Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa (Phạm Quang Lễ)

Để thiết kế và chế tạo ra một cỗ máy mới, một động cơ hay một loại vũ khí trong thời đại Công nghiệp 4.0 ngày nay, các kỹ sư cần một hệ thống công cụ phần cứng và phần mềm vô cùng đồ sộ. Sinh viên khoa Cơ điện chúng tôi khi làm đồ án thường phải sử dụng các phần mềm vẽ 3D phức tạp như AutoCAD, SolidWorks trên những dàn máy tính cấu hình cao. Sau khi có bản vẽ, chúng tôi phải đưa thiết kế vào các siêu máy tính để chạy mô phỏng (Simulation). Máy tính sẽ dùng phương pháp phần tử hữu hạn (FEA) để giải hàng triệu phương trình, từ đó kiểm tra sức cản của gió, độ cứng của vật liệu, khả năng chịu áp lực và nhiệt độ nóng chảy trước khi đem đi chế tạo thật. Quá trình này tiêu tốn rất nhiều thời gian, tiền bạc và đòi hỏi sự hỗ trợ tuyệt đối của công nghệ vi xử lý.

Ấy vậy mà, khi lật giở những trang sử của ngành Công nghiệp Quốc phòng Việt Nam, chúng tôi đã thực sự "nổi da gà" vì kinh ngạc. Cha ông chúng ta đã từng thiết kế và chế tạo thành công những loại vũ khí cơ khí cực kỳ phức tạp và chết chóc bằng "tay không", ngay giữa điều kiện khắc nghiệt của rừng thiêng nước độc.

Trong chuyến hành trình về nguồn tại Khu di tích lịch sử An Toàn Khu (ATK) Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên, tập thể lớp K59CN-ĐĐT.K04 đã được nghe câu chuyện mang tính huyền thoại về Thiếu tướng, Kỹ sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa (tên thật là Phạm Quang Lễ).

Trở lại bối cảnh năm 1947, khi thực dân Pháp mang những chiếc xe tăng bọc thép nặng nề và hiện đại sang chiến trường Việt Nam, quân đội ta lúc đó trang bị vô cùng thô sơ, chủ yếu là súng trường bắn từng viên. Việc dùng súng trường để đối đầu với những "con quái vật bằng sắt" phun lửa ấy là vô cùng gian nan, bộ đội ta đã phải hy sinh rất nhiều xương máu. Nhận nhiệm vụ tối mật từ Chủ tịch Hồ Chí Minh, kỹ sư Trần Đại Nghĩa (người đã từ bỏ mức lương kỹ sư tương đương hàng chục lạng vàng mỗi tháng ở Pháp để về nước) đã bắt tay vào nghiên cứu chế tạo súng Bazooka – một loại súng chống tăng với yêu cầu kỹ thuật khí động học và nhiệt động lực học cực kỳ khắt khe.

Điều khiến dân học kỹ thuật chúng tôi bái phục sát đất là bối cảnh làm việc của ông. Giữa rừng sâu ATK Thái Nguyên - Tuyên Quang, không có mạng internet, không có điện lưới, không có máy tính điện tử, và dĩ nhiên không có bất kỳ một phòng thí nghiệm hay máy móc CNC hiện đại nào. Tất cả phần cứng (Hardware) mà ông có trong tay chỉ là những cuốn sách mang về từ Pháp, một chiếc thước kẻ logarit (thước tính vạch của kỹ sư thời xưa), vài cây bút chì và những tờ giấy nháp.

Bằng một bộ óc thiên tài và khả năng tính toán toán học phi thường, Kỹ sư Trần Đại Nghĩa đã tự tay giải quyết hàng loạt các bài toán vật lý hóc búa nhất. Ông phải tính toán chi tiết vận tốc cháy của thuốc súng sao cho tạo ra áp suất tối đa, tính toán đường đạn bay parabol, và đặc biệt là nguyên lý xuyên giáp của lượng nổ lõm (hội tụ luồng nhiệt độ và áp suất cực cao vào một điểm để chọc thủng lớp thép dày của xe tăng). Mọi chi tiết, mọi thông số đều phải được tính toán bằng tay với độ chính xác tuyệt đối. Bởi vì trong cơ khí vũ khí, chỉ cần sai số một ly, thuốc súng cháy không đều, áp suất vượt ngưỡng, viên đạn có thể nổ tung ngay trên nòng súng, gây nguy hiểm tính mạng cho chính người lính của ta.

Mùa xuân năm 1947, những khẩu súng Bazooka "Made in Vietnam" được chế tạo thành công ngay giữa rừng Việt Bắc đã gầm lên, khạc lửa bắn cháy những chiếc xe tăng Pháp - niềm kiêu hãnh của quân viễn chinh, làm nức lòng quân dân cả nước.

Câu chuyện vĩ đại ấy chứng minh một định lý bất diệt: Công cụ, máy tính dù hiện đại đến đâu cũng chỉ là vật hỗ trợ. Trí tuệ nhạy bén và lòng yêu nước mãnh liệt của con người mới là "siêu máy tính" mạnh mẽ nhất tạo nên những kỳ tích. Thế hệ sinh viên K59 hôm nay được ngồi trong phòng học máy lạnh, cầm chuột vẽ nên những bản vẽ 3D sắc nét trên màn hình phẳng, chúng tôi không có bất kỳ lý do gì để chùn bước hay từ bỏ trước những bài tập khó. Ngọn lửa đam mê nghiên cứu khoa học từ rừng sâu ATK năm xưa của Kỹ sư Trần Đại Nghĩa sẽ mãi là động lực to lớn để lớp kỹ sư trẻ chúng tôi vươn lên làm chủ công nghệ nước nhà.