Thiếu tướng Nguyễn Sơn – Nhà quân sự Việt Nam hoạt động quốc tế và người đặt nền móng cho công tác huấn luyện quân đội

Nguyễn Sơn, tên khai sinh Vũ Nguyên Bác, sinh ngày 1 tháng 10 năm 1908 tại làng Kiêu Kỵ, huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc thành phố Hà Nội). Ông sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống hiếu học. Ngay từ khi còn trẻ, ông đã tham gia phong trào yêu nước và sớm tiếp cận tư tưởng cách mạng. Năm 1925, ông tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do Nguyễn Ái Quốc sáng lập. Sau đó, theo sự phân công của tổ chức, ông sang Trung Quốc học tập và tiếp tục hoạt động cách mạng.

Trong thời gian hoạt động tại Trung Quốc, Nguyễn Sơn gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc và trở thành cán bộ quân sự của Hồng quân công nông Trung Quốc. Ông tham gia nhiều chiến dịch lớn trong cuộc nội chiến Trung Quốc và là một trong những cán bộ người Việt tham gia Vạn lý Trường chinh (1934–1935). Quá trình hoạt động lâu dài trong môi trường quân sự đã giúp ông tích lũy nhiều kinh nghiệm về tổ chức lực lượng, huấn luyện cán bộ và chỉ huy tác chiến. Những kinh nghiệm này sau đó có ảnh hưởng đáng kể đến quá trình xây dựng quân đội cách mạng tại Việt Nam.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Sơn trở về Việt Nam theo sự phân công của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng trong xây dựng lực lượng vũ trang và công tác chỉ huy. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông lần lượt giữ các chức vụ Khu trưởng Chiến khu IV, Tư lệnh Liên khu IV và tham gia chỉ đạo nhiều hoạt động quân sự ở khu vực Bắc Trung Bộ. Bên cạnh công tác chỉ huy, ông đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo cán bộ, xây dựng nền nếp chính quy và phát triển đời sống văn hóa trong quân đội. Ông khuyến khích việc tổ chức các hoạt động văn nghệ, báo chí và giáo dục chính trị, coi đây là những yếu tố góp phần nâng cao bản lĩnh và tinh thần chiến đấu của bộ đội.

Năm 1948, Nguyễn Sơn được Chủ tịch Hồ Chí Minh phong quân hàm Thiếu tướng, thuộc đợt phong quân hàm tướng đầu tiên của Quân đội quốc gia và dân quân tự vệ Việt Nam. Sau đó, ông trở lại Trung Quốc để tiếp tục công tác theo sự phân công của hai Đảng. Ông cũng được phong quân hàm Thiếu tướng của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, trở thành một trong rất ít người giữ quân hàm tướng của cả hai quốc gia.

Thiếu tướng Nguyễn Sơn từ trần ngày 21 tháng 10 năm 1956 tại Bắc Kinh, Trung Quốc, khi mới 48 tuổi. Di hài của ông sau đó được đưa về an táng tại Việt Nam theo nguyện vọng của gia đình và Nhà nước. Các công trình nghiên cứu lịch sử đánh giá Nguyễn Sơn là một nhà quân sự có tầm nhìn quốc tế, góp phần truyền bá kinh nghiệm xây dựng quân đội hiện đại vào Việt Nam trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Cuộc đời và sự nghiệp của ông phản ánh mối quan hệ hợp tác cách mạng giữa Việt Nam và Trung Quốc trong nửa đầu thế kỷ XX, đồng thời để lại nhiều bài học về công tác tổ chức, đào tạo cán bộ và xây dựng nền nếp quân đội.