng ý để ông lên gặp riêng.

Trong cuộc gặp kéo dài gần một giờ, Bác đặc biệt căn dặn Cao Pha về công tác quân báo. Bác nhấn mạnh tình hình chiến trường sẽ phức tạp, khẩn trương nên cán bộ quân báo phải hết sức cảnh giác, theo dõi chặt chẽ hành động của địch.

Đặc biệt, Bác nhắc phải biết dựa vào nhân dân, tổ chức khéo léo để nhân dân cung cấp những tin tức có giá trị cho bộ đội.

Bác còn nói với ông về việc huy động lương thực trong nhân dân, thực hành tiết kiệm và chính sách đối với tù binh, hàng binh địch.

Đối với Cao Pha, đây là một cuộc gặp vô cùng xúc động. Ông cảm nhận được sự quan tâm của Bác qua những lời căn dặn giản dị, gần gũi và ấm áp.

Trước khi Cao Pha ra về, Bác còn nhắn ông nói với “anh Văn” – Đại tướng Võ Nguyên Giáp rằng Bác muốn đi quan sát trận địa.

4. Bác Hồ trực tiếp lên đài quan sát Đông Khê

Ngày 16-9-1950, Bác đến Sở Chỉ huy để lên đài quan sát trận địa.

Cao Pha đã chuẩn bị chu đáo và cử cán bộ quân báo Phạm Chước, Trưởng đài quan sát, trực tiếp bảo vệ Bác.

Cao Pha tiễn Bác đến núi Báo Đông. Tại đây, Bác nhắc ông trở về lán trực ban tác chiến vì trận Đông Khê đang diễn ra.

Cao Pha xúc động nhìn theo hình ảnh Bác xắn quần, chống gậy, thoăn thoắt leo núi.

Từ đài quan sát, Bác theo dõi địa hình và hướng Đông Khê, Thất Khê, Cao Bằng trong khoảng một giờ. Khi Bác xuống núi, Cao Pha nói rằng hôm đó trời có sương mù nên việc quan sát hơi khó.

Bác không chỉ quan tâm đến công việc mà còn hỏi han điều kiện sinh hoạt của cán bộ, chiến sĩ. Người căn dặn rằng anh em trên đài quan sát phải trực đêm trong thời tiết lạnh thì cần được mặc đủ ấm.

Chi tiết nhỏ ấy thể hiện rõ sự quan tâm của Bác đối với những người trực tiếp làm nhiệm vụ ở chiến trường.

5. Bức ảnh lịch sử và bài thơ “Đăng sơn”

Trong chuyến đi quan sát trận địa Đông Khê, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An đã chụp bức ảnh nổi tiếng “Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát Mặt trận Đông Khê”.

Hình ảnh Bác Hồ chống gậy, đứng trên cao điểm quan sát chiến trường trở thành một hình ảnh giàu ý nghĩa lịch sử, gắn với Chiến dịch Biên giới năm 1950.

Cũng tại khu vực quan sát này, Bác Hồ sáng tác bài thơ chữ Hán “Đăng sơn” (Lên núi). Bài thơ thể hiện khí thế và niềm tin vào sức mạnh của quân đội ta:

“Chống gậy lên non xem trận địa
Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây
Quân ta khí mạnh nuốt Ngưu Đẩu
Thề diệt xâm lăng lũ sói cầy.”

Đối với Cao Pha, chuyến đi ấy không chỉ là một nhiệm vụ bảo vệ lãnh đạo mà còn là một kỷ niệm đặc biệt gắn với hình ảnh Bác Hồ trên chiến trường.

6. Cuộc gặp thứ hai và câu chuyện về cái tên “Cao Pha”

Một thời gian sau, khi Chiến dịch Trung du gần kết thúc, Đại tướng Võ Nguyên Giáp gọi Cao Pha lên báo cáo tình hình.

Điều bất ngờ là tại Sở Chỉ huy của Đại tướng lúc đó có Bác Hồ.

Đại tướng giới thiệu Cao Pha với Bác và nhắc rằng ông chuẩn bị sang Trung Quốc học, đồng thời sắp cưới vợ.

Bác vui vẻ hỏi:

“Chú biết tiếng Pháp chứ?”

Cao Pha trả lời rằng mình biết.

Bác tiếp tục hỏi về cách phiên âm tên “Cao Pha” sang tiếng Pháp. Câu hỏi khiến ông khá lúng túng.

Cao Pha giải thích rằng tên khai sinh của mình là Nguyễn Thế Lương. Khi đi học, bạn bè trêu và gọi chệch thành “Thê Lương”; sau khi vào Cục Tình báo, ông lấy tên Cao Pha để giữ bí mật.

Lúc ấy, Cao Pha mới nhớ rằng cách phát âm tên “Cao Pha” trong tiếng Pháp có liên hệ với từ mang nghĩa không mấy tốt đẹp, khiến ông càng lúng túng. Bác vẫn cười vui vẻ, tạo nên một không khí rất gần gũi.

Sau đó, Bác căn dặn ông:

• Đi học tình báo phải giữ bí mật.

Bác còn vui vẻ nói sẽ tặng ông một chiếc áo lụa khi ông có con.

7. Những lời căn dặn trở thành dấu ấn suốt cuộc đời

Hai lần gặp Bác Hồ để lại trong Cao Pha những ấn tượng không thể quên.

Ở lần gặp đầu tiên, ông được Bác trực tiếp hướng dẫn về nghiệp vụ quân báo, việc dựa vào nhân dân, giữ bí mật, theo dõi địch và chăm lo bộ đội.

Ở lần gặp thứ hai, Bác nhắc ông về giữ bí mật trong công tác tình báo và học tập, đồng thời thể hiện sự quan tâm rất đời thường đến chuyện gia đình của một cán bộ trẻ.

Qua những câu chuyện ấy, hình ảnh Bác Hồ hiện lên không chỉ là vị lãnh tụ tối cao mà còn là một người rất gần gũi, luôn quan tâm đến công việc, đời sống và sự trưởng thành của từng cán bộ.

8. Dấu ấn của Thiếu tướng Cao Pha

Cao Pha dành phần lớn cuộc đời cho sự nghiệp quân sự, đặc biệt trong lĩnh vực tình báo quân sự và đặc công. Những kinh nghiệm ông tích lũy trong chiến tranh đã góp phần vào quá trình xây dựng và phát triển các lực lượng đặc biệt của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đến năm 2000, khi ông tròn 80 tuổi, đồng đội đã tặng ông những câu thơ gợi lại cuộc đời và những kỷ niệm với Bác:

“Cao Pha trẻ mãi chẳng Thê Lương
Ha hả cười vang giọng dễ thương
Tình báo đặc công danh một thuở
Tướng già, bình dị, chẳng phô trương.”

Những câu thơ cũng khắc họa khá rõ hình ảnh Cao Pha: một vị tướng trưởng thành qua chiến tranh, có nhiều đóng góp trong lĩnh vực tình báo và đặc công nhưng vẫn giữ phong cách bình dị, khiêm nhường và gần gũi.

Qua câu chuyện về Thiếu tướng Cao Pha, nổi bật nhất là hai giá trị: sự nghiệp của một cán bộ tình báo – đặc công và những kỷ niệm đặc biệt với Bác Hồ, trong đó những lời Bác căn dặn về giữ bí mật, dựa vào nhân dân, chăm lo chiến sĩ và không ngừng học tập đã trở thành dấu ấn sâu sắc trong cuộc đời ông.