Thiếu tướng Nguyễn Chuông Phàn 5 - Bản Na - Trước giờ nổ sung

BẢN NA
TRƯỚC GIỜ NỔ SÚNG

Năm 1970, tôi nhớ là vào hạ tuần tháng 8, tôi và anh Quân, Chính ủy Trung đoàn được gọi lên Bộ Tư lệnh Mặt trận Lào - Việt họp nghe kế hoạch phổ biến triển khai chiến dịch tấn công Long Chẹng - Bản Na. Chúng tôi lên đã thấy có mặt các cán bộ Sư đoàn 316, quân tình nguyện 866, bộ đội Pa thét Lào, tiếp đến là cán bộ chỉ huy bộ đội đặc công lần lượt tới.

Cũng xin nói ngay là năm 1969, sau khi ta mở chiến dịch phản công đạp tan Cù Kiệt giải phóng Xiêng Khoảng Cánh Đồng Chum, ta rút quân về nước thì quân địch lại tràn ra chiếm đóng khắp nơi. Năm 1970 này, chúng ta lại nhận lệnh sang giúp bạn đánh đuổi quân địch giành lại vùng đất đã giải phóng.

Lần này Sư đoàn 316, quân tình nguyện 866 cùng các đơn vị đặc công có nhiệm vụ đánh vào Long Chẹng. Đây là thủ phủ của tướng phỉ Vàng Phao do Mỹ chỉ huy xây dựng, được bảo vệ rất nghiêm mật, công sự dựa vào các hang đá rất vững chắc và cũng rất hiểm hóc. Bộ chỉ huy Mặt trận coi đây là hướng chủ yếu của chiến dịch. Bộ đội Pa thét Lào có nhiệm vụ đánh địch trên dọc đường 13. Đây là hướng đánh phối hợp. Trung đoàn 165 chúng tôi được tăng cường tiểu đoàn ĐKB 120 ly hỗn hợp cùng tiểu đoàn 12,7 ly có nhiệm vụ tấn công tập đoàn cứ điểm Bản Na. Đây là hưởng thứ yếu của chiến dịch. Đi cùng trung đoàn có tiểu đoàn dân công huyện Yên Thành, Nghệ An làm nhiệm vụ vận chuyển đạn, gạo và thương binh.

Bản Na ở về phía đông Long Chẹng cách hơn mười kilômét, là tập đoàn cụm cứ điểm bảo vệ vòng ngoài cho Long Chẹng.

Nhận lệnh về, chúng tôi họp cán bộ ba cơ quan và cán bộ tiểu đoàn giao nhiệm vụ đồng thời tổ chức ngay bộ phận cán bộ chủ trì từ đại đội trở lên đi nắm địch và địa hình, bố trí các cung chặng tiến quân, thiết kế các trận đánh. Tôi chỉ huy bộ phận đi trước. Anh Quân cùng cán bộ cấp phó tổ chức hành quân theo sau.

Núi rừng Lào ở khu vực này rất hiểm trở. Anh em chúng tôi lại chưa ai thuộc địa hình, dân cũng không có mà hỏi, đành dựa theo địa bàn đối chiếu với bản đồ để xác định hướng đi. Phải mất hơn một tuần trèo đèo lội suối vô cùng gian nan vất vả, chúng tôi mới tôi được khu Bản Na.

Sau ba ngày điều tra nghiên cứu, chúng tôi đã nắm khá kỹ các tập đoàn cứ điểm hình thù nó ra sao. Bản Na nằm trong một thung lũng nhỏ, có đồi có ruộng nhưng bao quanh là những dãy núi cao tạo thành vòng tròn gần như khép kín. Cách Bản Na ba mươi kilômét, dãy đồi cao phía tây bắc có một cụm bốn cứ điểm. Phía đông nam cũng trên đồi cao cách bốn kilômét có bốn cứ điểm. Khu trung tâm Bản Na có nhiều cụm, rõ nhất là cụm pháo 105 và 106,7 ly, cụm kho, sân bay trực thăng, cụm bốn cứ điểm ở mỏm đồi thấp. Chúng tôi chỉ thị mục tiêu cho từng tiểu đoàn yêu cầu các cán bộ phải đến gần nắm thật chắc tình hình và dự kiến cách đánh. Để dễ cho việc chỉ huy, chúng tôi thống nhất gọi khu trung tâm Bản Na là khu một gồm chỉ huy sở trung tâm với tiểu đoàn Thái Lan và tiểu đoàn pháo 105 + 106,7 hỗn hợp Thái, một tiểu đoàn BS22 có khu kho, sân bay trực thăng. Công sự ở đây khá kiên cố. Tiểu đoàn 6 và Đại đội 19 đặc công có nhiệm vụ đánh chiếm khu một. Dãy đồi cao phía tây bắc Bản Na là khu hai, có bốn cứ điểm đặt tên là các điểm 3, 5, 9, 1 1 giao cho Tiểu đoàn 4. ở đây có một đại đội tăng cường của tiểu đoàn BI11 Thái Lan và tiểu đoàn BV chốt giữ khu ba là dãy đồi cao phía nam đo tiểu đoàn SDU phái hữu chốt giữ cũng có bốn điểm, giao cho Tiểu đoàn 5…

Mọi công việc chuẩn bị chiến đấu đã khá kỹ, chỉ còn bốn ngày nữa là nổ súng thì đột nhiên trung đoàn nhận lệnh của Mặt trận phải điều hai Tiểu đoàn 5 và 6 về hướng chủ yếu, làm lực lượng dự bị cho đơn vị tấn công Long Chẹng, trong khi đó trung đoàn vẫn phải đảm bảo nổ súng đúng ngày.

Nhận điện mà băn khoăn không sao kể xiết. Thế là toàn bộ kế hoạch chiến đấu của trung đoàn bị đảo lộn. Thời gian gấp quá, làm thế nào điều chỉnh kế hoạch tổ chức trận đánh cho kịp ngày nổ súng. Tôi liền triệu tập các cán bộ chủ trì từ đại đội trở lên, cùng ba cơ quan bàn kế hoạch nổ súng, điều chỉnh kế hoạch tác chiến cho phù hợp với lực lượng trung đoàn, giống như năm 1969, đánh vào Xiêng Khoảng cũng chỉ còn có Tiểu đoàn 4 và các đại đội trực thuộc. Vấn đề quan trọng nhất lúc này là chọn mục tiêu và cách đánh.

Tôi thay mặt chỉ huy trung đoàn trình bày trước hội nghị:

- Thưa các đồng chí! Chúng ta đang đứng trước một thử thách. Nhưng chúng ta không sợ. Cái chính là căn cứ vào tình hình địch và lực lượng ta còn lại thì ta cần tìm ra phương án tác chiến nào để có thể bảo đảm thắng lợi? Tôi thấy là ta phải thay đổi từ cách đánh nhanh sang cách đánh dài ngày, từ tấn công cả tập đoàn cứ điểm cùng trong một thời gian sang kế hoạch đánh từng cử điểm, từng khu vực. Cụ thể là ta sẽ đánh theo chiến thuật bao vây tấn công, tập trung dứt điểm từng khu vực tiến lên tiêu diệt toàn tập đoàn cứ điểm của giặc ở Bản Na. Mục tiêu tấn công đầu tiên là cụm cứ điểm Tây Bắc gồm bốn cứ điểm 3, 5, 9, 11. Trung đoàn quyết định giao cho Tiểu đoàn 4 và Đại đội 19 đặc công đảm nhiệm. Cứ điểm 3 quân đội Thái Lan là mục tiêu đột phá đầu tiên. Hỏa lực dùng đánh điểm 3 này gồm đại đội 120 ly, hai khẩu ĐKZ75, tám khẩu B41 và đại đội 12,7 ly. Lực lượng vây lấn đột kích, ta chỉ dùng một đại đội của Tiểu đoàn 4 cùng với Đại đội 19 đặc công. Nhưng quan trọng là ta phải cùng với một đại đội bộ binh kết hợp có lực lượng hỏa lực tiến hành vây, lấn, tấn phá trước. Yêu cầu đối với bộ phận vây, lấn, tấn, phá này là phải vây cho chặt, lấn đến tận hàng rào, đến sát chiến hào địch, cùng với hỏa lực không cho máy bay lên thẳng hạ cánh, không cho thằng dưới lên, thằng trên máy bay xuống, cả thằng trong đồn cũng không ra được, thằng ngoài đồn không vào được. Phải làm cho chúng ăn không ngon, ngủ không yên, thằng sống nằm lẫn với thằng chết. Trong khi đó lực lượng công binh với trung đội bộ binh vây lấn phá rào tiến hành mở cho được bốn cửa vào đồn giặc, hỏa lực bắn phá phải diệt các hỏa điểm và sinh lực địch ở hướng cửa mở. Khi bộ phận vây lấn, đánh phá đạt được như thế, ta mới tung lực lượng xung kích xông vào gồm Đại đội 1 và Đại đội 19 đặc công được tổ chức thành bốn đội tấn công tiêu diệt cứ điểm 3. Đánh xong điểm 3, ta tập trung đánh điểm 5, điểm 9 rồi 11. Các đại đội pháo ĐKB 120 ly tập trung bắn khu 1, trung tâm Bản Na, chủ yếu là chế áp pháo vào chỉ huy sở tiểu đoàn Thái Lan BI 11. Đối với khu 3, ta chỉ dùng đại đội 12,7 ly, đại đội cối 82 cùng một tiểu đội trinh sát bắn kiềm chế và bao vây lỏng lẻo. Cụm cứ điểm Tây Bắc bị diệt, nhất định sẽ làm rung chuyển cả khu trung tâm và khu đông nam này…

Các cán bộ dự họp đều nhất trí với phương án tác chiến trên, cho rằng đó là cách đánh chắc tay gặp tình huống phức tạp có thể khắc phục được. Ai nấy phấn khởi về phổ biến cho đơn vị và làm tiếp các công tác chuẩn bị. Chỉ còn một ngày nữa thì nổ súng. Khí thế đơn vị bước vào tận đánh thật đáng mừng, ai cũng phấn khởi, tin là sẽ hoàn thành nhiệm vụ. Tuy vậy tôi vẫn lo. Lực lượng mình quá mỏng. Trước một tập đoàn cứ điểm như vậy, cả khi trung đoàn có về đủ tập trung toàn lực tấn công cũng vẫn phải thận trọng chọn điểm đột phá chủ yếu nào đặng có thể dứt điểm làm cho toàn bộ quân địch phải choáng váng, huống chi lúc này, trung đoàn lại bị điều đi mất hai tiểu đoàn. Tham mưu trưởng Đỗ Phú Vàng cũng chung một ý nghĩ như tôi. Chúng tôi bàn nhau về kế hoạch vây, lấn, tấn, phá cho chắc, bảo đảm dứt điểm trận đột phá đầu tiên diệt điểm 3 thật gọn tạo đà cho các trận tiếp theo. Hai anh em đang bàn bạc, dường như còn nhiều điểm phải bổ sung cho công tác chuẩn bị thì có điện của Mặt trận thông báo là đoàn cán bộ của Mặt trận do Phó Tư lệnh Nam Hà dẫn đầu xuống làm việc, trung đoàn cho người đi đón. Thật là tin vui đến với chúng tôi. Đang lúc có nhiều điểm chưa thật yên tâm, lại được anh Nam Hà gỡ cho thì thật còn gì bằng. Cán bộ trong cơ quan trung đoàn bộ biết tin, ai cũng mừng.

Thật ra, mọi người, kể cả tôi, chỉ mới nghe tên biết mặt chứ chưa làm việc trực tiếp với anh Nam Hà bao giờ. Qua đôi lần gặp ở hội nghị hoặc trên đường, chào hỏi nhau tôi chỉ biết sơ sơ bề ngoài, anh có vẻ xởi lởi dễ gần, người nhỏ thấp, dáng cân đối, động tác nhanh nhẹn. Thế thôi. Lần này được trực tiếp làm việc với anh ở ngay mặt trận ác liệt đầy gian khổ này, chắc chắn rằng, với kinh nghiệm của người chỉ huy lâu năm đã từng trải qua nhiều chiến dịch, anh sẽ giúp trung đoàn, giúp bản thân tôi rất nhiều.

Tôi còn đang mải suy nghĩ như thế thì anh Nam Hà cùng ba đồng chí cán bộ tác chiến, quân huấn của Mặt trận đến ngay trước mặt. Vui quá. Lại có cả anh Lã Thái Hòa, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 312 chúng tôi cùng đi. Thời gian này, anh làm phái viên của Mặt trận.

Tôi đứng lên hoan hỉ bắt tay các anh. Không khí chào hỏi tiếp đón diễn ra rất thân tình cởi mở.

Anh Nam Hà hỏi tôi ngay:

- Trung đoàn đã điều hai tiểu đoàn đi rồi chứ? Kế hoạch tác chiến thế nào, ổn chưa?

- Thưa anh, hai Tiểu đoàn 5 và 6 đã đến đúng vị trí theo lệnh trên. Kế hoạch tác chiến đã triển khai xong. Nói chung là ổn.

- Thế thì tốt quá.

Các cán bộ trung đoàn và ba cơ quan kéo đến chào phái đoàn khiến cho không khí thêm sôi nổi, bộc lộ tình cảm thân thiết, tin cậy. Tôi đến sát bên anh Lã Thái Hòa hỏi chuyện vui:

- Thế nào anh, trên đường từ Mặt trận xuống đây, Thủ trưởng và phái đoàn bị mấy trận bom rồi?

- Ba trận. Nhưng chẳng làm sao cả. Hơn nữa, đi càng khỏe và nhanh hơn.

Anh Nam Hà nói chen vào:

- Cậu Thái Hòa to khỏe có mã tướng đẹp nhất đoàn cho nên bom nó nể. Lúc đến cửa rừng bị một trận, còn nhìn thấy cậu ấy, đến trận thứ hai ở đỉnh đèo Quế, trận nữa là đèo Mây, tất cả phải vượt nhanh, chúng mình vượt lên rồi, nhìn về phía sau chỉ thấy khói bom mù mịt. Lo quá Thái Hòa đâu rồi? Một lát sau thấy cậu ta hiện ra qua khói bom, đang ì ạch bám theo, mãi mới theo kịp chúng mình.

Mọi người cười vui, chẳng nghĩ là đang giữa chiến trường và đang ở thời điểm trước giờ nổ súng.

Tôi hỏi khẽ anh Lã Thái Hòa:

- Anh vẫn nhận được thư của chị ấy chứ? Thế nào, lần về nước gặp chị ấy có kết quả gì chưa? Hay là vẫn cờ trắng?

Hai chúng tôi cùng cười. Anh em chung quanh, chẳng hiểu có biết chúng tôi nói gì không, cũng cười theo.

Sau khi ăn cơm, nghỉ ngơi khoảng ba mươi phút, chúng tôi họp với phái đoàn của Mặt trận. Phía trung đoàn chỉ có tôi, anh Trường Quân, anh Đỗ Phú Vàng, anh Trần Lạc và các cán bộ tác chiến. Tôi báo cáo phương án tác chiến rất hy vọng sẽ được phái đoàn của Mặt trận đánh giá là sát hợp với thực tế tình hình. Nhưng tôi quan sát thấy anh Nam Hà vừa nghe vừa xem bản đồ, sắc mặt tỏ ra không bình thường. Không để tôi báo cáo hết, anh ngắt lời hỏi ngay:

- Như vậy là trung đoàn không đánh tập trung vào chỉ huy sở Bản Na, mà lại đánh vào khu hai?

- Thưa anh đúng. - Tôi bình thản trả lời - Trung đoàn chỉ đủ sức đánh vào khu hai. Còn khu trung tâm, ta dùng pháo bắn phá. Với khu ba phía đông nam, ta kiềm chế. Bởi vì...

Tôi càng giải thích, anh càng tỏ ra bực bội, lại nói cắt ngang:

- Cách đánh của trung đoàn như thế là không đúng tinh thần và ý định của Mặt trận. Phải tập trung lực lượng đánh vào khu một, trung tâm Bản Na. Tại sao trung đoàn lại dồn lực lượng vào khu hai?

Các cán bộ trung đoàn báo cáo bổ sung tình hình địch và khả năng trung đoàn chỉ đủ đánh khu hai, hy vọng anh sẽ nghe ra. Nhưng không, anh vẫn kiên quyết nhắc lại và giải thích là phải tập trung lực lượng đánh vào khu một mới khiến cho quân địch choáng váng. Thú thật, nghe anh Nam Hà giải thích, tôi vừa lo nhiệm vụ lại vừa tức, không biết nên thực hiện thế nào trước cái lệnh "nướng quân" này. Anh nói tiếp, giọng hằn học:

- Các anh nên tính toán cho thận trọng. Tôi nói đây là tôi đem lệnh của Mặt trận xuống. Trung đoàn các anh bàn với nhau khắc phục khó khăn chấp hành lệnh. Vấn đề là phải nhìn chung thế và lực toàn chiến dịch. Phối hợp với hướng chính là Long Chẹng, ta đánh vào sào huyệt của bọn phỉ Vàng Phao thì ở hướng phụ này phải đánh thẳng vào nơi hiểm yếu của địch, có nghĩa là phải đánh vào trung đoàn cứ điểm bảo vệ vòng ngoài cho Long Chẹng. Vòng ngoài rung động thì Long Chẹng cũng rung động theo.

Cán bộ trung đoàn tôi rất đỗi bàng hoàng lo lắng vì bộ đội đã vào vị trí tập kết, thời gian quá gấp để có thể tổ chức thực hiện cái mệnh lệnh khắc nghiệt này. Tất cả ngồi yên nhìn nhau chờ đợi mà chẳng biết là chờ đợi cái gì. Tôi thầm nghĩ, với lực lượng trung đoàn hiện nay mà chọn đánh vào nơi hiểm yếu, kết cục bị "phơi áo" ra ở đấy thì liệu có thể làm rung động được cái gì. Khu hai là điểm yếu so với khu một nhưng không phải là không hiểm yếu bởi diệt được khu hai là lập tức uy hiếp khu một. Với phương án đã tính toán, tấn công khu hai là chắc thắng. Cứ thực hiện phương án của trung đoàn thôi. Đã trình bày như thế mà trên chẳng nghe thì mặc trên…

Tôi vừa nghĩ đến đây thì anh Nam Hà lại hỏi luôn:

- Thế nào, anh Chuông?

Lúc này, đúng là tôi không còn bình tĩnh được nữa, đã nói trắng ra không còn úp mở gì về cái mệnh lệnh mà tôi gọi là "mệnh lệnh nướng quân".

- Lệnh trên như thế thì tôi không thể làm được.

- Như thế là thế nào?

- Là "mệnh lệnh nướng quân".

Cuộc họp. trở nên gay cấn. Trên bực. Dưới tức. Anh Nam Hà hỏi tiếp:

- Anh không chấp hành phải không?

- Tôi không chấp hành được cách chỉ huy như thế.

Anh Quân, Chính ủy trung đoàn giơ tay vẻ như ngăn lại, nói xen vào.

- Đề nghị Thủ trưởng. . . Anh Chuông nên bình tĩnh, anh nóng quá đấy!

- Anh bảo tôi nóng à? Đấy, anh ra mà chỉ huy.

Hội nghị phải tạm dừng. Mọi người tản ra. Từng tốp cán bộ cơ quan trên với cơ quan dưới, anh Nam Hà, anh Quân, anh Lạc chụm đầu rì rầm bàn tán. Chỉ có tôi ngồi một mình rít thuốc, cơn tức vẫn chẹt lấy cổ.

Lát sau, anh Lã Thái Hòa đến ngồi bên tôi một lúc rồi mới nói:

- Chuông ơi! Như vậy là tình hình phức tạp rồi. Nếu anh cứ khăng khăng như thế tức là anh chống lại lệnh đấy?

Nghe thế, tôi càng bực sôi lên, hỏi lại:

- Anh là chỉ huy cấp trên có nhiều kinh nghiệm lãnh đạo chỉ huy, anh nghĩ xem, tình hình địch, ta như vậy thì có thể chấp hành được cái lệnh đó không? Tôi đâu phải là người muốn chống lệnh. Năm ngoái, trung đoàn còn phải luồn qua mấy tuyến ngăn chặn của địch vào chiến đấu trong vòng vây đồn bốt giặc, trên không cho một người trinh sát dẫn đường, gạo không được tiếp tế, đạn phải dè xẻn từng viên, vậy mà chúng tôi vẫn chấp hành đầy đủ các nhiệm vụ trên giao, thương vong lại rất ít. Trong khi đó, Trung đoàn 141 đánh đồi Mã Thượng không dứt điểm lại thương vong nhiều, trung đoàn trưởng bị mất chức. Trận Keo Bom, Bum Lọng, Trung đoàn 209 đánh cũng không thắng, trung đoàn trưởng phải ra đi. Đến trận này, sẽ là ai đây? Chắc là tôi thôi, nếu như tôi cứ mạo hiểm chấp hành mệnh lệnh đánh vào khu trung tâm Bản Na, tức là đánh vào chỗ cứng nhất, mạnh nhất của tập đoàn cứ điểm này, trong khi lực lượng của trung đoàn đã bị điều đi mất hai phần ba. Tôi nói thực với anh, tôi không thể đánh cách nào khác, đề nghị cấp trên cho chúng tôi đánh theo phương án trung đoàn đã triển khai.

Anh Hòa kiên nhẫn nghe tôi nói đến đây, khẽ thở dài, thủng thẳng đáp:

- Anh đã quyết tâm như thế thì tôi chẳng còn gì để nói với anh được cả. Tôi chịu anh thôi.

Nói xong, anh ngồi thừ ra, vẻ mặt buồn u ẩn khiến tôi lại thấy thương nên phải dìu dặt nói thêm để anh hiểu:

- Tôi nói là có lý của tôi, không phải tôi nói bừa. Anh xem, ban đầu kế hoạch tác chiến là lực lượng toàn trung đoàn tấn công thì lẽ tất nhiên có bộ phận chủ yếu tấn công cả trung tâm Bản Na. Bây giờ trên điều mất của chúng tôi hai tiêu đoàn thì kế hoạch phải thay đổi cho phù hợp thôi chứ sao ra lẽ được. Tôi đã sẵn sàng rồi, anh yên tâm. Dù trận này có thắng tôi cũng chẳng sao. Điều khiến tôi phải nghĩ nhiều đó là máu xương chiến sĩ. Mà giả sử trung đoàn gặp khó khăn chắc là tôi sẽ mất chức hoặc ra tòa án binh hoặc về nhà làm ruộng, nuôi gà, đánh cá. Nếu ông còn nhớ tình bạn đến chơi, chắc rằng tôi sẽ có các thứ cây nhà lá vườn đãi ông thôi.

Nửa tiếng sau trở lại cuộc họp tiếp tục bàn, không khí xem chừng có dịu lắng đi một chút xong tôi nghĩ chỉ là bề ngoài chứ thực ra trong tâm trạng mỗi người vẫn đang âm ỉ những cơn sóng ngầm. Chính tôi cũng đang nén lại để khỏi nổi nóng mặc dầu tiếp tục báo cáo, tôi vẫn thưa gửi một cách rất trân trọng.

- Thưa Thủ trưởng Nam Hà? Thưa các anh? Ban nãy nghe lệnh, thấy thời gian gấp mà bí quá, tôi không biết làm thế nào mà thực hiện được nhiệm vụ nên chưa thật bình tĩnh đã có thái độ chưa đúng. Bây giờ chỉ còn mấy tiếng đồng hồ nữa thì nổ súng, bộ đội đã vào vị trí cả rồi, tôi xin lỗi và đề nghị Thủ trưởng Nam Hà và các anh trên cơ quan Mặt trận.cứ báo cáo lên trên, chúng tôi chịu trách nhiệm và đảm bảo sẽ đánh thắng, sẽ chiếm lại Bản Na.

Tôi đề nghị các anh đến sở chỉ huy chính của chúng tôi. Tôi, anh Nam Hà ở chung. Cơ quan trung đoàn ở một bên, cơ quan Mặt trận ở một bên cách nhau sáu bước.

Anh Nam Hà xen bản đồ, tỏ vẻ điềm tĩnh nói:

- Thôi, thời gian gấp thế thì phải làm thế vậy - Và đột nhiên anh hỏi tôi - Vị trí trung đoàn ở chỗ nào?

Tôi chỉ vào tấm bản đồ anh đang xem:

- Thưa anh, ở đây ạ!

- Sao? Vị trí chỉ huy phải tiện quan sát và nắm quân chứ? Anh cho chuyển lên chỗ này đi.

Tôi thấy lạ quá. Anh là cán bộ chỉ huy giỏi công tác tham mưu, bảo phải tiến lên lại chỉ vào bình độ lùi về sau gần dốc Quế. Tôi biết anh chỉ sai. Địa hình ở Tây Bắc Lào, nhất là khu vực Sảm Thông Long Chẹng rất phức tạp mà bản đồ thời ấy lại thường không chính xác, tôi cũng đã có những lần xác định sai trên bản đồ, huống chi anh, mới nhìn qua đã chỉ luôn, làm gì không sai. Biết thế, nhưng tôi lại trả lời một cách kín đáo, ý nhị:

- Vị trí sở chỉ huy hiện nay là gần nhất rồi đấy ạ!

Các anh cán bộ tham mưu cấp trên xúm lại quanh tấm bản đồ cùng trao đổi ý kiến qua lại, cuối cùng xác định đúng như lời tôi nói. Anh Nam Hà cười:

- Thôi, thế cũng được.

Hôm đó, ăn cơm xong, tôi đi kiểm tra sở chỉ huy trung đoàn, đến ban tác chiến thấy các anh phái viên tham mưu của Mặt trận và bộ phận thông tin vẫn chưa về vị trí của mình, tôi nói ngay:

- Các anh về bên kia suối đi, về vị trí của Mặt trận. Tôi và anh Nam Hà đã thống nhất như thế.

Tôi nhắc Tham mưu trưởng, Trưởng ban tác chiến phải chấn chỉnh lại sở chỉ huy và giúp bên cơ quan Mặt trận tổ chức vị ta chỉ huy, cho người đào công sự đồng thời cho các đồng chí ấy mượn một số cuốc xẻng. Nhắc xong, tôi sang bên chính trị, hậu cần kiểm tra tình hình mọi mặt, rất mừng khi nghe dân công huyện Yên Thành, Nghệ An đã chuyển đủ đạn, gạo đến trận địa, có nhiều tấm gương dũng cảm.

Một lúc lâu sau trở về sở chỉ huy lại thấy các phái viên của Mặt trận vẫn còn ở đó, cười nói ồn ã, tôi chợt nghe thấy tiếng ai đã nói "ăn cơm rau muống không bằng tình huống ông Chuông", rồi lại cười khúc khích, chẳng hiểu có ngụ ý gì. Tôi bước vào. Đang bực mình, tôi nói không còn biết giữ miệng:

- Cười gì mà cười lắm thế? Sao các anh trên cơ quan Mặt trận không về vị trí, còn ngồi lẫn lộn với trung đoàn để ngửi rắm nhau à?

Thật ra, tôi rất tôn trọng và quý các anh. Vì sự thật là các anh đã giúp đỡ chúng tôi được nhiều việc trong những năm ở bên chiến trường nước bạn. Nhưng lần này, do tức với trên, giận cá chém thớt, tôi đã thốt ra câu nói sai trái ấy. Bây giờ nghĩ lại càng thấy là sai cho nên qua dòng ghi chép này, tôi muốn được xin lỗi các anh.

...Lại nói khi về sở chỉ huy gặp anh Nam Hà, anh hỏi ngay:

- Đơn vị vào chiếm lĩnh đến đâu rồi?

- Báo cáo, tất cả các hướng, bộ đội đã vào vị trí an toàn.

Anh Nam Hà không nói gì. Lúc này đã 20 giờ, trăng đang lên tỏa ánh sáng lấp lánh qua các vòm lá rừng. Tôi mừng thầm. Thế là bộ đội có thể chuẩn bị chiến đấu được thuận lợi hơn.

Pháo địch vẫn ình oàng cầm canh. Máy bay vẫn thả bom tọa độ khi xa khi gần. Đèn dù pháo sáng, dường như không có lúc nào thiếu vắng trên trời, dập dờn bay theo chiều gió, nhạt nhòa trong ánh trăng.

Chuông điện thoại reo lên. Anh em báo cáo đã vây gọn khu hai. Đài quan sát báo cáo tình hình địch không có gì thay đổi, các đơn vị đã vào vị trí, chờ lệnh nổ súng. Như vậy là quân ta đã đến rất gần mà địch vẫn chưa biết.

Chỉ còn mười phút nữa thì đến giờ nổ súng. Nghe báo cáo, tôi rất mừng mà vẫn không khỏi hồi hộp. Tình huống của trận đánh này là một thử thách vô cùng quyết hệt đối với tôi; nó buộc tôi phải thận trọng hơn bất cứ lần chỉ huy trận đánh nào trước đây. Nghĩa là tôi phải bảo đảm chỉ có thắng, không thể thua. Trách nhiệm và danh dự ngầm bảo tôi như vậy.

Mười phút qua nhanh. Anh Nam Hà nhắc tôi:

- Đến giờ rồi, phát lệnh nổ súng đi.

Trận đánh diễn ra không kém phần ác liệt. Tiếng pháo cối to nhỏ, rồi tiếng trung liên, đại liên nổ rung chuyển cả núi rừng, đạn lửa đan chéo ngang trời, chớp lửa nhoàng nhoàng xé toang màn đêm sáng cả một vùng rừng.

Các đài quan sát báo cáo pháo ta bắn áp chế khu trung tâm đúng chỉ huy sở và trận địa pháo địch. Bộ đội đánh khu hai đã đến sát hàng rào, đang đào công sự. Pháo ĐKZ và cối bắn rất trúng đã đánh sập ba ụ súng, dập tắt hỏa điểm lợi hại trên hướng đánh vào điểm ba của khu hai. Địch phản ứng yếu ớt.

Nghe báo cáo tình hình, tôi rất mừng. Anh Nam Hà cũng tỏ thái độ hòa vui cùng chúng tôi. Anh nói:

- Bộ đội đánh thế là được đấy.

Đúng lúc đó có điện của Mặt trận gọi anh Nam Hà về. Tôi bịn rịn tiễn chào anh. Đến lúc này, hình như chúng tôi đã thông cảm với nhau hơn. Anh bắt tay tôi và xúc động nói:

- Cậu chỉ huy, cố gắng hoàn thành nhiệm vụ.

- Vâng! Anh đi đường thận trọng.

Nghe tiếng bom nổ mạnh và liên tục từ Dốc Quế từ phía Bộ chỉ huy Mặt trận, tôi cũng thấy lo lo. Anh Nam Hà động viên tôi:

- Cậu yên tâm.

Lại nói về trận đánh tiếp tục diễn biến hết đêm hôm đó cho đến buổi sáng hôm sau, quân ta đã phá thêm hai hàng rào, sáu ụ súng lô cốt, làm sập nhiều đoạn hào ở điểm 5, điểm 9 phá được một hàng rào, ba ụ súng; điểm 11 chưa thấy báo cáo kết quả. Khu một trung tâm chỉ huy sở của địch bị trúng đạn pháo nặng nề, cụm kho bị cháy, trận địa pháo bị nặng nên địch bắn ra rất thưa thớt, không thấy .chúng đi lại nhiều như hôm trước. Địch ở khu ba nằm im...

Tham mưu nhận định: Bộ đội ta đánh tốt, cứ đà này, có thể chuẩn bị ngay cho Đại đội 1 và Đại đội 19 đặc công tối nay tập trung đánh dứt điểm 3. Tôi nhất trí với nhận định trên và ra lệnh cho tham mưu chỉ đạo ngay những công việc cần làm, nhất là tổ chức kiểm tra các đội đột kích về cách xung phong đánh địch trong chiến hào; hầm ngầm. Thời gian chờ trăng lên mới tấn công tức là hai mươi mốt giờ thì nổ súng. Kế hoạch là pháo bắn chế áp ba phút nữa là chuyển làn sang điểm 5, điểm 9, bộ đội phải xung phong đánh điểm 3 ngay, không được trù trừ, phải cướp lấy thời gian lên chiếm chiến hào trước địch để áp sát tấn công diệt hỏa điểm hầm ngầm. Lúc này súng 12,7 ly bắn đạn lửa lên trời, bộ đội cần biết rõ để từng bộ phận tìm nhiệm vụ vây lấn phải vây chặt, lấn sát hơn nữa, không cho trực thăng hạ cánh đổ quân xuống hoặc bốc quân lên. Bám thật gần địch để đánh địch thì không lo máy bay của chúng bắn vào trận địa của mình.

Đang hào hứng với kế hoạch tấn công dứt điểm vị trí trong đêm nay thì có tin Thủ trưởng Linh, Thường vụ Đảng ủy, phó Chính ủy Mặt trận cùng một số phái viên và cán bộ kiểm sát xuống trung đoàn làm việc. Sau cuộc đón tiếp nửa vui nửa ngỡ ngàng, anh Linh bảo tôi:

- Anh cứ chỉ huy, tôi làm việc với anh Quân, anh Lạc.

Tôi thầm nghĩ, chắc là việc của mình đây. Nhưng chẳng có gì mà sợ. Quá lắm là đi tù, không thì mất chức, về làm anh dân thường là cùng. Chỉ nghĩ mà buồn và tức nữa. Khi mình suy tính đến những điều tết nhất, thuận lợi nhất cho trung đoàn và cho trận đánh nhất định phải chiến thắng thì các ông ấy lại cho là chống lệnh. Phải cố gắng lắm tôi mới không bị phân tán tư tưởng để tập trung suy nghĩ vào việc chỉ huy trận đánh Bản Na này mà tôi hiểu, nó phải chứng minh được với cấp trên là tôi đúng.

Làm việc với anh Quân, anh Lạc xong, anh Linh nghe tôi báo cáo về tình hình chiến đấu của bộ đội, đến hai giờ chiều, anh về trên Mặt trận và không hỏi han thêm.

Nhưng chẳng hiểu sao, trong sở chỉ huy trung đoàn lại xôn xao lên nhiều chuyện xung quanh số phận của tôi. Tôi hỏi anh Quân, anh Lạc và Tham mưu trưởng Đỗ Phú Vàng đang ngồi bàn bạc gì đó để biết xem anh Linh chỉ thị những gì cho trung đoàn, anh Quân chậm rãi nói:

- Thì vẫn chỉ là vấn đề công tác chính trị tư tưởng và tổ chức.

- Nhưng anh ấy bàn cụ thể là việc gì? - Tôi hỏi anh Quân - Sao tôi nghe thấy anh đề nghị với anh Linh là cứ để tôi chỉ huy xong trận này đã. Như thế nghĩa là thế nào?

- Có chuyện đó, nhưng chẳng sao anh ạ.

Chủ nhiệm Chính trị Lạc tiếp lời:

- Có chuyện về Thủ trưởng, cũng hơi găng đấy. Chúng tôi bàn nhiều mặt, sẽ báo cáo Thủ trưởng sau. Mà đâu chỉ có việc Thủ trưởng.

- Thì tôi cũng hỏi các anh để hiểu thêm sự đời. Chứ làm anh cán bộ quân sự là phải chịu những thử thách như thế. Tôi ở Trung đoàn 165 từ trước khi thành lập sư đoàn và ở Sư đoàn 312 từ ngày thành lập đến nay: Tôi nhận thấy các lớp đội ngù cán bộ trưởng thành trong sư đoàn đã đánh nhiều trận, đánh giỏi nữa là khác, hầu như ai cũng phải trải qua một hai lần đau xót, cay đắng vì thua trận. Chỉ có điều, qua những lần thua đó lại giúp nhau rút kinh nghiệm đúc kết thành bài học bồi dưỡng cho nhau, kết quả là trưởng thành và đoàn kết hơn. Tất cả như quy luật để có Sư đoàn 312 vững mạnh như ngày nay. Ngay Thủ trưởng Lê Trọng Tấn, Sư đoàn trưởng 312 đầu tiên tài giỏi là thế mà trận đầu tiên tập trung cả sư đoàn đánh Nghĩa Lộ năm 1951 cũng có thể gọi là thua đấy. Song chính anh ấy đã nhận ra bài học quý báu cho những trận sau, trận nào cũng thắng…

Tôi nói như muốn tâm sự với mọi người về tất cả những gì đã nghĩ và đã làm, cuối cùng tôi không quên nhắc lại một cách rành rõ rằng, khi trung đoàn không đánh theo phương án của trên thì không phải chúng ta coi thường và không nên nghĩ rằng như thế là chống lệnh.

- Không! - Tôi nói tiếp - Chúng ta không chống lệnh. Chính là chúng ta dám chịu trách nhiệm trước cấp trên, khắc phục mọi tình huống bảo đảm đánh thắng trận này. Đang tiếc là trên chưa hiểu đầy đủ cái yếu và cái mạnh của chúng ta. Chứ còn việc bàn bạc chọn phương án tối ưu nào trong chiến tranh để đảm bảo đánh nhất định thắng là chuyện bình thường vẫn diễn ra. Với trận Bản Na này, bây giờ không còn là lúc bàn cãi về phương án này hay phương án kia mà các đồng chí hãy yên tâm đi, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm và tôi tin rằng các cán bộ chiến sĩ trung đoàn ta sẽ có đáp số trả lời đó là nhất định thắng…

Trận đánh mỗi lúc thêm quyết liệt. Đến ba giờ chiều, quân địch phản ứng mạnh lên. Pháo đấu pháo. Súng bộ binh chọi súng bộ binh. Súng 12,7 ly ngăn chặn bọn máy bay thả dù hàng. Địch cho máy bay B52 rải bom xung quanh Bản Na. Đạn bay, bom nổ, đất trời Bản Na mù mịt khói lửa ngỡ như khó có thể còn sự sống ở đây.

Chúng tôi thay nhau quan sát, vừa lo cho chiến sĩ ở phía trước, vừa nghĩ về trận tấn công dứt điểm đêm nay. Sau mỗi đợt địch dội bom, chúng tôi lại gọi điện thoại lên phía trước để nắm tình hình. Nghe anh em báo cáo vẫn an toàn, lòng mừng khôn xiết. Đến mười bảy giờ, cơ quan tác chiến tổng hợp báo cáo tình hình, chúng tôi nghe ai cũng vui vì biết tin các đơn vị đều vẫn an toàn mà ở cao điểm 3 ta đã phá thêm bốn ụ súng và các hàng rào đã mở xong, địch không dám lên chiến hào, bọn thả dù đều thả ra ngoài trận địa ta, có dù toàn gà đã mổ sẵn, có dù bánh mì, có dù bắp cải, hành tây… Chỉ có hai dù lọt vào bên trong hàng rào nhưng không có tên địch nào dám ra gỡ. Tôi nói với anh em tác chiến:

- Đánh thế là tốt. Cho tôi gặp Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 4 với hai cán bộ Đại đội trưởng Đại đội 1 và Đại đội 19 đặc công.

Nghe anh em báo cáo đã đưa các mũi trưởng lên quan sát cửa mở, giao nhiệm vụ và chỉ thị mục tiêu rồi, tôi mừng lắm, liền hỏi:

- Thế đêm nay bảo đảm đánh tốt chứ?

- Bảo đảm đêm nay dứt điểm ạ?

- Còn băn khoăn gì nữa không?

- Chúng tôi rất yên tâm, bảo đảm chắc thắng ạ.

- Bây giờ lấy lại đồng hồ cho thống nhất đi nhé. Cuối cùng tôi nhắc lại, nhớ nhé: Trăng lên, đúng mười một giờ nổ súng, nhưng hai mươi giờ bộ đội phải có mặt ở vị trí tấn công xung phong.

- Báo cáo, tất cả chúng tôi nghe rõ.

- Bây giờ thời gian còn, cần kiểm tra nhiệm vụ chiến sĩ. Còn chuyện các dù tiếp tế của địch, ta lấy được, cứ cho anh em sử dụng.

Nói chuyện với các cán bộ ở phía trước xong, tôi thấy rất yên tâm, liền bàn bạc thêm với tác chiến chắc đài quan sát chú ý bám sát tình hình địch, nhắc nhở đơn vị pháo binh về kế hoạch hợp đồng…

Không khí sở chỉ huy nhộn nhịp hẳn lên. Trời tối dần. Sương buông nhè nhẹ. Bản Na mờ dần trong sương, thỉnh thoảng lóe lên ánh lửa hoặc tia chớp từ quả lựu đạn nào đó địch bắn ra từ trong đồn.

Mười chín giờ, các hướng bộ đội đã xuất kích. Hai mươi giờ, tác chiến nhận báo cáo các đài quan sát gần xa, các đơn vị pháo binh, hai Đại đội 1 bộ binh và Đại đội 19 đặc công đã sẵn sàng chờ lệnh tấn công dứt điểm.

Tôi vô cùng hồi hộp nghĩ về công tác chuẩn bị và ý thức chấp hành mệnh lệnh chiến đấu của các cán bộ trong trung đoàn, càng thấy phấn khởi và tin yêu anh em nhiều hơn. Chỉ còn ba phút nữa là đến giờ tôi sẽ ra lệnh cho anh em xông lên đánh địch, nghĩa là xông lên lao vào nơi đầy khó khăn hiểm nguy để chứng minh lòng trung thành vô hạn với Đảng, với quân đội, thực hiện tình bạn chiến đấu cao cả đối với Quân đội Cách mạng và nhân dân các bộ tộc Lào. Tôi cũng không thể giấu được lòng mình rằng, chỉ ba phút nữa, trận đánh diễn ra, tất cả sẽ giải tỏa cho mọi nỗi hiềm nghi và khẳng định cái đúng cái sai mà tôi sẽ là người phải gánh chịu hoặc thế này hoặc thế khác. Tôi tin tưởng vào sự tính toán của mình và khả năng của đơn vị song cũng hồi hộp, hồi hộp hơn bất cứ trận đánh nào trước đó trong đời người chỉ huy của tôi…

Đang suy nghĩ thì Tham mưu trưởng Đỗ Phú Vàng đến nhắc, đã tới giờ nổ súng. Tôi nhìn đồng hồ rồi lập tức ra lệnh. Tiếng các cán bộ tác chiến, thông tin tiếp lệnh truyền đi sôi động, chỉ sau chớp mắt đã nghe tiếng nổ của các loại pháo cối dội lên rung chuyển khắp núi rừng. Tôi theo dõi hết ba phút pháo cấp tập xuống điểm 3 liền ra lệnh cho chuyển làn sang điểm 5, điểm 9, súng 12,7 ly bắn đạn
lửa soi đường và uy hiếp địch cho bộ đội xung phong diệt điểm 3.

Đã sáu phút. Tôi không nghe tiếng nổ trong điểm 3, cả súng địch và súng ta đều im ắng, mà hai Đại đội 1 và Đại đội 19 đặc công cũng chưa báo cáo về. Tôi thực sự hồi hộp và lo lắng. Điều gì đang xảy ra cho bộ đội ta khi xung phong diệt điểm 3. Lát sau đài quan sát báo cáo đã nghe tiếng AK nổ trong điểm 8. Đến lúc này tôi cũng bắt đầu nghe được tiếng nổ ùng oàng trong đồn địch và từng loạt AK. Tôi đoán rằng anh em đã chiếm được các chiến hào.

Mười phút sau, anh em mowsi báo cáo về là đã chiến được đồn giặc, song mới chỉ chiếm trên mặt đất, chưa diệt được hầm ngầm. Tôi nghe như trút được gánh nặng. Nhiều đồng chí reo lên. Sở chỉ huy rộn rã tiếng nói tiếng cười. Tôi để mặc cho anh em được thỏa thích bởi vì tôi cũng đang vui không kém, cũng muốn reo lên như tất cả mọi người.

Sau một giờ chiến đấu vẫn nghe báo cáo về là địch dưới hầm ngầm không chịu đầu hàng, gọi mãi mà không một tên nào lên hết. Tôi lệnh cho đơn vị dùng lựu đạn, thủ pháo và B41 đánh mạnh hơn nữa.

Thật ra có còn đứa nào sống sót trong hầm ngầm nữa đâu. Mấy tầng hầm ngầm, quân địch rúc vào trong đó hy vọng sẽ được che chở. Ta đánh được tầng trên, tưởng xong té ra còn tầng dưới nữa. Quân địch quá tin vào cái vỏ xi măng cốt thép nằm ngầm dưới đất, nào ngờ nó lại trở thành nắp quan tài khổng lồ vùi sâu cả một xô một xốc cái kiếp đánh thuê cho đế quốc Mỹ.

Tôi gọi điện khen hai Đại đội 1 và Đại đội 19 đặc công đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và ra lệnh rút về vị trí đã định, giao lại nhiệm vụ chốt giữ cho bộ phận vây lấn. Đội vận tải sẽ lên thu dọn chiến lợi phẩm. Kế hoạch tiến công dứt điểm 5 và điểm 9 được chuẩn bị ngay. Hai Đại đội 2 và 3 của Tiểu đoàn 4 nhận lệnh sẵn sàng. Sở chỉ huy được chuyển vào sát trung tâm Bản Na.

Hôm sau, quân địch phản ứng vô cùng quyết liệt bằng máy bay và pháo binh. Chúng tôi vẫn vây chặt điểm 5 và điểm 9. Đến đêm, sau khi quân ta diệt xong điểm 5 và điểm 9, tôi nghe trinh sát báo cáo, địch ở điểm 11 tháo chạy. Tôi ra lệnh cho các đơn vị áp sát khu một trung tâm Bản Na và khu hai.

Đúng lúc này tôi được điện báo là Tiểu đoàn 5 và Tiểu đoàn 6 sẽ trở về đội hình chiến đấu của trung đoàn. Mừng quá, tôi lệnh ngay cho Tiểu đoàn 6 về vị trí tập kết cũ chuẩn bị tấn công vào trung tâm Bản Na, Tiểu đoàn 5 về đánh khu 3.

Suốt ngày hôm đó, địch phản ứng rất điên cuồng, chúng dùng cả máy bay chiến lược B52 rải thảm. Thật ra, dùng máy bay chiến lược vào nhiệm vụ của chiến dịch là thất sách rồi và đó là sự lúng túng trong cách đối phó. Dẫu sao, chúng cũng gây khó khăn cho việc điều chỉnh đội hình của trung đoàn. Té ra tất cả đều nằm trong kế hoạch tháo lui. Khi chúng cho trực thăng keso đến trung tâm Bản Na, tôi ngỡ là chúng đổ quân ứng cứu sở chỉ huy, nào ngờ chúng bốc quân tháo chạy. Khi các tiểu đoàn quân phái hữu ở khu một chạy, tôi mới biết giặc rút khỏi Bản Na, liền ra lệnh cho các đơn vị truy kích. Nhưng đã chậm, chúng tôi chỉ diệt được một số. Bắt sống ba mươi tên.
Mười chín giờ quân ta hoàn toàn giải phóng làm chủ tập đoàn cứ điểm Bản Na, kho tàng vũ khí thu được rất nhiều.

Đến lúc này, tôi mới được thực sự yên tâm. Tôi giục tác chiến báo cáo ngay về Mặt trận là trung đoàn đã giải phóng Bản Na.
Bất ngờ lại nhận tin hướng chủ yếu, quân ta chưa giải phóng được Long Chẹng đang rút ra, tôi phải lập tức bố trí lực lượng chốt giữ Bản Na để phòng địch phản kích chiếm lại.

Vậy là tình huống đã xoay chuyển đúng như sự nhìn nhận đánh giá của tôi. Trung đoàn được các anh Nam Hà, Lê Linh, Lã Thái Hòa khen rất nhiều. Tôi cũng được các anh Mặt trận khen và không có bị phê bình kỷ luật gì cả. Nhớ cái lúc anh Lê Linh cùng cán bộ kiểm sát xuống cũng chờn chợn. Sau này nghe các anh kể lại mới biết cái tình huống đến với tôi có thể phải ra tòa án binh vì hành vi "chống lệnh" là có thật. May sao trung đoàn đã giải phóng Bản Na. Thiết nghĩ đây cũng là một bài học về phương pháp chỉ huy. Khi giao nhiệm vụ cho cấp dưới, điều quan trọng bậc nhất là phải nhấn mạnh mục đích của trận đánh. Cần thực hành trận đánh ra sao, việc đó tùy thuộc vào tình hình mà người chỉ huy cấp dưới nắm được để quyết định lựa chọn phương án tác chiến thích hợp. Và cấp dưới phải đảm bảo chịu trách nhiệm với trên trước mọi diễn biến để làm nên chiến thắng.

Bản Na trước giờ nổ súng có chuyện như vậy cũng chẳng có gì là lạ. Điều quan trọng là sau chiến thắng Bản Na, chúng tôi đã thông cảm và thân thương nhau hơn, mỗi người tự tìm thấy cho mình một cách ứng xử đúng đắn nhất trong mối quan hệ chỉ huy nhằm đạt cái đích cuối cùng là chiến thắng quân thù.