Thiếu tướng Huỳnh Phan Hộ: Người Khu bộ trưởng tài hoa và bản hùng ca chiến thắng Tầm Vu

Sau khi rời ghế nhà trường, ông làm việc và trở thành quản đốc cho một đồn điền lớn của Pháp tại Cờ Đỏ, Cần Thơ. Dù ở vị trí công việc vốn gắn liền với lợi ích của giới tư bản ngoại quốc và thực dân, ông đã được giác ngộ lý tưởng cách mạng nhờ sự tuyên truyền của Xứ ủy viên Nam Kỳ Ung Văn Khiêm, sau đó được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Từ năm 1942, Huỳnh Phan Hộ dứt khoát đi theo cách mạng, tận dụng vị trí quản đốc đồn điền của mình để che chở, tạo điều kiện cho đồng chí Ung Văn Khiêm và các chiến sĩ cách mạng bám trụ hoạt động. Quyết định đi theo cách mạng một cách dứt khoát và không đắn đo của ông đã nhận được sự tin tưởng và trân trọng tuyệt đối từ đồng đội.

Hoạt động trong Cách mạng Tháng Tám và giai đoạn đầu kháng chiến

Trong những ngày sục sôi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Huỳnh Phan Hộ tham gia khởi nghĩa giành chính quyền ở Cần Thơ và góp phần thiết lập Ủy ban Nhân dân Cách mạng tại đây. Trước đó, vào ngày 30/7/1945, Xung phong đội – đơn vị tiền thân của lực lượng vũ trang thành phố Cần Thơ – được thành lập dưới sự chỉ huy của ông và đồng chí Trần Văn Hoài.

Đến tháng 9/1945, Huỳnh Phan Hộ được giao trọng trách Chỉ huy trưởng Cộng hòa vệ binh Cần Thơ, đồng thời là Ủy viên Ủy ban Kháng chiến Hậu Giang, phụ trách mặt trận Cần Thơ. Khi thực dân Pháp quay lại xâm lược Nam Bộ, ông trực tiếp chỉ huy các lực lượng vũ trang kiên cường chống trả.

Sau khi Hiệp định Sơ bộ (6/3/1946) được ký kết, tận dụng điều kiện hòa hoãn lâm thời, Huỳnh Phan Hộ đã chủ động đến Vàm Xáng - Ngang Dừa để gặp gỡ chỉ huy Pháp trên một chiếc tàu chiến nhằm thảo luận việc thi hành hiệp định tại Tây Nam Bộ, tuy nhiên phía Pháp đã khước từ.

Khu bộ trưởng Khu 9 và chiến công lẫy lừng tại Tầm Vu

Sau đó, Huỳnh Phan Hộ được bổ nhiệm làm Khu bộ trưởng (Khu trưởng) Chiến khu 9. Ông cùng với các đồng chí trong bộ chỉ huy như Khu bộ phó Nguyễn Hùng Phước đã đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng, phát triển và chỉ huy lực lượng vũ trang non trẻ của miền Tây Nam Bộ trong những ngày đầu kháng chiến.

Đỉnh cao trong sự nghiệp chỉ huy quân sự của Khu bộ trưởng Huỳnh Phan Hộ là Chiến thắng Tầm Vu lần thứ 3 vào ngày 3/5/1947. Để chuẩn bị cho trận đánh, lực lượng vũ trang kháng chiến bao gồm các đơn vị chủ lực (Đại đội Hồ Chí Minh, Đại đội 1084, Đại đội Cửu Long) phối hợp cùng lực lượng địa phương Cần Thơ (Chi đội 23, quân báo, công an xung phong và dân quân) dưới sự chỉ huy trực tiếp của Huỳnh Phan Hộ đã bí mật mật phục tại khu vực rạch Láng Hàm (xã Thạnh Xuân, huyện Châu Thành, nay thuộc tỉnh Hậu Giang).

Khoảng 16 giờ chiều ngày 3/5/1947, đoàn xe tiếp tế của Pháp lọt vào trận địa phục kích trên lộ Tầm Vu. Bằng lối đánh "vận động chiến" nhanh gọn và táo bạo chỉ diễn ra trong vòng 30 phút, lực lượng của ta đã đốt cháy và tiêu diệt hoàn toàn 6 xe quân sự, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 100 tên địch. Trận đánh kết thúc thắng lợi rực rỡ với việc ta tịch thu được 8 súng đại liên, 2 súng cối, 4 trung liên, 47 súng trường cùng rất nhiều đạn dược và quân dụng của quân Pháp. Chiến thắng oanh liệt này nhanh chóng lan truyền khắp các tỉnh miền Tây, làm nức lòng quân dân và giáng một đòn mạnh mẽ vào khả năng cơ động của quân đội viễn chinh Pháp.

Sự hy sinh anh dũng và sự bất tử trong lòng nhân dân

Không lâu sau chiến thắng Tầm Vu vang dội, trong một trận đánh giao thông trên Quốc lộ 4 (nay là Quốc lộ 1) tại khu vực Cống Đôi, xã Đại Hải, huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng (trên đường từ Phụng Hiệp đi Sóc Trăng), Khu bộ trưởng Huỳnh Phan Hộ đã anh dũng hy sinh. Sự ra đi của ông là một tổn thất vô cùng lớn lao và là niềm tiếc thương vô hạn của toàn thể lực lượng vũ trang và nhân dân Khu 9.

Ghi nhận những đóng góp to lớn và sự hy sinh lẫm liệt của ông, vào dịp kỷ niệm 1.000 ngày kháng chiến chống Pháp (năm 1948), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký quyết định truy phong học hàm Thiếu tướng cho Huỳnh Phan Hộ.

Tên tuổi của ông không chỉ dừng lại ở các trang sử vàng kháng chiến mà còn được bất tử hóa qua ca khúc cách mạng kinh điển mang tên "Tầm Vu" do nhạc sĩ Đắc Nhẫn viết nhạc và nghệ sĩ Quốc Hương viết lời. Vào năm 1948, để tưởng nhớ ngày sinh của Huỳnh Phan Hộ cũng như kỷ niệm chiến công Tầm Vu, nhạc sĩ Đắc Nhẫn đã thức trắng đêm để hoàn thành phần nhạc. Thừa hành ý kiến của Chính ủy Khu 9 Phan Trọng Tuệ về việc đưa tên Huỳnh Phan Hộ vào bài hát để tri ân người chỉ huy dũng cảm, Quốc Hương đã viết lời ca mở đầu đầy oai hùng:

"Hùng thay Tầm Vu! Vang danh oai Huỳnh tướng quân...".

Cho đến ngày nay, di sản của Thiếu tướng Huỳnh Phan Hộ và chiến thắng Tầm Vu vẫn luôn sống mãi trong ký ức của người dân Nam Bộ, là niềm tự hào to lớn của các thế hệ hôm nay và mai sau.