Thiếu tướng Hoàng Sâm

Thiếu tướng Hoàng Sâm tên thật là Trần Văn Kỳ, sinh năm 1915 tại Lệ Sơn, Tuyên Hóa, Quảng Bình. Như nhiều gia đình ở miền Trung đầu thế kỷ XX, bố mẹ ông cũng đưa gia đình, con cái lang bạt sang tỉnh Nakhon rồi Chiang Mai (Thái Lan).

Năm 1928, từ châu Âu về Thái Lan, Thầu Chín (Bác Hồ) đến tỉnh Udon rồi Nakhon, sinh sống cùng bà con Việt kiều. Gặp bé Kỳ mới 12, 13 tuổi nhưng sáng dạ, nhanh nhẹn nên Thầu Chín cho theo làm liên lạc. Cùng Thầu Chín đi khắp các tỉnh ở Thái Lan, cậu bé Kỳ vừa làm vừa học, tham gia rải truyền đơn rồi vận động bà con Việt kiều tham gia phong trào yêu nước. Năm sau Thầu Chín rời Thái.

Mùa đông 1940, Trần Văn Kỳ được gặp lại Thầu Chín ở Tĩnh Tây, Trung Quốc cùng các ông Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp. Ông được Bác đặt tên là Hoàng Sâm và từ đó “chết” với tên này! Các con ông cũng đều mang họ Hoàng theo cha.

Ngày 8/2/1941, Bác từ Trung Quốc về Pắc Bó (Cao Bằng). Trong chuyến hồi hương, Hoàng Sâm cùng các ông Phùng Chí Kiên, Vũ Anh, Lê Quảng Ba, Đặng Văn Cáp… bảo vệ Người trở về an toàn.

Trong thời gian 1941-1944, đã có nhiều sự kiện lớn được diễn ra ngay tại Pắc Pó.

Ngày 22/12/1944, đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân được thành lập với 34 chiến sĩ đầu tiên tại khu rừng nằm giữa 2 tổng Trần Hưng Đạo và Hoàng Hoa Thám (nay thuộc xã Tam Kim, tỉnh Cao Bằng). Quân số ban đầu được chia thành 3 tiểu đội, trong đó Võ Nguyên Giáp chỉ huy chung; Hoàng Sâm được chọn làm đội trưởng; Xích Thắng - chính trị viên, Hoàng Văn Thái - phụ trách tình báo và tác chiến; Lâm Kính - phụ trách công tác chính trị; Lộc Văn Lùng - quản lý. Vũ khí ban đầu chỉ có 2 súng ngắn, 17 súng trường, 14 mã tấu. Sau 2 chiến thắng Phai Khắt, Nà Ngần, đội phát triển thành đại đội, Hoàng Sâm được cử là Đại đội trưởng. Ít lâu sau, từ đại đội phát triển thành chi đội (tương đương tiểu đoàn) ông lại được cử làm chi đội trưởng.

Lợi dụng điều kiện xã hội phức tạp và địa lý hiểm trở vùng biên giới mà nhiều toán phỉ có vũ trang đã cướp bóc, giết chóc, gây nhiều khó khăn cho cuộc sống bà con các dân tộc. Đã khổ vì quan Tây, quan Châu, nay lại phải chịu “nạn phỉ“, nếu không dẹp được “nạn phỉ” thì sẽ khó động viên bà con ủng hộ cách mạng.

Thấy vậy, ông bèn tính cách thu phục tướng phỉ. Bằng tài năng của mình và sự tư vấn của Bác Hồ, ông đã thu phục được chúng và chúng xin kết nghĩa huynh đệ, hứa sẽ không tác oai tác quái, chăm chỉ làm ăn trên nương rẫy của mình.

Ngày 1/1/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 111/SL phong quân hàm Thiếu tướng cho Hoàng Sâm.

Thời gian (1962-1964), Hoàng Sâm (với bí danh Chăn Di) cùng tướng Lê Chưởng nhận nhiệm vụ chuyên gia quân sự cho nước bạn Lào.

Tướng lĩnh Hoàng gia sĩ quan “cánh hữu” đa số là con quan lại, nhà giàu, vốn rất ngang bướng. Với tri thức học được, kết hợp kinh nghiệm trong đấu tranh giải phóng dân tộc ở Việt Nam và kinh nghiệm thu phục các trùm phỉ, Hoàng Sâm đã làm cho tướng lĩnh quân đội quốc gia Lào nể phục.