Thiếu tướng Hoàng Đan: Vị tướng trận mạc luôn đứng sát chiến hào (1928 - 2003)
Trong lịch sử Quân đội Nhân dân Việt Nam, nếu có một vị tướng luôn khiến kẻ thù phải kiêng dè bởi sự quyết đoán, nhạy bén và phong cách chỉ huy "ngửi thấy mùi thuốc súng", đó chính là Thiếu tướng Hoàng Đan (quê ở Nghi Lộc, Nghệ An). Xuất thân từ một gia đình dòng dõi hoàng tộc thời Trần, ông đi theo cách mạng và sớm bộc lộ tài năng thiên bẩm về chiến thuật quân sự.
Khác với nhiều sĩ quan tham mưu thường điều binh từ sở chỉ huy, phong cách của Hoàng Đan là "tướng phải ở nơi hòn tên mũi đạn". Ông luôn yêu cầu lập đài quan sát ngay sát tiền duyên, tự mình cầm ống nhòm theo dõi từng mũi tiến công của bộ đội để đưa ra quyết định chớp nhoáng. Đỉnh cao trong nghệ thuật cầm quân của ông thể hiện ở Trận Thượng Đức (1974). Khi bộ đội ta gặp vô vàn khó khăn trước sự phòng ngự kiên cố của lực lượng lính Dù tinh nhuệ nhất quân lực Việt Nam Cộng hòa, Hoàng Đan đã trực tiếp xuống chiến hào, cùng các chỉ huy nghiên cứu thay đổi chiến thuật sang "bóc vỏ, xuyên tâm". Quyết định này đã giúp quân ta đánh sập "cánh cửa thép" bảo vệ Đà Nẵng, tạo tiền đề bản lề cho cuộc Tổng tiến công 1975.
Trong Đại thắng Mùa Xuân năm 1975, trên cương vị Phó Tư lệnh Quân đoàn 2, ông đã chỉ huy cánh quân duyên hải tiến công thần tốc, đập tan phòng tuyến Phan Rang, thẳng tiến vào Sài Gòn và là lực lượng đầu tiên cắm cờ trên nóc Dinh Độc Lập. Không chỉ là một mãnh tướng, Hoàng Đan còn được biết đến với một tình yêu lãng mạn, thủy chung với người vợ hiền nơi hậu phương qua hàng trăm lá thư viết vội giữa các trận đánh. Cuộc đời ông là hình mẫu vĩ đại của một vị "Tướng chiến trận" đúng nghĩa, cống hiến toàn bộ trí tuệ và sinh mệnh cho nghệ thuật quân sự nước nhà.
