Thiếu tướng Phan Quang Tiệp – Vị tướng của Trường Sơn huyền thoại

Thiếu tướng Phan Quang Tiệp là một trong những vị tướng có cuộc đời gắn bó sâu sắc với tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh. Từ những ngày đầu tham gia cách mạng đến khi nghỉ hưu, ông đã dành phần lớn cuộc đời cho sự nghiệp chiến đấu, mở đường và xây dựng những tuyến giao thông chiến lược phục vụ Tổ quốc. Ông không chỉ là người lính dũng cảm, người chỉ huy tài năng mà còn là một trong những người đặt những dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng tuyến đường Trường Sơn huyền thoại.

Phan Quang Tiệp sinh năm 1923 tại xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Tuổi thơ của ông trải qua nhiều mất mát khi sớm mồ côi cha mẹ. Được người thân nuôi dưỡng và cho đi học, ông sớm tham gia phong trào cách mạng khi còn học ở Huế. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông trở về quê tham gia lực lượng tự vệ, tình nguyện nhập ngũ và được đào tạo tại Trường Sĩ quan Lục quân.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Phan Quang Tiệp tập kết ra Bắc và tiếp tục học tập, công tác trong lực lượng công binh. Năm 1964, khi yêu cầu chi viện cho chiến trường miền Nam ngày càng lớn, Trung ương quyết định mở đường cơ giới trên tuyến Trường Sơn. Trung đoàn 98, do Phan Quang Tiệp làm Trung đoàn trưởng, được giao nhiệm vụ bí mật mở tuyến đường cơ giới chiến lược.

Ngày 9-8-1964 trở thành dấu mốc đặc biệt. Tại khu vực Sa Đi – Mường Noòng, Phan Quang Tiệp phát lệnh “Tất cả, bắt đầu!” và tự tay bổ nhát cuốc đầu tiên mở đường cơ giới Trường Sơn. Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ đồng loạt lao vào công việc trong điều kiện rừng núi hiểm trở, mưa lớn và luôn đối mặt với nguy cơ bị địch phát hiện, đánh phá. Với tinh thần quyết tâm cao, ngay trong ngày đầu tiên, Trung đoàn 98 đã hoàn thành 10km đường, đạt năng suất vượt xa yêu cầu. Chỉ sau bốn tháng, đơn vị hoàn thành 104km đường từ Đường 9 đến sông Bạc, tạo điều kiện để những đoàn xe đầu tiên đưa hàng hóa vào chiến trường

Không lâu sau đó, Trung đoàn 98 tiếp tục nhận một nhiệm vụ đặc biệt khẩn cấp vào đúng mồng 2 Tết Bính Ngọ năm 1966. Đơn vị được lệnh mở tuyến đường C4 dài 200km qua địa bàn Campuchia để giải phóng lượng lớn hàng hóa đang bị ùn ứ. Trong điều kiện khẩn trương, cán bộ, chiến sĩ phải cải trang thành công nhân làm đường, làm việc từ nhiều giờ mỗi ngày, thậm chí xuyên đêm. Từ Trung đoàn trưởng đến cán bộ, chiến sĩ, quân y, văn thư đều trực tiếp cầm cuốc, xẻng tham gia mở đường.

Sau 38 ngày đêm liên tục lao động, Trung đoàn 98 đã hoàn thành tuyến đường dài 200km, vượt thời hạn tới hơn hai tháng. Hàng vạn tấn lương thực, thực phẩm, thuốc men, xăng dầu được nhanh chóng vận chuyển đến các chiến trường. Thành tích đặc biệt xuất sắc ấy được Tư lệnh Đoàn 559 Hoàng Văn Thái biểu dương và tặng lá cờ “Mở đường thần tốc”. Đây là một trong những minh chứng tiêu biểu cho tinh thần quyết tâm, sáng tạo và sức mạnh của Bộ đội Trường Sơn.

Sau nhiều năm công tác trên tuyến Trường Sơn, Phan Quang Tiệp tiếp tục giữ cương vị Cục trưởng Cục Công binh Bộ đội Trường Sơn. Năm 1977, Binh đoàn 12 được thành lập trên cơ sở lực lượng chủ yếu của Đoàn 559. Ông được Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ làm Tư lệnh đầu tiên của Binh đoàn. Từ đây, người tướng từng trực tiếp mở đường trong chiến tranh lại tiếp tục dẫn dắt lực lượng Trường Sơn trong thời kỳ xây dựng đất nước.

Dưới sự chỉ huy của ông, Binh đoàn 12 tham gia xây dựng Đường Hồ Chí Minh dọc Đông Trường Sơn dài khoảng 1.920km, đồng thời thực hiện nhiều công trình giao thông và kinh tế quan trọng. Binh đoàn còn tham gia xây dựng Quốc lộ 279 – tuyến đường chiến lược nối các tỉnh biên giới phía Bắc, cùng nhiều công trình trọng điểm như đường sắt, thủy điện Hòa Bình, thủy điện Đray Hling, các công trình khai khoáng và phát triển kinh tế ở nhiều địa phương.

Hơn mười năm giữ cương vị Tư lệnh Binh đoàn 12, Thiếu tướng Phan Quang Tiệp tiếp tục phát huy tinh thần Bộ đội Trường Sơn, kết hợp xây dựng kinh tế với củng cố quốc phòng. Những phẩm chất kiên cường, quyết đoán, sáng tạo và tận tụy của ông đã góp phần xây dựng truyền thống vẻ vang của Binh đoàn 12.

Đầu năm 1989, ông nghỉ hưu và sống cùng gia đình tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trước khi qua đời năm 2002, ông có chuyến trở lại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn – nơi yên nghỉ của hơn một vạn đồng đội đã hy sinh trên tuyến đường huyền thoại. Chuyến đi ấy như một lần trở về với những năm tháng gian khổ nhưng hào hùng nhất của cuộc đời ông.

Cuộc đời Thiếu tướng Phan Quang Tiệp gắn liền với những bước phát triển quan trọng của tuyến đường Trường Sơn và lực lượng công binh quân đội. Từ người Đại đội trưởng trong kháng chiến chống Pháp đến người bổ nhát cuốc đầu tiên mở đường cơ giới Trường Sơn, rồi Tư lệnh đầu tiên của Binh đoàn 12, ông luôn thể hiện bản lĩnh, ý chí và tinh thần trách nhiệm cao. Những con đường ông cùng đồng đội mở ra không chỉ nối liền những miền đất mà còn góp phần nối liền hậu phương với tiền tuyến, góp phần làm nên thắng lợi của dân tộc. Hình ảnh và sự cống hiến của ông vì thế mãi là một phần đáng tự hào trong lịch sử Bộ đội Trường Sơn huyền thoại.