Thiếu tướng Hoàng Kiền - Khúc tráng ca của vị tướng và những con đường bất tử

Cuộc đời ông là một bản hùng ca về ý chí vượt khó, sự cống hiến không ngừng nghỉ và một trái tim thi sĩ luôn rung động trước vẻ đẹp của cuộc sống, của con người.

Như một phiên chợ chiều tà, nơi những câu chuyện đời thường được kể lại, nơi những giá trị nhân văn được trao truyền, cuộc đời Thiếu tướng Hoàng Kiền hiện lên với những gam màu vừa bi tráng, vừa lãng mạn. Ông là hiện thân của một thế hệ đã đi qua khói lửa chiến tranh, đã cống hiến tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc và khi hòa bình lập lại vẫn tiếp tục miệt mài xây dựng đất nước, tô điểm cho cuộc sống bằng những hành động thiết thực và những vần thơ đầy cảm xúc. Những câu chuyện về ông không chỉ là những trang sử hào hùng mà còn là những bài học sâu sắc về nghị lực, về tình yêu thương và về khát vọng cống hiến không ngừng nghỉ. Ông đã sống một cuộc đời trọn vẹn, một cuộc đời mà mỗi khoảnh khắc đều là sự dâng hiến, là sự vượt lên chính mình để kiến tạo những giá trị bền vững cho cộng đồng và đất nước.

Thiếu tướng Hoàng Kiền phát biểu tại một hội nghị. Nguồn: Báo Quân Đội Nhân Dân

Tuổi thơ cơ cực và khát vọng vươn lên từ mảnh đất Giao Thủy

Thiếu tướng Hoàng Kiền sinh năm 1950 tại xã Giao Thịnh, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định (cũ), một vùng quê chiêm trũng nghèo khó, quanh năm gắn liền với đồng ruộng và những con sóng biển rì rào. Trong một gia đình thuần nông đông con, tuổi thơ của ông gắn liền với những bữa cơm độn khoai, sắn, với những ngày tháng lấm lem bùn đất trên cánh đồng. Cái nghèo, cái khó đã sớm in hằn vào tâm trí cậu bé Hoàng Kiền, nhưng cũng chính từ đó hun đúc nên một ý chí kiên cường, một khát vọng vươn lên mãnh liệt.

Khi học hết lớp 7, gánh nặng mưu sinh đè nặng lên vai, cậu bé Hoàng Kiền đành phải gác lại ước mơ đèn sách, phụ giúp gia đình lao động kiếm sống. Những buổi cày bừa, cấy hái, những đêm thức trắng cùng cha mẹ lo toan cho cuộc sống đã dạy cho ông bài học đầu tiên về sự nhọc nhằn, về giá trị của lao động và về ý nghĩa của sự sẻ chia.

Thế nhưng, ngọn lửa tri thức trong ông chưa bao giờ tắt. Ông nhận thức sâu sắc rằng chỉ có con đường học vấn mới có thể giúp mình và gia đình thoát khỏi cảnh nghèo khó, mới có thể mở ra một tương lai tươi sáng hơn. Với ý chí kiên cường, một năm sau Hoàng Kiền đã tự mình đăng ký học tại Khoa Tự nhiên của Trường Sư phạm cấp 2 Nam Hà. Đó là một quyết định táo bạo, một bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời ông.

Từ một cậu bé nông thôn nghèo khó, ông đã trở thành một người thầy giáo dạy Toán - Lý tại quê nhà Giao Thủy, mang ánh sáng tri thức đến cho những thế hệ học trò. Hình ảnh người thầy giáo trẻ Hoàng Kiền đứng trên bục giảng, với bảng đen, phấn trắng truyền thụ kiến thức cho học trò đã trở thành một biểu tượng đẹp về nghị lực phi thường và khát vọng thay đổi số phận. Đó không chỉ là sự thay đổi của một cá nhân mà còn là niềm hy vọng, là tấm gương sáng cho biết bao thế hệ trẻ ở vùng quê nghèo khó ấy.

Người lính công binh trên những cung đường huyền thoại Trường Sơn

Năm 1970, khi tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc vang vọng khắp nơi, thầy giáo trẻ Hoàng Kiền đã không ngần ngại gác lại sự nghiệp giảng dạy, xung phong nhập ngũ, bắt đầu hành trình ra chiến trường với vai trò lính công binh mở đường Trường Sơn. Con đường Trường Sơn, con đường huyết mạch của miền Nam đã trở thành biểu tượng của ý chí kiên cường, của sự hy sinh thầm lặng và của khát vọng thống nhất đất nước. Nơi đây, Thiếu tướng Hoàng Kiền đã trải qua những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc đời binh nghiệp, chứng kiến biết bao máu xương của những người lính công binh đã đổ xuống để giữ vững mạch máu giao thông cho tiền tuyến.

Ông từng chia sẻ với giọng trầm tư, đầy xúc động: “Trong số hơn 20.000 người hy sinh ở Trường Sơn thì lính công binh chiếm gần 10.000 người. Lực lượng công binh làm nhiệm vụ khảo sát, mở đường cho toàn quân chống Mỹ là lực lượng đông đảo nhất và cũng hy sinh nhiều nhất”.

Những con số ấy không chỉ là thống kê khô khan mà là minh chứng hùng hồn cho sự khốc liệt của chiến tranh, cho sự hy sinh cao cả của những người lính công binh. Họ không chỉ chiến đấu với bom đạn của kẻ thù, với những trận càn quét ác liệt mà còn phải đối mặt với vô vàn khó khăn khác: bệnh tật hoành hành, sốt rét rừng, đói khát triền miên, những đêm trắng dưới mưa bom bão đạn, những ngày tháng đào đường, san lấp trong điều kiện thiếu thốn trăm bề.

Thế nhưng, với tinh thần “Sống bám cầu bám đường - Chết kiên cường dũng cảm”, những người lính công binh trong đó có Hoàng Kiền đã không quản ngại hy sinh, gian khổ, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mở đường, đảm bảo giao thông cho tiền tuyến. Những cung đường Trường Sơn huyền thoại đã in dấu chân và mồ hôi, xương máu của ông cùng đồng đội trở thành những chứng tích sống động về một thời kỳ lịch sử hào hùng của dân tộc.

Mỗi mét đường được mở ra, mỗi cây cầu được bắc qua, mỗi con suối được san lấp đều thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và cả máu của những người lính công binh. Họ đã biến những điều không thể thành có thể, đã viết nên bản hùng ca bất tử về ý chí và sự hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Play

00:00

00:00

Unmute

Play

Powered by

GliaStudios

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Thiếu tướng Hoàng Kiền. Nguồn: VOV2.VN

Xây dựng Trường Sa và những đóng góp không ngừng nghỉ cho biển đảo quê hương

Hòa bình lập lại, sau khi tốt nghiệp kỹ sư công trình loại giỏi tại Học viện Kỹ thuật Quân sự, Thiếu tướng Hoàng Kiền được điều động công tác tại Quân chủng Hải quân. Ông được bổ nhiệm làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn Công binh 83, đảm nhiệm những nhiệm vụ quan trọng tại Trường Sa. Nơi đây, ông đã có những đóng góp to lớn, mang tính đột phá, góp phần xây dựng Trường Sa thành pháo đài vững chắc bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Những năm tháng ở Trường Sa đã để lại trong ông nhiều kỷ niệm sâu sắc, nhiều trăn trở về cuộc sống của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trên đảo.

Với tầm nhìn chiến lược và trái tim nhân ái, Thiếu tướng Hoàng Kiền đã có những sáng kiến táo bạo, mang lại hiệu quả thiết thực cho Trường Sa:

Đưa hàng nghìn tấn đất ra Trường Sa: Đây là một ý tưởng tưởng chừng như khó có thể thực hiện nhưng lại mang ý nghĩa vô cùng to lớn. Ông đã chỉ đạo đưa hàng nghìn tấn đất từ đất liền ra Trường Sa, biến những hòn đảo chỉ có cát và gió, khô cằn sỏi đá thành những ốc đảo xanh tươi, tràn đầy sức sống. Những hàng cây xanh, những vườn rau xanh mướt không chỉ cải thiện môi trường sống mà còn mang lại nguồn thực phẩm tươi sống, nâng cao sức khỏe cho bộ đội và nhân dân trên đảo. Đó là biểu tượng của sự sống, của niềm hy vọng giữa trùng khơi bao la.

Cải thiện bữa ăn cho bộ đội: Ông đã phát triển mô hình trồng rau xanh, chăn nuôi gia súc, gia cầm trên đảo, giúp bộ đội có thêm nguồn thực phẩm tươi sống, đa dạng hóa bữa ăn, nâng cao sức khỏe và tinh thần chiến đấu. Những bữa ăn ấm cúng, đầy đủ dinh dưỡng đã tiếp thêm sức mạnh cho cán bộ, chiến sĩ vững vàng nơi đầu sóng ngọn gió.

Xây kè chắn sóng, chống xói lở và tích trữ nước ngọt: Với kinh nghiệm của một người lính công binh, ông đã chỉ đạo xây dựng hệ thống kè chắn sóng kiên cố, chống xói lở hiệu quả, bảo vệ các công trình trên đảo. Đồng thời, ông cũng quan tâm đến việc tích trữ nước ngọt, đảm bảo nguồn nước sinh hoạt và sản xuất cho quân và dân trên đảo. Nước ngọt quý hơn vàng giữa biển khơi, và những hồ chứa nước ngọt đã trở thành biểu tượng của sự sống, của sự kiên cường.

Hình thành cộng đồng kiên cường trên đảo: Ông đã góp phần xây dựng Trường Sa thành một cộng đồng vững mạnh, đoàn kết, nơi cán bộ, chiến sĩ và nhân dân cùng chung tay bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Những ngôi nhà kiên cố, những trường học, trạm xá đã mọc lên, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho người dân trên đảo.

Sau 8 năm gắn bó với Trường Sa, Thiếu tướng Hoàng Kiền trở về Bộ Tư lệnh Binh chủng Công binh, tiếp tục cống hiến cho quân đội ở nhiều cương vị quan trọng khác nhau, từ Phó Tổng tham mưu, Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng, đến Tư lệnh. Năm 2006, ông được thăng quân hàm Thiếu tướng. Năm 2015, ông nghỉ hưu sau 45 năm tuổi quân, để lại một sự nghiệp binh nghiệp rực rỡ và những dấu ấn không thể phai mờ. Những đóng góp của ông cho Trường Sa không chỉ là những công trình vật chất mà còn là những giá trị tinh thần vô giá, là nguồn cảm hứng cho các thế hệ tiếp nối trong công cuộc bảo vệ và xây dựng biển đảo quê hương.

Giám đốc Dự án Đường tuần tra biên giới

Năm 2007, Thiếu tướng Hoàng Kiền được Bộ Quốc phòng giao làm Giám đốc Ban quản lý Dự án Đường tuần tra biên giới (ĐTTBG). Đây là một dự án trọng điểm quốc gia, có ý nghĩa chiến lược vô cùng quan trọng về an ninh quốc phòng và phát triển kinh tế - xã hội. ĐTTBG được xây dựng trong phạm vi từ đường biên giới quốc gia trở vào dưới 1.000m, qua 25 tỉnh biên giới đất liền từ Quảng Ninh đến Kiên Giang. Con đường này không chỉ phục vụ mục đích quốc phòng mà còn kết hợp với mạng lưới giao thông của các địa phương, đặc biệt là các đoạn qua cửa khẩu, khu đông dân cư góp phần đẩy mạnh việc giao thương hàng hóa, phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống nhân dân vùng biên giới. Nó đã mở ra một kỷ nguyên mới cho sự phát triển của các vùng biên cương Tổ quốc, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho hàng triệu đồng bào.

Với vai trò là Giám đốc dự án, Thiếu tướng Hoàng Kiền đã nêu cao tinh thần trách nhiệm, toàn tâm toàn ý cho nhiệm vụ. Ông luôn tâm niệm: “Là tướng, phải sáng tạo và quyết đoán”. Câu nói ấy không chỉ là kim chỉ nam cho hành động của ông, mà còn là triết lý sống, triết lý lãnh đạo đã được đúc kết từ những năm tháng lăn lộn trên chiến trường, từ những kinh nghiệm quý báu trong công tác.

Trong quá trình triển khai dự án, ông đã đối mặt với vô vàn khó khăn, thách thức, đặc biệt là vấn đề giải phóng mặt bằng và tiến độ thi công. Những vướng mắc về thủ tục hành chính, những rào cản về cơ chế, chính sách đã khiến dự án có nguy cơ bị chậm trễ, ảnh hưởng đến hiệu quả chung.

Thế nhưng, với sự chủ động, linh hoạt và sáng tạo, ông đã đưa ra những quyết sách táo bạo mang tính đột phá. Ông đã đề xuất với Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Quốc phòng ban hành văn bản quy phạm pháp luật về việc giải phóng mặt bằng, đồng thời đề nghị được chỉ đạo và chịu trách nhiệm trực tiếp về công tác này để các thủ tục báo cáo lên cấp trên được thực hiện sau. Đây là một quyết định mang tính lịch sử, một sự đột phá trong tư duy quản lý đã giúp tháo gỡ nút thắt quan trọng, đẩy nhanh tiến độ dự án, tránh bỏ lỡ những “thời cơ vàng”.

Sự quyết đoán của ông đã được minh chứng qua câu nói: “Nếu không sáng tạo và quyết đoán, cứ ngồi chờ quyết định mới làm thì rất lâu”. Chính nhờ sự quyết đoán và tinh thần dám nghĩ dám làm, ông cùng đồng đội đã lập nên một kỳ tích cho công cuộc bảo vệ an ninh quốc phòng, tô thắm thêm truyền thống hào hùng của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong 7 năm điều hành Dự án ĐTTBG (2007 - 2014), ông đã xây dựng thành công những cung đường giai đoạn ban đầu, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển của khu vực biên giới, góp phần thay đổi diện mạo của các vùng biên cương Tổ quốc.

Chân dung Thiếu tướng Hoàng Kiền trong cuốn sách Sức khỏe và Cuộc sống.

Trái tim thi sĩ và những vần thơ chỉ huy

Bên cạnh sự nghiệp binh nghiệp lẫy lừng, Thiếu tướng Hoàng Kiền còn là một tâm hồn thi sĩ, một người nghệ sĩ thực thụ. Ông bắt đầu làm thơ từ thuở còn là binh nhì (năm 1971), khi những vần thơ đầu tiên ra đời trong khói lửa chiến tranh, giữa những gian khổ, hy sinh. Dù trải qua bao thăng trầm của cuộc đời, dù đối mặt với bao khó khăn, thử thách, hồn thơ trong ông vẫn luôn sống động, vẫn luôn rung động trước vẻ đẹp của cuộc sống, của con người và của thiên nhiên.

Chất liệu thơ của ông là những cung đường ông đã đi qua, những con người ông đã gặp gỡ, những cảm xúc ông đã trải nghiệm. Từ những cánh rừng Trường Sơn bạt ngàn, đến những con sóng Trường Sa dữ dội, từ những bản làng biên giới heo hút, đến những thành phố nhộn nhịp, tất cả đều trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho những vần thơ của ông. Với ông, thơ ca không chỉ là nơi để gửi gắm tâm tư, tình cảm mà còn là nguồn cảm hứng, tiếp thêm sức mạnh, giúp ông vượt qua khó khăn và lạc quan trên mỗi bước quân hành. Thơ ca đã trở thành người bạn đồng hành, là điểm tựa tinh thần vững chắc giúp ông vượt qua mọi thử thách.

Điều đặc biệt và độc đáo ở Thiếu tướng Hoàng Kiền là ông còn dùng thơ để điều hành, chỉ huy trong công việc. Đó là những bài thơ lục bát có tính khái quát, cô đọng, dễ thuộc, dễ nhớ, được ông viết trên xe ô tô trong quá trình đi kiểm tra các đơn vị thi công. Lời thơ mộc mạc, giản dị nhưng lại khái quát được thực tế công việc, giúp truyền đạt mệnh lệnh, nhắc nhở cấp dưới một cách nhẹ nhàng, tình cảm mà vẫn hiệu quả. Phong cách lãnh đạo bằng thơ của ông đã tạo nên một nét chấm phá độc đáo, một dấu ấn riêng biệt trong lòng đồng đội và cấp dưới. Nó không chỉ thể hiện sự tinh tế, tài hoa của một người nghệ sĩ mà còn cho thấy sự khéo léo, linh hoạt của một người chỉ huy tài ba.

Ông kể lại một kỷ niệm đáng nhớ, một câu chuyện đã trở thành giai thoại trong quân đội: “Trong một lần đi kiểm tra tiến độ dự án, thấy đồng chí chỉ huy trưởng thường xuyên chậm tiến độ trong khi tôi đã phê bình nhiều lần, tôi đã làm bài thơ nhắc nhở. Tôi nhớ hai câu thế này: “Ba năm hưởng lạc thẫn thờ/ Để cho nham nhở cầu chờ, cống treo”. Phê bình bằng thơ thì nhẹ nhàng hơn, hợp lý hợp tình, tránh xung đột trong các cuộc họp. Đồng chí cấp dưới đó cũng ghi nhận và thay đổi tích cực”. Câu chuyện ấy không chỉ là một lời nhắc nhở mà còn là một bài học sâu sắc về nghệ thuật lãnh đạo, về cách thức truyền đạt thông điệp một cách hiệu quả, tinh tế. Nó cho thấy sự thấu hiểu, sự đồng cảm của một người chỉ huy đối với cấp dưới và cũng là sự tôn trọng, sự ghi nhận của cấp dưới đối với người lãnh đạo.

Thiếu tướng Hoàng Kiền tâm sự với ánh mắt lấp lánh niềm vui: “Ai tốt tôi động viên bằng thơ, ai có khuyết điểm tôi nhắc nhở bằng thơ. Thơ tôi viết nhằm giao lưu, kết nối, động viên để anh em vươn lên cho không khí phấn khởi, bớt căng thẳng”. Những vần thơ của ông không chỉ là những lời động viên, nhắc nhở mà còn là những sợi dây kết nối tình đồng chí, đồng đội, tạo nên một không khí làm việc thoải mái, cởi mở nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả công việc.

Trong thời gian đảm nhiệm Dự án ĐTTBG, ông đã viết 500 bài thơ với 1.000 trang thơ. Ngoài ra, trong cả cuộc đời mình, Thiếu tướng đã xuất bản tổng cộng 18 tập thơ và đầu sách về nhiều lĩnh vực, thể hiện một tâm hồn phong phú, uyên bác và một tình yêu sâu sắc đối với văn học nghệ thuật. Những tác phẩm của ông không chỉ là những trang thơ mà còn là những trang nhật ký sống động về cuộc đời binh nghiệp, về những con người ông đã gặp, về những vùng đất ông đã đi qua, và về những cảm xúc ông đã trải nghiệm.

Giá trị nhân văn và tấm gương sáng: Di sản của một cuộc đời cống hiến

Giờ đã bước sang tuổi 74, Thiếu tướng Hoàng Kiền vẫn giữ vững sự minh mẫn, tinh thần nhiệt huyết và khát vọng cống hiến không ngừng nghỉ. Ông tiếp tục dành thời gian nghiên cứu, đóng góp trí tuệ và kinh nghiệm của mình cho cộng đồng, cho các tổ chức và thế hệ trẻ. Cuộc đời ông là minh chứng đẹp đẽ cho triết lý sống cao cả: Sống là cho đi, là cống hiến và phụng sự. Không chỉ ghi dấu ấn bằng những chiến công, những công trình và những con đường mang tầm vóc lịch sử, Thiếu tướng Hoàng Kiền còn được biết đến bởi một trái tim giàu lòng nhân ái. Những việc làm thiện nguyện thầm lặng, những sự sẻ chia chân thành của ông đã lan tỏa hơi ấm tình người, tiếp thêm niềm tin và nghị lực cho nhiều hoàn cảnh khó khăn.

Như đóa sen thanh khiết vươn lên từ bùn đất để tỏa hương cho đời, Thiếu tướng Hoàng Kiền đã sống một cuộc đời trọn vẹn và đầy ý nghĩa. Di sản ông để lại không chỉ là những dấu ấn hữu hình trên dải đất quê hương, mà còn là nguồn cảm hứng về lòng yêu nước, tinh thần cống hiến và trách nhiệm với cộng đồng. Tên tuổi và những đóng góp của ông sẽ mãi được trân trọng, trở thành ngọn lửa truyền cảm hứng cho các thế hệ người Việt Nam hôm nay và mai sau trên hành trình xây dựng, bảo vệ và làm đẹp thêm cho Tổ quốc.