Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu và "Dòng sông mang lửa"

Hồ Sỹ Hậu là con trai của ông Hồ Viết Thắng-sau này là Bộ trưởng Bộ Lương thực, Thực phẩm-những năm kháng chiến được công tác gần Bác, được bố đưa lên chiến khu Việt Bắc thuận tiện cho việc học hành. Hồ Sỹ Hậu sinh năm 1946 tại vùng quê nổi tiếng đất học là xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (nay thuộc xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An) - nơi sinh ra Hồ Xuân Hương - Danh nhân văn hóa thế giới; nhà thơ Hoàng Trung Thông; nhà thơ Tú Mỡ (Hồ Trọng Hiếu)... Học xong cấp 3 (cũ), ông vào học Đại học Mỏ Địa chất, nhập ngũ tháng 4-1968, trực tiếp tham gia kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, là kỹ sư khảo sát, thiết kế và thi công tuyến đường ống xăng dầu chiến lược xuyên Trường Sơn. Sau chiến tranh, ông giữ chức Cục trưởng Cục Kinh tế, Bộ Quốc phòng, quân hàm Thiếu tướng. Về hưu, ông là Phó chủ tịch Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh.

Ông kể, tháng 11-1968, đang học năm cuối chuyên ngành mỏ - địa chất thì vào tuyến đường Trường Sơn thực tập. Học xong, ông xung phong vào công tác tại Trường Sơn, trở thành kỹ sư khảo sát thiết kế, thi công. Như vậy, ông có 7 năm lăn lộn với chiến trường. Hỏi về kỷ niệm sâu sắc nhất, ông kể lần cùng đồng đội đi khảo sát thi công tuyến ống xăng dầu chạy dọc dãy núi Phu Đô Tuya trên đất bạn Lào, cuối năm 1970.

Tổ khảo sát do ông phụ trách cùng 6 đồng chí, qua 2 ngày lội suối, băng rừng, tổ mới tới chân dãy Phu Đô Tuya. Họ dừng chân tại bản Tà Lùng, lúc này không một bóng người, nơi cách đây hơn một tháng, bọn phỉ Lào đã tràn qua, đốt phá bản làng, phá hoại kho chứa của bộ đội 559. Đường hẹp. Trời tối. Cả tổ bước vào bản. Một ông già ra hỏi đi đâu bằng tiếng Lào. Ông trả lời cũng bằng tiếng Lào: Là bộ đội Việt Nam, đang trên đường đến bản Soa-a-viêng, nên vào đây nghỉ tạm. Qua thử thách đồng bào biết tổ khảo sát nói thật nên cử người đưa đi an toàn. Từ đó các ông có bài học, đi đến đâu phải biết tiếng nơi đó mới làm việc được. Thứ nữa là, phải thật thà, nhất là với đồng bào vùng cao, ở đâu cũng vậy. Vì họ còn ít tiếp xúc…

Nhắc lại câu nói của Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên: “Nếu đường Trường Sơn là huyền thoại thì đường ống xăng dầu là huyền thoại trong huyền thoại đó”, tôi hỏi Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu đôi nét về công việc cùng những khó khăn và quyết tâm vượt qua của bộ đội xăng dầu khi lắp đặt đường ống vượt Trường Sơn – một kỳ tích chưa quân đội nào làm được việc tương tự trong chiến tranh. Ông nói, tất cả những nội dung ấy đều có trong Dòng sông mang lửa…Dòng sông mang lửa cho người đọc thấy, việc thi công tuyến đường ống trong điều kiện cực kỳ khó khăn. Máy bay Mỹ dội bom. Biệt kích, thám báo giặc lùng sục, thám thính. Chỉ một trái bom, chỉ một quả đạn pháo trúng vào đường ống dài hàng trăm km… Dễ tưởng tượng ra hậu quả đau xót sẽ như thế nào. Tất nhiên phải bí mật, phải ngụy trang, phải lừa địch… Trên hết, phải vô cùng quyết tâm. Vô cùng bản lĩnh, mưu trí, sáng tạo… Trên cái phông nền không gian ấy, có những ngọn lửa tỏa sáng, những anh hùng, như nhân vật Định. Một nhân vật có nguyên mẫu ngoài đời là Trung sĩ Nguyễn Lương Định, sau này đã được vinh danh Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Toàn bộ quá trình xây dựng đường ống, xuyên Trường Sơn, dẫn dầu vào chiến trường được miêu tả sinh động qua từng trang viết. Mạch chính của tiểu thuyết chính là những gian truân, hy sinh của người lính, mà “mỗi phuy xăng qua trọng điểm Trà Ang phải đổi một mạng người”. Có khi người lính phải cõng xăng vượt qua trận địa bom từ trường... Ngày đó Mỹ rải chất độc hóa học xuống Trường Sơn. Biết bao bộ đội, thanh niên xung phong đã nhiễm chất độc da cam…