Thiếu tướng , Giáo sư , Tiến sĩ Nguyễn Tụ – Từ chiến trường Điện Biên Phủ đến hành trình trọn đời vì người lính

Có những cuộc đời được nhớ đến bởi những chiến công lớn. Nhưng cũng có những cuộc đời trở nên đáng nhớ bởi sự tận tụy với một công việc tưởng như lặng thầm. Với Thiếu tướng, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tụ, đó là hành trình của một người lính quân y đã đi qua những chiến trường khốc liệt, dành tuổi trẻ để cứu chữa đồng đội và sau này tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp xây dựng ngành Quân y Việt Nam.

Ông sinh năm 1928 tại xã Lâu Thượng, huyện Hạc Trì, tỉnh Phú Thọ, nay thuộc địa bàn thành phố Việt Trì. Từ khi còn trẻ, Nguyễn Tụ đã sớm tham gia các hoạt động xã hội. Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ông hưởng ứng phong trào chống nạn mù chữ, tổ chức lớp bình dân học vụ và trực tiếp đứng lớp. Những người dân địa phương khi ấy gọi ông bằng cái tên thân mật “cậu giáo”.

Nhưng cuộc đời của người thanh niên ấy nhanh chóng bước sang một chặng đường khác khi đất nước bước vào cuộc kháng chiến. Sau khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, Nguyễn Tụ lên Việt Bắc và gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam. Đầu năm 1950, theo sự giới thiệu của bác sĩ Phạm Gia Lăng, ông thi vào lớp Quân y sĩ khóa 3 của Trường Quân y sĩ Việt Nam, tiền thân của Học viện Quân y ngày nay. Từ thời điểm đó, con đường cuộc đời ông gắn bó với ngành quân y.

Người lính quân y giữa chiến trường Điện Biên Phủ

Năm 1954, Nguyễn Tụ có mặt trong Chiến dịch Điện Biên Phủ với nhiệm vụ của một người lính quân y. Đây là thời điểm ngành quân y phải đối mặt với một khối lượng công việc đặc biệt lớn. Các cơ sở điều trị được tổ chức từ tiền tuyến đến hậu phương để tiếp nhận và chăm sóc thương bệnh binh.

Điều kiện chiến trường khi ấy vô cùng thiếu thốn. Những phòng mổ không nằm trong những bệnh viện đầy đủ trang thiết bị mà được triển khai trong các căn hầm. Ánh sáng phục vụ phẫu thuật cũng là một vấn đề lớn. Theo hồi ức của Nguyễn Tụ, bộ đội đã tận dụng những chiếc xe đạp để tạo nguồn điện cho đèn chiếu sáng trong khi các y, bác sĩ thực hiện phẫu thuật.

Có những thời điểm các y, bác sĩ phải làm việc liên tục trong nhiều ngày. Công việc của họ không chỉ là phẫu thuật mà còn là tiếp nhận, chăm sóc và tìm cách đưa thương binh từ chiến trường trở về hậu phương an toàn.

Nguyễn Tụ từng giải thích về công việc của người lính quân y bằng một cách rất giản dị: họ phải “đi trước” để chuẩn bị nơi tiếp nhận thương binh, nhưng cũng phải “về sau” bởi khi chiến dịch kết thúc vẫn còn rất nhiều thương binh cần được chăm sóc và đưa về hậu phương.

Đặc biệt, sau khi Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc, lực lượng quân y còn tiếp tục điều trị cho những thương binh của quân đội Pháp. Đây là một trong những biểu hiện cụ thể của chính sách nhân đạo đối với người bị thương trong chiến tranh.

Nhìn lại những năm tháng ấy, điều đáng quý ở Nguyễn Tụ không chỉ là việc ông đã hoàn thành nhiệm vụ của một người thầy thuốc quân đội. Đó còn là tinh thần học hỏi và sáng tạo của một thế hệ cán bộ quân y. Nhiều người khi ấy xuất thân từ sinh viên y khoa, vừa làm nhiệm vụ vừa tự học, trao đổi kinh nghiệm và hoàn thiện kỹ thuật ngay trong điều kiện chiến trường.

Từ Điện Biên đến chiến trường Tây Nguyên

Sau Điện Biên Phủ, cuộc đời quân ngũ của Nguyễn Tụ vẫn tiếp tục gắn với những chiến trường khó khăn.

Năm 1968, ông giữ cương vị Phó Chủ nhiệm Quân y chiến trường Tây Nguyên. Đây là một chiến trường có địa hình phức tạp, điều kiện y tế thiếu thốn và dịch bệnh là một mối đe dọa lớn đối với sức khỏe bộ đội.

Trong hoàn cảnh thiếu thốn vật tư y tế, đội ngũ quân y phải tìm ra những cách làm phù hợp với điều kiện thực tế. Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, lực lượng quân y tại chiến trường Tây Nguyên đã tìm cách tự sản xuất cồn y tế, nghiên cứu nguồn glucose phục vụ cấp cứu và tận dụng vật liệu sẵn có để tạo ra các dụng cụ cần thiết cho công tác điều trị.

Những sáng kiến ấy cho thấy một đặc điểm nổi bật trong cuộc đời Nguyễn Tụ: ông không chỉ làm công việc chữa bệnh mà còn luôn tìm cách giải quyết những vấn đề thực tế của chiến trường.

Trong rừng núi Tây Nguyên, nơi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, người lính quân y phải đối mặt với bệnh tật, thiếu thuốc men và thiếu trang thiết bị. Nhưng thay vì chờ đợi mọi thứ từ hậu phương, họ tìm cách tận dụng những gì mình có để bảo đảm việc cứu chữa thương binh, chăm sóc sức khỏe bộ đội.

Từ người lính trở thành người thầy của ngành Quân y

Chiến tranh kết thúc nhưng con đường cống hiến của Nguyễn Tụ chưa dừng lại.

Sau nhiều năm trực tiếp phục vụ tại các chiến trường, ông tiếp tục công tác trong ngành Quân y và đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng. Ông từng giữ chức Chủ nhiệm Quân y Mặt trận B3 Tây Nguyên, sau đó là Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Chính trị Học viện Quân y.

Từ một người thanh niên từng đứng lớp bình dân học vụ ở quê nhà, Nguyễn Tụ trở thành một nhà giáo, nhà khoa học và cán bộ lãnh đạo trong lĩnh vực quân y.

Những kinh nghiệm được tích lũy từ chiến trường trở thành hành trang để ông tiếp tục đào tạo các thế hệ cán bộ quân y sau chiến tranh. Cuộc đời ông vì thế có thể nhìn như một hành trình liên tục: từ học tập, chiến đấu, cứu chữa thương binh đến nghiên cứu, giảng dạy và đào tạo con người.

Ngày 16-10-2018, Nguyễn Tụ được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp của ông trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

Một đời người và ký ức không phai

Khi đã ở tuổi cao, Nguyễn Tụ vẫn có thể kể lại những câu chuyện về những năm tháng mình từng trải qua. Trong các cuộc trò chuyện với báo chí, ký ức về Điện Biên Phủ và những người đồng đội vẫn hiện lên rõ ràng.

Có lẽ bởi với những người từng sống trong chiến tranh, thời gian có thể đưa họ rời xa chiến trường nhưng không thể xóa đi những gì đã chứng kiến.

Những căn hầm dã chiến, những ca phẫu thuật trong điều kiện thiếu thốn, những người lính bị thương và những đồng đội đã nằm lại… tất cả trở thành một phần trong ký ức của người lính quân y năm xưa.

Nhưng Nguyễn Tụ không chỉ kể lại quá khứ để nhớ về mình. Những câu chuyện ông để lại còn giúp thế hệ sau hiểu rằng một chiến thắng lịch sử được tạo nên bởi rất nhiều con người ở những vị trí khác nhau. Có người trực tiếp chiến đấu, có người vận chuyển, có người chăm sóc thương binh; mỗi công việc đều góp phần tạo nên sức mạnh chung.

Lời nhắn gửi cho thế hệ hôm nay

Điều còn lại sau một cuộc đời đi qua chiến tranh không chỉ là những danh hiệu.

Nguyễn Tụ từng nhắn nhủ thế hệ trẻ phải biết trân trọng nền độc lập, tự do mà các thế hệ trước đã phải đánh đổi bằng rất nhiều hy sinh và mất mát.

Đó cũng có thể xem là thông điệp lớn nhất từ câu chuyện cuộc đời ông.

Thế hệ hôm nay không sống trong những căn hầm dã chiến, không phải chứng kiến cảnh thương binh trở về từ chiến trường và cũng không phải trải qua những năm tháng chiến tranh như thế hệ của Nguyễn Tụ. Nhưng chính vì được sống trong hòa bình, chúng ta càng cần hiểu hòa bình quý giá đến thế nào.

Cuộc đời Thiếu tướng, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tụ là một câu chuyện như vậy. Từ một người thanh niên đứng lớp bình dân học vụ, ông trở thành người lính quân y, đi qua Điện Biên Phủ và chiến trường Tây Nguyên, rồi tiếp tục dành nhiều năm cho sự nghiệp giáo dục và xây dựng ngành Quân y.

Một đời người đã đi qua thời hoa lửa, nhưng những giá trị mà ông để lại vẫn còn nguyên ý nghĩa: tận tụy với nhiệm vụ, biết vượt qua hoàn cảnh khó khăn, không ngừng học hỏi và luôn trân trọng những người đã cùng mình đi qua những năm tháng gian nan.