THIẾU TƯỚNG PHAN TRỌNG TUỆ - NGƯỜI CỘNG SẢN KIÊN TRUNG VÀ VỊ TƯ LỆNH MỞ ĐƯỜNG HUYỀN THOẠI

Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ sinh ngày 7 tháng 7 năm 1917 tại Viêng Chăn, Lào, trong một gia đình có truyền thống yêu nước, quê gốc ở xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội). Sớm giác ngộ lý tưởng, ông tham gia các phong trào yêu nước từ năm 13 tuổi và chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương khi mới 17 tuổi (năm 1934). Trở về quê hương hoạt động, với trí tuệ và sự xông xáo, ông được giao trọng trách Bí thư Tỉnh ủy Sơn Tây và Hà Đông khi mới 23 tuổi. Giai đoạn trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông hai lần bị thực dân Pháp bắt giữ, tù đày và tra tấn dã man qua các nhà lao khét tiếng như Hỏa Lò và Côn Đảo. Dù phải đối mặt với muôn vàn đòn hiểm độc của kẻ thù, người chiến sĩ trẻ vẫn giữ vững khí tiết kiên cường, bảo vệ tuyệt đối bí mật của tổ chức để tiếp tục trở về lãnh đạo nhân dân giành chính quyền.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí Phan Trọng Tuệ được điều động vào miền Nam và gắn liền với chiến trường Nam Bộ. Ông đảm nhiệm nhiều cương vị quân sự cốt lõi như Chính trị viên Khu 9, Chính ủy Đặc khu Sài Gòn - Chợ Lớn, Chính ủy Khu VII, và sau đó là Tư lệnh kiêm Chính ủy Phân liên khu miền Tây Nam Bộ. Dưới sự chỉ huy của ông, lực lượng vũ trang miền Tây đã linh hoạt áp dụng chiến thuật chiến tranh nhân dân, bẻ gãy nhiều trận càn quét quy mô lớn của quân Pháp. Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, ông tập kết ra Bắc, được phong quân hàm Thiếu tướng vào năm 1955. Đến năm 1958, ông được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Công an, đồng thời trở thành Tư lệnh kiêm Chính ủy đầu tiên của Lực lượng Công an nhân dân Vũ trang (nay là Bộ đội Biên phòng Việt Nam). Trên cương vị này, ông đã trực tiếp chỉ huy công tác tiễu phỉ, dập tắt các cuộc bạo loạn vùng biên giới, đặt nền móng vững chắc cho việc bảo vệ chủ quyền an ninh biên cương Tổ quốc. 

Bước sang giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tên tuổi của Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ tỏa sáng rực rỡ với tư cách là người đứng đầu ngành Giao thông vận tải. Được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải từ năm 1961, ông trở thành vị Tư lệnh bám trụ trực tiếp tại những tọa độ lửa khốc liệt nhất của miền Bắc và miền Trung. Trong giai đoạn từ năm 1965 đến năm 1968, ông kiêm nhiệm chức vụ Tư lệnh kiêm Chính ủy Đoàn 559, trực tiếp vạch chiến lược bứt phá để chuyển đổi đường Trường Sơn từ vận tải thô sơ sang mạng lưới đường cơ giới quy mô lớn. Dấu ấn mang tính lịch sử của ông là việc chỉ đạo mở rộng hệ thống đường kín ngụy trang và kiến tạo tuyến Đường 20 Quyết Thắng huyền thoại – mạch máu phá vỡ thế độc đạo nhằm vô hiệu hóa công nghệ đánh phá của không quân Mỹ.

Từ năm 1974 đến năm 1976, ông đảm nhiệm cương vị Phó Thủ tướng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa kiêm Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải, bảo đảm lưu thông thần tốc về hậu cần cho các binh đoàn chủ lực tiến về giải phóng hoàn toàn miền Nam. Ông qua đời ngày 18 tháng 12 năm 1991 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp độc lập và xây dựng đất nước, Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ đã được Đảng và Nhà nước truy tặng Huân chương Sao Vàng cao quý, mãi mãi được tôn vinh là người "Anh Cả" mở đường vĩ đại của ngành Giao thông vận tải Việt Nam.