Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy và chiến dịch giải phóng Sài Gòn 30/4/1975

Có những người bước vào lịch sử bằng một khoảnh khắc rất lớn, nhưng để có được khoảnh khắc ấy, họ đã phải đi qua cả một chặng đường dài của chiến tranh. Với Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy, ký ức về ngày 30 tháng 4 năm 1975 không bắt đầu từ thời điểm lá cờ giải phóng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập. Nó bắt đầu từ những ngày cuối tháng 4, khi Sư đoàn 325, Quân đoàn 2 nhận nhiệm vụ tiến về Sài Gòn theo hướng Đông Nam, mang theo một mệnh lệnh rất rõ ràng: đánh nhanh, tiến nhanh, chiếm những mục tiêu quan trọng và mở đường cho các lực lượng tiến thẳng vào trung tâm thành phố. Khi ấy, Nguyễn Đức Huy đang là Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Sư đoàn 325, trực tiếp tham gia chỉ huy một trong những hướng tiến công quan trọng của chiến dịch.

Nhưng để hiểu vì sao một đơn vị vừa trải qua những trận đánh liên tiếp ở miền Trung lại có thể nhanh chóng xuất hiện trước cửa ngõ Sài Gòn, cần trở lại những ngày đầu tháng 4 năm 1975. Sau những thắng lợi liên tiếp của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, cục diện chiến trường thay đổi với tốc độ rất nhanh. Sư đoàn 325 thuộc Quân đoàn 2 được lệnh tiến về phía Nam. Đường hành quân lúc ấy không phải là một con đường bình thường. Bộ đội vừa hành quân vừa chiến đấu, vừa khắc phục những đoạn đường bị phá, tranh thủ từng giờ để đưa lực lượng vào chiến trường mới. Chính trong hoàn cảnh ấy, tinh thần “diệt địch mà đi, sửa đường mà tiến” trở thành nhịp điệu của cả đoàn quân. Từ miền Trung, Sư đoàn 325 nhanh chóng tiến xuống phía Nam, qua những vùng chiến sự liên tiếp và chuẩn bị bước vào trận đánh cuối cùng – Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Đến cuối tháng 4, mọi sự chuẩn bị đã được đẩy lên mức cao nhất. Ngày 14 tháng 4 năm 1975, chiến dịch giải phóng Sài Gòn – Gia Định chính thức mang tên Chiến dịch Hồ Chí Minh. Năm cánh quân được giao tiến công từ nhiều hướng, trong đó Quân đoàn 2 đảm nhiệm hướng Đông Nam. Sư đoàn 325 của Nguyễn Đức Huy được giao nhiệm vụ đánh chiếm một loạt mục tiêu quan trọng ở khu vực Long Thành, Nhơn Trạch, Thành Tuy Hạ và Cát Lái; đồng thời khống chế các tuyến đường không, đường sông, tạo điều kiện để lực lượng chủ lực vượt sông và tiến vào nội đô. Đây là một nhiệm vụ không hề đơn giản, bởi phía trước không chỉ có hệ thống phòng thủ của đối phương mà còn có những con sông lớn phải vượt qua trước khi có thể tiến sâu vào Sài Gòn.

Ngày 26 tháng 4, cuộc tổng công kích vào Sài Gòn bắt đầu. Từ nhiều hướng, các đơn vị đồng loạt áp sát tuyến phòng thủ cuối cùng. Ở hướng Đông Nam, Sư đoàn 325 từng bước đánh chiếm các mục tiêu được giao, tạo thế cho lực lượng Quân đoàn 2 tiến về phía thành phố. Nhưng càng đến gần Sài Gòn, vấn đề vượt sông càng trở nên cấp thiết. Muốn đưa bộ đội vào nội đô, phải mở được đường qua hệ thống sông ngòi và loại bỏ những căn cứ có khả năng cản trở bước tiến. Chính vì vậy, những trận đánh ở khu vực Nhơn Trạch, Thành Tuy Hạ và Cát Lái có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi các mục tiêu này lần lượt bị khống chế, cánh cửa tiến vào thành phố cũng dần được mở ra.

Rồi thời khắc quyết định cũng đến vào sáng 30 tháng 4. Sư đoàn 325 bắt đầu tổ chức vượt sông để phát triển tiến công. Một tổ trinh sát đi trước bằng xe BAP nhưng bị hỏa lực đối phương bắn trúng, qua đó làm lộ các vị trí hỏa lực bên kia sông. Pháo binh và các loại hỏa lực của ta lập tức đáp trả. Đối phương còn sử dụng tàu chiến nhằm ngăn chặn bộ đội vượt sông, nhưng các trận địa hỏa lực đã được chuẩn bị từ trước đồng loạt khai hỏa, khiến nhiều tàu phải bỏ chạy. Khi tuyến sông được mở, một yếu tố khác cũng xuất hiện đúng lúc: nhân dân địa phương đã cung cấp hàng trăm tàu, thuyền để giúp bộ đội nhanh chóng vượt sông. Trong ký ức của Nguyễn Đức Huy, sự hỗ trợ ấy là một trong những yếu tố quan trọng giúp đơn vị hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian.

Khoảng 8 giờ sáng, sau khi lực lượng tàu chiến của đối phương rút lui, những chiếc thuyền của nhân dân lần lượt đưa bộ đội qua sông. Các đơn vị nhanh chóng đánh chiếm những cụm phòng thủ ven sông rồi phát triển về phía Cát Lái. Khi căn cứ Cát Lái bị khống chế, hướng tiến quân tiếp tục được mở rộng. Bộ đội tiến vào khu vực quận 9, sau đó vượt sông qua bến phà Thủ Thiêm để tiến vào khu vực quận 4 và Tân Cảng. Mỗi mục tiêu được chiếm giữ lại trở thành một bước đệm để lực lượng tiến sâu hơn vào thành phố. Nguyễn Đức Huy lúc này trực tiếp chỉ huy bộ đội đi theo hướng quận 4, trong khi những cánh quân khác cũng đang đồng loạt tiến vào Sài Gòn từ các hướng.

Điều đặc biệt của buổi sáng hôm ấy là tốc độ của chiến dịch đã diễn ra nhanh đến mức những người trực tiếp chiến đấu gần như không có thời gian để dừng lại. Ở một hướng, các đơn vị đang đánh chiếm mục tiêu; ở hướng khác, xe tăng và bộ binh đã tiến sâu vào nội đô. Những tuyến phòng thủ cuối cùng lần lượt bị phá vỡ. Các lực lượng từ phía Bắc, Tây Bắc, Đông, Đông Nam và Tây – Tây Nam cùng dồn về trung tâm Sài Gòn, tạo thành một thế bao vây ngày càng chặt. Trong khi đó, lực lượng biệt động, bộ đội địa phương, dân quân và quần chúng tại thành phố cũng phối hợp, hỗ trợ các đơn vị tiến công. Tất cả tạo nên một sức ép đồng thời từ bên ngoài và bên trong thành phố.

Đến khi các đơn vị của Sư đoàn 325 hoàn thành nhiệm vụ ở khu vực được giao, Nguyễn Đức Huy mới có điều kiện hướng về trung tâm thành phố. Sau 11 giờ 30 phút ngày 30 tháng 4, ông đi về phía Dinh Độc Lập. Từ xa, ông nhìn thấy lá cờ giải phóng đã tung bay trên nóc dinh. Đó là khoảnh khắc mà sau nhiều năm chiến đấu, một người lính có thể thực sự cảm nhận rằng cuộc chiến tranh kéo dài đã đi đến hồi kết. Dọc hai bên đường, người dân Sài Gòn đổ ra đường, hòa vào dòng người mừng chiến thắng. Bộ đội được người dân đưa nước uống, bánh và trái cây. Không khí chiến tranh chỉ vài giờ trước dường như đang nhường chỗ cho một thành phố trong thời khắc lịch sử của ngày thống nhất.

Ở một nơi khác trong thành phố, những diễn biến cuối cùng cũng đang diễn ra với tốc độ chóng mặt. Các lực lượng tiến công lần lượt chiếm những mục tiêu đầu não của chính quyền Sài Gòn. Xe tăng và bộ binh tiến vào Dinh Độc Lập, chính quyền Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng không điều kiện. Đúng 11 giờ 30 phút ngày 30 tháng 4 năm 1975, lá cờ giải phóng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập, đánh dấu Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng và Sài Gòn – Gia Định hoàn toàn được giải phóng.

Nhưng điều đáng nhớ trong câu chuyện của Nguyễn Đức Huy lại nằm ở chỗ ông không phải người trực tiếp tiến vào Dinh Độc Lập trong khoảnh khắc cuối cùng. Nhiệm vụ của Sư đoàn 325 là tiến công theo hướng được giao, đánh chiếm những mục tiêu chiến lược và mở đường cho toàn bộ cánh quân. Vì vậy, chiến thắng của ông và đồng đội không được đo bằng việc ai là người đầu tiên nhìn thấy nóc Dinh Độc Lập, mà bằng việc họ đã hoàn thành phần việc của mình trong một trận đánh có quy mô lớn, nơi thành công của mỗi đơn vị đều gắn với thành công chung của toàn chiến dịch. Sau khi biết tin chiến thắng, đến khoảng 17 giờ ngày 30 tháng 4, Nguyễn Đức Huy cùng đội hình Sư đoàn 325 rút khỏi nội thành Sài Gòn – Gia Định theo nhiệm vụ được giao.

Nhìn lại diễn biến ấy, có thể thấy ngày 30 tháng 4 không phải là một cuộc tiến quân đơn lẻ mà là kết quả của một kế hoạch được chuẩn bị trên nhiều hướng. Năm cánh quân cùng tiến vào Sài Gòn, mỗi lực lượng đảm nhiệm một nhiệm vụ riêng, nhưng tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung là đánh chiếm các cơ quan đầu não và làm tan rã hệ thống phòng thủ của đối phương. Trong bức tranh lớn ấy, Sư đoàn 325 giữ một vị trí quan trọng trên hướng Đông Nam, còn Nguyễn Đức Huy là một trong những người trực tiếp chỉ huy lực lượng trên hướng tiến công này.

Có lẽ vì vậy mà nhiều năm sau, khi nhắc lại ngày 30 tháng 4, Nguyễn Đức Huy vẫn nhớ không chỉ hình ảnh lá cờ trên nóc Dinh Độc Lập, mà còn nhớ những con người đã góp phần đưa đơn vị vượt qua sông, nhớ những chiếc tàu của nhân dân đưa bộ đội vào trận địa và nhớ những người lính đã chiến đấu từng giờ để mở đường về Sài Gòn. Chiến thắng được nhìn thấy vào lúc 11 giờ 30 phút, nhưng để có được khoảnh khắc ấy, phía sau là cả một chuỗi ngày hành quân, chiến đấu và hy sinh.

Từ những vùng đất miền Trung đến cửa ngõ Sài Gòn, Sư đoàn 325 đã trải qua một hành trình thần tốc chỉ trong những tuần cuối của cuộc chiến. Còn với Nguyễn Đức Huy, ngày 30 tháng 4 năm 1975 là điểm kết của một chặng đường chiến đấu và cũng là khoảnh khắc mà ông cùng đồng đội chứng kiến điều mà hàng triệu người Việt Nam đã chờ đợi suốt nhiều năm: đất nước đi đến ngày toàn thắng, Sài Gòn được giải phóng và chiến tranh kết thúc.

Nhưng nếu chỉ nhớ đến ông qua chức vụ Thiếu tướng hay qua ngày 30 tháng 4 thì vẫn chưa đủ. Điều làm nên câu chuyện của Nguyễn Đức Huy chính là vai trò của một người chỉ huy ở một hướng tiến công quan trọng, nơi từng quyết định về thời gian, từng cây cầu, từng bến vượt và từng mục tiêu đều có thể ảnh hưởng đến tốc độ của cả cánh quân. Và trong buổi sáng lịch sử ấy, khi những chiếc thuyền của người dân đưa bộ đội vượt sông, khi các đơn vị lần lượt tiến vào Cát Lái, quận 9 rồi vượt qua Thủ Thiêm, con đường dẫn đến trung tâm Sài Gòn đã thực sự được mở ra.

Đến cuối ngày 30 tháng 4, nhiệm vụ đã hoàn thành. Thành phố bước sang một thời kỳ mới, còn những người lính từng chiến đấu trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến bắt đầu rời khỏi những con đường mà chỉ vài giờ trước vẫn còn khói lửa. Với Nguyễn Đức Huy, ký ức về ngày ấy vì thế không chỉ là một chiến thắng quân sự, mà còn là ký ức về những người đồng đội, về sự giúp đỡ của nhân dân và về một thời khắc mà ông biết rằng những năm tháng chiến tranh cuối cùng cũng đã đi đến hồi kết.