Thiếu tướng Nguyễn Kiệm – Vị Tư lệnh sâu sát, bản lĩnh của Quân đoàn 1

Từ năm 1975 đến 1988 là giai đoạn đất nước đứng trước nhiều thử thách, vừa khắc phục hậu quả chiến tranh, vừa thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trên các tuyến biên giới. Trong thời kỳ ấy, đồng chí Nguyễn Kiệm được Quân đội giao nhiều trọng trách quan trọng: Tư lệnh Sư đoàn 312 từ năm 1978 đến 1979; Phó tư lệnh về Quân sự Quân đoàn 1 từ tháng 12-1979 đến tháng 2-1981; Phó tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân đoàn 1 từ tháng 2-1981 đến tháng 10-1983 và Tư lệnh Quân đoàn 1 từ tháng 10-1983 đến tháng 6-1988.

Dấu ấn trong những cuộc diễn tập lớn

Tháng 2-1979, khi chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc nổ ra, Sư đoàn 312 thuộc Quân đoàn 1 được lệnh chuyển trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao. Trên cương vị Tư lệnh Sư đoàn, đồng chí Nguyễn Kiệm cùng Chính ủy Đỗ Trường Quân và tập thể chỉ huy nhanh chóng triển khai nhiệm vụ, vừa theo dõi tình hình chiến sự, vừa bổ sung phương án và chuẩn bị lực lượng.

Mặc dù chưa trực tiếp tham gia chiến đấu, tinh thần chấp hành mệnh lệnh, khả năng cơ động nhanh và trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao của Sư đoàn 312 được cấp trên đánh giá cao.

Trung tuần tháng 10-1979, Sư đoàn 312 tổ chức cuộc diễn tập thực binh vận động tiến công tiêu diệt sư đoàn địch rồi chuyển vào phòng ngự. Cuộc diễn tập có bắn đạn thật và sử dụng một số khí tài mới, qua đó giúp cán bộ, chiến sĩ nhanh chóng thích ứng với phương thức tác chiến mới và từng bước làm chủ vũ khí, trang bị.

Cuối năm 1979, đồng chí Nguyễn Kiệm được bổ nhiệm làm Phó tư lệnh về Quân sự Quân đoàn 1. Trên cương vị mới, ông tiếp tục tham gia chỉ đạo một trong những cuộc diễn tập có quy mô lớn và đặc biệt quan trọng: diễn tập sư đoàn bộ binh cơ giới CĐ-30 năm 1980.

Đây là cuộc diễn tập sư đoàn bộ binh cơ giới đầu tiên, có quy mô lớn nhất của Quân đội ta thời điểm đó. Lực lượng tham gia phải cơ động gần 200km, với gần 1.000 xe chiến đấu BMP-1, BTR-152 cùng nhiều phương tiện khác, vượt qua hai con sông lớn bằng cầu phao.

Để bảo đảm cuộc hành quân diễn ra an toàn, đồng chí Nguyễn Kiệm trực tiếp làm việc với các cơ quan kỹ thuật, hậu cần, kiểm tra kỹ từng khâu. Đặc biệt, khi bộ đội chưa quen với việc bảo đảm hậu cần ngay trên xe theo yêu cầu của phương thức tác chiến cơ giới, ông trực tiếp học hỏi kinh nghiệm từ chuyên gia Liên Xô rồi hướng dẫn lại cho bộ đội.

Nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng, cuộc diễn tập CĐ-30 hoàn thành đúng kế hoạch, góp phần nâng cao trình độ tổ chức chỉ huy và khả năng tác chiến hiệp đồng quân binh chủng của Quân đoàn 1.

Sự mềm dẻo nhưng quyết đoán của người chỉ huy

Sau cuộc diễn tập CĐ-30, trên cương vị Phó tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân đoàn 1, đồng chí Nguyễn Kiệm tiếp tục tham mưu, chỉ đạo nhiều cuộc diễn tập lớn như MB-81, TN-81, TN-82, A-83, BT-83...

Trung tướng Lê Nam Phong, nguyên Tư lệnh Quân đoàn 1, đánh giá Nguyễn Kiệm là người trưởng thành từ trận mạc, giỏi công tác tham mưu, tỉ mỉ, cẩn thận và biết vận dụng sáng tạo vào thực tiễn.

Một kỷ niệm tiêu biểu thể hiện sự mềm dẻo của ông là khi Quân đoàn 1 được giao tổ chức đội hình xe BMP-1 bộ binh cơ giới vượt sông để biểu diễn cho lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng.

Theo phương án của chuyên gia Liên Xô, các xe phải xếp thành hàng dọc trước khi xuất phát. Tuy nhiên, cách bố trí này khiến đội hình quá dài, khó cơ động và khó hiệp đồng với các lực lượng khác.

Trong tình huống đó, Nguyễn Kiệm không tranh luận gay gắt mà bình tĩnh nghiên cứu, đề xuất phương án thu gọn đội hình bằng cách bố trí các xe phía sau cong lên, men theo hồ Đại Lải. Phương án vừa phù hợp địa hình, vừa bảo đảm khả năng triển khai đội hình.

Sau khi được Tư lệnh Lê Nam Phong đồng ý, Nguyễn Kiệm trực tiếp thuyết phục chuyên gia Liên Xô chấp thuận. Cuối cùng, phương án được thực hiện thành công, cuộc vượt sông diễn ra an toàn và được lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng biểu dương.

Qua đó cho thấy ở Nguyễn Kiệm có sự kết hợp giữa bản lĩnh quyết đoán với cách ứng xử mềm dẻo, biết lắng nghe và thuyết phục để tìm ra giải pháp tối ưu.

Vị Tư lệnh luôn có mặt ở nơi khó khăn, gian khổ

Tháng 10-1983, đồng chí Nguyễn Kiệm được bổ nhiệm làm Tư lệnh Quân đoàn 1 – Binh đoàn Quyết Thắng, quân đoàn chủ lực cơ động chiến lược đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đây là trọng trách lớn trong bối cảnh tình hình biên giới phía Bắc tiếp tục diễn biến phức tạp. Từ năm 1984, khu vực Thanh Thủy – Vị Xuyên trở thành một trong những điểm nóng của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới.

Trên cương vị Tư lệnh, Nguyễn Kiệm trực tiếp lên các khu vực chiến đấu để theo dõi tình hình. Sau mỗi chuyến đi, ông tổ chức rút kinh nghiệm, phân tích đặc điểm địa hình, thời tiết, thủy văn, vũ khí trang bị và phương thức tác chiến của đối phương để điều chỉnh công tác huấn luyện cho phù hợp với thực tế.

Ông đặc biệt chú trọng yêu cầu huấn luyện phải sát chiến trường, nhất là trong điều kiện rừng sâu, núi đá, địa hình phức tạp; đồng thời chú ý cách tổ chức lực lượng, bố trí hỏa lực và bảo đảm hậu cần trong điều kiện chiến đấu mới.

Trong năm 1984, ông chỉ đạo tổ chức 6 cuộc hội thao, hội thi lớn nhằm đánh giá và nâng cao chất lượng huấn luyện của các đơn vị.

Cuối năm 1984, Sư đoàn 308 tổ chức diễn tập bộ binh cơ giới phục vụ đoàn đại biểu Đảng, Nhà nước Việt Nam và các đoàn đại biểu quân sự Liên Xô, Lào, Campuchia tham quan. Cuộc diễn tập hoàn thành với chất lượng cao, được lãnh đạo và bạn bè quốc tế đánh giá tốt.

Không ngại gian khổ, luôn gần gũi với người lính

Điểm nổi bật trong phong cách của Tư lệnh Nguyễn Kiệm là sự sâu sát bộ đội. Ông thường xuyên có mặt tại những nơi khó khăn, gian khổ và nguy hiểm nhất.

Trung tướng Nguyễn Đức Sơn, khi đó là Chủ nhiệm Chính trị Sư đoàn 312, từng kể rằng nhiều lần khi ông đến các điểm chiến đấu để nắm tình hình tư tưởng bộ đội thì đã thấy Tư lệnh Nguyễn Kiệm có mặt ở đó từ trước.

Địa hình biên giới phía Bắc hiểm trở, nhiều vị trí chốt nằm sâu trong núi, đường đi lại và tiếp tế vô cùng khó khăn. Có những nơi phải hành quân nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày. Thế nhưng Tư lệnh Nguyễn Kiệm vẫn trực tiếp đến tận các điểm đóng quân để kiểm tra, động viên và giải quyết những vấn đề đặt ra.

Ông không chọn cách chỉ huy từ phía sau mà luôn tìm cách đến gần người lính, tận mắt nhìn thấy điều kiện chiến đấu và trực tiếp lắng nghe tâm tư của cán bộ, chiến sĩ.

Trung tướng Nguyễn Sơn Hà, nguyên Cục trưởng Cục Cứu hộ Cứu nạn, cũng nhớ lại hình ảnh Tư lệnh Nguyễn Kiệm bất chấp nguy hiểm, thường xuyên đến các chốt và cao điểm mà bộ đội đang chiến đấu, trong đó có cao điểm 468 và khu vực hang Làng Lò.

Đó không chỉ là những chuyến kiểm tra đơn thuần mà còn là cách người chỉ huy làm gương, truyền thêm niềm tin và quyết tâm cho cán bộ, chiến sĩ nơi tuyến đầu.

Người chỉ huy của tinh thần trách nhiệm và tình đồng đội

Trong gần 5 năm làm Tư lệnh Quân đoàn 1, Nguyễn Kiệm cùng tập thể Đảng ủy, Bộ tư lệnh Quân đoàn giữ vững đoàn kết, xây dựng đơn vị vững mạnh và hoàn thành tốt nhiệm vụ trong một giai đoạn đầy thử thách.

Tháng 6-1988, do yêu cầu nhiệm vụ, đồng chí Nguyễn Kiệm được điều về giữ chức Phó tổng Thanh tra, sau đó là Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng.

Nhìn lại chặng đường công tác, hình ảnh Thiếu tướng, Trung tướng Nguyễn Kiệm nổi bật ở một người chỉ huy trưởng thành từ thực tiễn chiến đấu, có năng lực tham mưu, tư duy tổ chức chặt chẽ, thận trọng nhưng quyết đoán. Đặc biệt, ông luôn giữ phong cách gần gũi, sâu sát, không ngại gian khổ và luôn đặt nhiệm vụ cùng sự an toàn, trưởng thành của bộ đội lên hàng đầu.

Những năm tháng Nguyễn Kiệm gắn bó với Sư đoàn 312 và Quân đoàn 1 đã để lại dấu ấn trong quá trình xây dựng lực lượng, huấn luyện, diễn tập và thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Với đồng đội, ông không chỉ là một vị Tư lệnh tài năng mà còn là người chỉ huy luôn sẵn sàng đi đến những nơi khó khăn nhất để cùng cán bộ, chiến sĩ hoàn thành nhiệm vụ.