THIẾU TƯỚNG HOÀNG ĐAN – VỊ TƯỚNG TRẬN MẠC SUỐT ĐỜI VÌ TỔ QUỐC VÀ NGƯỜI LÍNH

Thiếu tướng Hoàng Đan tên khai sinh là Hoàng Đan, sinh năm 1928 tại xã Nghi Thuận, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An (nay là xã Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An). Ông từ trần ngày 30/12/2003, hưởng thọ 75 tuổi.

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học và yêu nước, Hoàng Đan còn là hậu duệ đời thứ 22 của Sát Hải Đại Vương Hoàng Tá Thốn – vị danh tướng nổi tiếng dưới triều Trần, người có nhiều công lao trong sự nghiệp bảo vệ bờ cõi Đại Việt. Truyền thống gia đình đã góp phần hun đúc trong ông tinh thần yêu nước và ý chí dấn thân từ khi còn rất trẻ.

Năm 1945, khi mới 17 tuổi, Hoàng Đan tham gia lực lượng Việt Minh và trực tiếp lãnh đạo quần chúng nổi dậy giành chính quyền tại quê hương trong những ngày sục sôi của Cách mạng Tháng Tám. Sau đó, ông gia nhập quân đội và nhanh chóng trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu.

Tài năng quân sự của Hoàng Đan sớm được khẳng định. Năm 22 tuổi, ông được giao giữ chức Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 418 thuộc Trung đoàn 57, Sư đoàn 304. Đây là độ tuổi rất trẻ đối với một cán bộ chỉ huy cấp tiểu đoàn trong điều kiện chiến tranh lúc bấy giờ.

Những người từng công tác cùng đều nhận xét ông là người nghiêm khắc, kỷ luật và luôn đặt nhiệm vụ lên trên hết. Ngay cả người anh ruột là ông Hoàng Khuê, khi giữ chức Đại đội trưởng dưới quyền, cũng từng bị ông phê bình nghiêm khắc nếu không hoàn thành nhiệm vụ. Đối với Hoàng Đan, trên chiến trường không có sự ưu ái hay ngoại lệ, tất cả đều phải tuân thủ kỷ luật và trách nhiệm.

Trong suốt quá trình binh nghiệp, ông tham gia hầu hết các cuộc chiến tranh lớn của dân tộc trong thế kỷ XX, từ kháng chiến chống thực dân Pháp, kháng chiến chống Mỹ cứu nước đến chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979.

Nhiều đồng đội từng nhận xét rằng ở đâu chiến sự ác liệt nhất, ở đó thường có mặt Hoàng Đan. Thượng tướng Hoàng Minh Thảo từng đánh giá ông là người dũng cảm, quyết đoán, mưu trí, luôn dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm.

Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, với cương vị Phó Tư lệnh Quân đoàn 2, Hoàng Đan trực tiếp tham gia chỉ huy đội hình thọc sâu tiến vào Sài Gòn, góp phần làm nên thắng lợi lịch sử ngày 30/4/1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Sau ngày đất nước hòa bình, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Tư lệnh Quân đoàn 5, Phó Giám đốc Học viện Quân sự cấp cao. Bên cạnh công tác chỉ huy, ông còn dành nhiều tâm huyết cho nhiệm vụ đào tạo cán bộ, nghiên cứu quân sự và tổng kết thực tiễn chiến tranh để truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ sĩ quan trẻ.

Tài năng và uy tín của Thiếu tướng Hoàng Đan được nhiều đồng chí lãnh đạo, chỉ huy cấp cao ghi nhận. Cố Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu từng nhận xét:

"Toàn quân ai cũng biết rõ và ngưỡng mộ ông. Một con người hầu như cả cuộc đời, cả sự nghiệp của ông đều gắn bó trong lĩnh vực quân sự."

Tuy nổi tiếng là người cứng rắn, nghiêm nghị trên thao trường và chiến trường, nhưng trong sâu thẳm, ông lại là người giàu lòng nhân ái và luôn đau đáu trước những mất mát của người lính.

Một trong những câu nói được nhiều thế hệ quân nhân nhắc lại khi nói về ông là:

"Không có một tổn thất nào là nhỏ khi nói về người lính đã ngã xuống. Mỗi người lính hy sinh, họ là con, là chồng, là cha trong một gia đình. Đó là sự mất mát không thể bù đắp."

Ông Hoàng Nam Tiến, con trai của Thiếu tướng Hoàng Đan, từng kể rằng cha mình là người rất nghiêm khắc. Trong suốt tuổi thơ, ông chưa từng được cha ôm vào lòng. Ngay cả khi ông nội qua đời, vị tướng ấy cũng không rơi nước mắt.

Thế nhưng tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, khi đứng trước phần mộ của một chiến sĩ từng chiến đấu dưới quyền và đã anh dũng hy sinh trên chiến trường Quảng Trị, Thiếu tướng Hoàng Đan đã bật khóc. Đó là lần đầu tiên và cũng là lần duy nhất người con trai chứng kiến cha mình rơi nước mắt.

Ngày 30/12/2003, Thiếu tướng Hoàng Đan từ trần, để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với đồng đội, quân đội và Nhân dân cả nước. Năm 2015, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân nhằm ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc.

Hơn hai thập niên sau ngày ông đi xa, hình ảnh vị tướng trận mạc tài năng, mẫu mực vẫn được nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ nhắc nhớ với sự kính trọng đặc biệt. Cuộc đời và sự nghiệp của Thiếu tướng Hoàng Đan không chỉ gắn liền với những chiến công trên chiến trường mà còn trở thành biểu tượng đẹp về bản lĩnh, kỷ luật, trách nhiệm và tình yêu thương người lính trong Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Nguyên Trực (tổng hợp)