THIẾU TƯỚNG, GIÁO SƯ, THẦY THUỐC NHÂN DÂN PHẠM GIA TRIỆU – NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO PHẪU THUẬT THẦN KINH VIỆT NAM

Trong lịch sử y học Việt Nam hiện đại, có những con người không chỉ tận hiến cho sự nghiệp cứu người mà còn góp phần xây dựng nền y học nước nhà từ những ngày đầu gian khó. Giáo sư, Tiến sĩ Y khoa, Thiếu tướng, Thầy thuốc Nhân dân, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Gia Triệu là một trong những nhân vật tiêu biểu như vậy. Cuộc đời ông là sự kết hợp hài hòa giữa trí tuệ của một nhà khoa học, y đức của một người thầy thuốc và bản lĩnh của một người lính quân y trên các chiến trường ác liệt của dân tộc.

Phạm Gia Triệu sinh ngày 15 tháng 1 năm 1918 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình), vùng đất nổi tiếng với truyền thống hiếu học và khoa bảng. Sinh ra trong một gia đình nhiều đời đỗ đạt, nhưng tuổi thơ của ông lại trải qua nhiều khó khăn khi sớm mồ côi cha mẹ. Được họ hàng cưu mang, đặc biệt là người chú ruột Phạm Tư Tề tạo điều kiện học tập, ông đã nỗ lực vượt qua hoàn cảnh để theo đuổi con đường tri thức.

Sau khi học hết bậc trung học tại Nam Định, ông lên Hà Nội vừa làm việc vừa tiếp tục học tập. Với ý chí vươn lên mạnh mẽ, ông thi đỗ vào Trường Đại học Y Hà Nội – nơi đào tạo những bác sĩ ưu tú của đất nước thời bấy giờ. Trong quá trình học tập, ông được công nhận là sinh viên nội trú tại các bệnh viện lớn của Hà Nội, từng bước tích lũy kinh nghiệm chuyên môn quý báu.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đất nước bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp. Gác lại con đường sự nghiệp cá nhân đầy triển vọng, bác sĩ trẻ Phạm Gia Triệu tình nguyện nhập ngũ, tham gia lực lượng quân y. Tháng 11 năm 1945, ông đảm nhận cương vị Trưởng ban Quân y Đông Triều – một trong những cơ sở quân y đầu tiên phục vụ lực lượng kháng chiến.

Trong những năm tháng kháng chiến gian khổ, ông vừa trực tiếp cứu chữa thương binh, vừa tham gia đào tạo đội ngũ y tá, quân y cho chiến trường. Năm 1949, ông được giao làm Hiệu trưởng Trường Y tá trưởng ở Bắc Giang, đồng thời là Viện trưởng Viện Thực hành và giảng viên Trường Quân y sĩ. Đây là giai đoạn ông góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền móng cho hệ thống quân y cách mạng.

Năm 1950, ông trực tiếp chỉ huy Đội điều trị phục vụ Chiến dịch Biên giới. Với tinh thần tận tụy và những đóng góp xuất sắc trong công tác cứu chữa thương binh, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen ngợi và trao tặng phần thưởng cao quý. Những năm tiếp theo, ông tiếp tục tham gia phục vụ nhiều chiến dịch lớn, trong đó có Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử năm 1954.

Sau hòa bình lập lại ở miền Bắc, Phạm Gia Triệu được cử sang Liên Xô học tập chuyên ngành phẫu thuật thần kinh – lĩnh vực còn rất mới mẻ đối với nền y học Việt Nam lúc bấy giờ. Năm 1961, ông bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Y khoa với đề tài nghiên cứu chuyên sâu về bệnh lý não bộ, trở thành một trong những chuyên gia thần kinh hàng đầu của Việt Nam.

Trở về nước, ông được bổ nhiệm làm Viện phó Ngoại khoa Viện Quân y 108, đồng thời là Chủ nhiệm Bộ môn Ngoại của Trường Sĩ quan Quân y. Với kiến thức chuyên môn sâu rộng cùng kinh nghiệm thực tiễn phong phú, ông đã đặt những viên gạch đầu tiên cho sự phát triển của ngành phẫu thuật thần kinh Việt Nam.

Năm 1963, ông cho xuất bản cuốn sách “Chấn thương thần kinh”, công trình chuyên khảo đầu tiên về phẫu thuật thần kinh tại Việt Nam. Từ đây, nhiều thế hệ bác sĩ quân y và dân y đã được tiếp cận những kiến thức hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng điều trị cho người bệnh.

Không chỉ là một nhà phẫu thuật tài năng, Phạm Gia Triệu còn là nhà khoa học xuất sắc với nhiều công trình nghiên cứu có giá trị về u não, bệnh lý mạch máu não, chấn thương sọ não và cột sống. Ông được xem là người đặt nền móng cho chuyên ngành phẫu thuật thần kinh trong quân đội và là một trong những chuyên gia đầu ngành của y học Việt Nam.

Những cống hiến to lớn của ông đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Ngày 1 tháng 1 năm 1967, khi mang quân hàm Thượng tá, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành bác sĩ quân y đầu tiên của Việt Nam được trao tặng danh hiệu cao quý này.

Mùa Xuân năm 1975, trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, ông tiếp tục tham gia tiếp quản Tổng Y viện Cộng hòa, nay là Bệnh viện Quân y 175. Sau ngày đất nước thống nhất, ông được nhân dân tín nhiệm bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa VI – Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất.

Năm 1980, ông được phong học hàm Giáo sư, trở thành một trong những chuyên gia y học hàng đầu của đất nước. Đến năm 1989, ông tiếp tục được Nhà nước phong tặng danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân – sự ghi nhận cao quý đối với một cuộc đời tận tụy vì người bệnh.

Dù đảm nhận nhiều cương vị quan trọng, Giáo sư Phạm Gia Triệu luôn giữ phong cách sống giản dị, tận tâm với nghề và hết lòng vì học trò. Ông đã đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ xuất sắc, góp phần xây dựng đội ngũ chuyên gia thần kinh cho ngành y tế Việt Nam.

Ngày 13 tháng 6 năm 1990, Giáo sư, Thiếu tướng Phạm Gia Triệu từ trần sau thời gian chống chọi với bệnh tật, hưởng thọ 73 tuổi. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với đồng nghiệp, học trò và những người từng được ông cứu chữa.

Hơn ba thập kỷ sau ngày ông đi xa, những đóng góp của Giáo sư Phạm Gia Triệu vẫn tiếp tục tỏa sáng. Ông không chỉ là người thầy thuốc tài năng, người chiến sĩ quân y quả cảm mà còn là một trong những người đặt nền móng cho sự phát triển của ngành phẫu thuật thần kinh Việt Nam.