THIẾU TƯỚNG, GIÁO SƯ ĐỖ XUÂN HỢP – BẬC ĐẠI SƯ Y KHOA VÀ NGƯỜI THẦY CỦA NHIỀU THẾ HỆ THẦY THUỐC VIỆT NAM

Ông sinh năm 1906 tại quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội trong một gia đình có truyền thống hiếu học. Từ nhỏ, Đỗ Xuân Hợp nổi tiếng thông minh, ham học hỏi và sớm bộc lộ năng khiếu đối với khoa học tự nhiên. Sau quá trình học tập xuất sắc, ông tốt nghiệp Trường Cao đẳng Y Dược Đông Dương năm 1929 và trở thành một trong những bác sĩ tiêu biểu của nền y học Việt Nam thời kỳ đầu. Năm 1944, ông hoàn thành chương trình đào tạo Bác sĩ Y khoa và tiếp tục giảng dạy tại Trường Y Dược Đông Dương, góp phần đào tạo đội ngũ y bác sĩ cho đất nước.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, ông được Chính phủ giao trọng trách Chủ tịch Cơ quan Cứu tế xã hội Bắc Bộ, đồng thời giữ chức Giám đốc Nha Cứu tế Trung ương thuộc Bộ Xã hội. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ cuối năm 1946, Đỗ Xuân Hợp đã rời Hà Nội lên chiến khu Việt Bắc, trực tiếp tham gia phục vụ quân đội và nhân dân bằng kiến thức chuyên môn cùng tinh thần yêu nước sâu sắc.

Trong những năm kháng chiến, ông giữ nhiều cương vị quan trọng trong ngành quân y như Viện trưởng Viện Quân y Khu 10, Hiệu trưởng kiêm Chủ nhiệm Bộ môn Giải phẫu của Trường Sĩ quan Quân y. Không chỉ tổ chức công tác cứu chữa thương binh, ông còn trực tiếp nghiên cứu, biên soạn giáo trình và đào tạo cán bộ quân y phục vụ chiến trường.

Sau hòa bình lập lại, Giáo sư Đỗ Xuân Hợp tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng trong ngành y tế và giáo dục. Ông là Chủ nhiệm Bộ môn Giải phẫu của Trường Đại học Y Hà Nội, đồng thời giữ cương vị Giám đốc Học viện Quân y trong nhiều năm. Dưới sự lãnh đạo của ông, hàng nghìn bác sĩ, dược sĩ và cán bộ y tế đã được đào tạo, trở thành lực lượng nòng cốt của ngành y Việt Nam.

Trong hơn nửa thế kỷ hoạt động khoa học, Đỗ Xuân Hợp đã để lại dấu ấn sâu đậm với hơn 125 công trình nghiên cứu có giá trị về giải phẫu học, nhân trắc học và hình thái học người Việt Nam. Những công trình của ông không chỉ phục vụ công tác y học mà còn đóng góp quan trọng cho nhiều lĩnh vực khoa học khác như khảo cổ học, dân tộc học và nhân học.

Từ năm 1934 đến năm 1985, ông trực tiếp tham gia đào tạo hơn 15.000 cán bộ y tế trong và ngoài quân đội. Nhiều thế hệ giáo sư, bác sĩ đầu ngành của Việt Nam đã trưởng thành từ sự dìu dắt và truyền cảm hứng của ông. Chính vì vậy, ông được nhiều học trò và đồng nghiệp kính trọng gọi là một trong những người đặt nền móng cho nền y học hiện đại Việt Nam.

Bên cạnh hoạt động chuyên môn, Giáo sư Đỗ Xuân Hợp còn là nhà hoạt động chính trị - xã hội tích cực. Ông nhiều lần được nhân dân tín nhiệm bầu làm Đại biểu Quốc hội từ khóa II đến khóa VII, tham gia công tác của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước.

Năm 1955, ông vinh dự được phong học hàm Giáo sư và quân hàm Thiếu tướng, trở thành một trong những trí thức quân y tiêu biểu nhất của Việt Nam. Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp khoa học, giáo dục và quốc phòng, ông được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất, Giải thưởng Hồ Chí Minh cùng nhiều danh hiệu trong nước và quốc tế.

Giáo sư Đỗ Xuân Hợp từ trần năm 1985, để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với giới khoa học và nhân dân cả nước. Sau khi qua đời, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân nhằm ghi nhận những cống hiến to lớn cho sự nghiệp cách mạng và xây dựng nền quân y Việt Nam.

Ngày nay, tên tuổi Đỗ Xuân Hợp được đặt cho nhiều tuyến đường tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Nha Trang. Cuộc đời ông là biểu tượng đẹp của người trí thức cách mạng, một nhà khoa học lớn, một vị tướng quân y tận tụy và một người thầy mẫu mực đã cống hiến trọn đời cho Tổ quốc và nhân dân.

Tuấn Kiệt (tổng hợp)