Thiếu tướng Tạ Văn Thiều

Ngày 31-3-1967, Đội 1 thuộc Đoàn huấn luyện trinh sát Đặc công Hải quân 126, tiền thân của Lữ đoàn Đặc công Hải quân 126, đã thực hiện trận đánh đầu tiên trên chiến trường Cửa Việt - Đông Hà, Quảng Trị. Trận đánh tuy chưa đạt được toàn bộ mục tiêu đề ra nhưng đã mở đầu cho những chiến công của lực lượng Đặc công Hải quân. Trong dấu ấn ấy có vai trò nổi bật của Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Tạ Văn Thiều, bí danh Mai Năng (1930-2019), nguyên Tư lệnh Binh chủng Đặc công.

Cửa Việt – mục tiêu quan trọng của địch

Ngày 29-6-1966, ta chính thức mở Mặt trận Đường 9 - Bắc Quảng Trị. Trước sự xuất hiện của bộ đội miền Bắc tại khu vực Đường 9, quân Mỹ và chính quyền Sài Gòn tăng cường lực lượng nhằm kiểm soát địa bàn. Đầu tháng 7, địch huy động lực lượng lớn mở cuộc hành quân Hastings, trong đó có 7 tiểu đoàn lính thủy đánh bộ Mỹ, 2 chiến đoàn quân đội Sài Gòn và 2 chi đoàn xe tăng.

Trong hệ thống hậu cần của địch, Cửa Việt giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Tuyến đường thủy nối Cửa Việt với Đông Hà, theo sông Hiếu, dài khoảng 17km, được sử dụng để vận chuyển hàng hóa và phương tiện quân sự. Địch thường xuyên nạo vét lòng sông nhằm tạo điều kiện cho những tàu có trọng tải từ 500 đến 1.000 tấn ra vào cảng thuận lợi. Khu vực sông và cảng có độ sâu từ khoảng 6 đến 12m.

Lực lượng tuần phòng của đối phương tại đây gồm Duyên đoàn 11 hải quân quân đội Sài Gòn cùng nhiều tàu chiến Mỹ. Chính vì vậy, việc tổ chức một lực lượng có khả năng bí mật tiếp cận và đánh tàu địch dưới nước trở thành yêu cầu cấp thiết.

Cuối tháng 11-1966, Đội 1 cùng bộ phận tiền phương của Đoàn 126 tiến vào Vĩnh Linh. Khi đó, Tạ Văn Thiều giữ cương vị Phó đoàn trưởng quân sự, trực tiếp chỉ huy một tổ trinh sát khảo sát khu vực Cửa Việt và hạ lưu sông Hiếu.

Quyết tâm giành thắng lợi trong trận đầu

Ngày 10-3-1967, Bộ tư lệnh Mặt trận B5 tổ chức họp cán bộ toàn mặt trận để triển khai kế hoạch chiến dịch đánh vào lực lượng Mỹ ở Gio Cam. Đoàn 126, trực tiếp là Đội 1, được giao nhiệm vụ tham gia trận đánh.

Yêu cầu đặt ra rất rõ ràng: trận đầu ra quân phải giành thắng lợi và phải diễn ra trong thời gian chiến dịch.

Ngày 15-3, tại căn cứ Đoàn 126 ở Vĩnh Trung, Vĩnh Linh, đại diện Bộ tư lệnh Hải quân và Đoàn 126 tiếp tục họp bàn phương án tác chiến. Tạ Văn Thiều được giao thêm nhiệm vụ Đội trưởng Đội 1.

Đến cuối tháng 3, sau quá trình trinh sát, thu thập thông tin và nghiên cứu tình hình, Ban Chỉ huy tiền phương Đoàn 126 nhận thấy thời cơ đã đến. Ngày 29-3, Đội 1 nhận lệnh xuất kích.

Do đây là trận chiến đấu đầu tiên của đơn vị, Đảng ủy và Chỉ huy Đoàn 126 quyết định giao Tạ Văn Thiều trực tiếp chỉ huy. Trong số những cán bộ, chiến sĩ xung phong tham gia, chỉ huy lựa chọn bốn người có thành tích tốt trong huấn luyện, bản lĩnh vững vàng và kinh nghiệm trinh sát thực địa gồm Nguyễn Văn Tình, Tống Duy Kiên, Đỗ Khắc và Nguyễn Văn Kiểm.

Tối 30-3, Tạ Văn Thiều cùng lực lượng đánh tàu rời căn cứ. Sau khi vượt sông Bến Hải và đến khu vực tập kết tại xóm Rú - Cát Sơn, đơn vị tạm thời giấu quân, chờ đêm hôm sau tiếp tục hành động.

Tiếp cận mục tiêu trong đêm

Tối 31-3, lực lượng tiếp tục tiến về phía Cửa Việt. Khoảng 20 giờ 30 phút, các chiến sĩ đến thôn An Trung, chỉ cách cảng khoảng nửa cây số.

Sau khi kiểm tra lại vũ khí, khí tài, Tạ Văn Thiều quyết định chia lực lượng thành hai tổ trực tiếp chiến đấu. Tổ của Đỗ Khắc và Nguyễn Văn Kiểm được giao nhiệm vụ đánh một tàu cuốc của Hàn Quốc đang nạo vét ở khu vực cửa sông. Trong khi đó, Tống Duy Kiên và Nguyễn Văn Tình có nhiệm vụ theo dõi quy luật hoạt động của địch và tìm cách đánh chiếc LST trọng tải khoảng 5.000 tấn đang neo tại cảng.

Vũ khí chủ yếu là mìn nam châm nặng 6,8kg. Tổ đánh tàu cuốc mỗi người mang một quả mìn; tổ đánh tàu LST ngoài mìn nam châm còn mang theo 20kg thuốc nổ.

Đúng 21 giờ 30 phút, Đỗ Khắc và Nguyễn Văn Kiểm xuống nước. Hai chiến sĩ tiếp cận mục tiêu từ phía biển. Khi đến gần, họ quan sát kỹ hoạt động của lính gác rồi chờ thời điểm thuận lợi áp mìn vào thân tàu, hẹn giờ và nhanh chóng rút khỏi khu vực.

Theo kế hoạch, mìn được đặt thời gian nổ sau bốn giờ. Tuy nhiên, tình huống bất ngờ đã xảy ra.

Chỉ khoảng 30 phút sau khi hai chiến sĩ rời xa mục tiêu, một tiếng nổ lớn vang lên từ phía tàu cuốc. Ngọn lửa bùng lên khiến con tàu bốc cháy. Đây là chiếc tàu đầu tiên bị lực lượng Đặc công Hải quân đánh chìm tại khu vực Cửa Việt.

Giữa vòng vây của địch

Vụ nổ khiến khu vực cảng lập tức náo động. Máy bay L19 xuất hiện trên bầu trời, liên tục thả pháo sáng; tàu chiến và xe M113 của địch di chuyển khẩn trương. Toàn bộ khu vực cửa sông sáng lên dưới ánh đèn.

Tại vị trí chờ đánh tàu LST, các chiến sĩ nhận định mìn có thể đã bị sóng đánh bật khỏi thân tàu hoặc cơ chế chống tháo đã khiến mìn phát nổ sớm hơn dự kiến. Trước tình hình đó, Tạ Văn Thiều quyết định đưa lực lượng vượt qua khu vực Cửa Việt, rút về xóm Vùng ở phía bắc sông nhằm bảo toàn lực lượng.

Khi tình hình tại cửa sông tạm lắng xuống, Nguyễn Văn Tình và Tống Duy Kiên vẫn đề nghị tiếp tục thực hiện nhiệm vụ đánh tàu LST. Tạ Văn Thiều đồng ý.

Hai chiến sĩ chuẩn bị khối thuốc nổ, ngụy trang, thổi phao rồi đưa vũ khí vượt qua khu vực bãi lầy để xuống nước. Họ nối dây vào nhau và từ bờ Bắc sông Hiếu tìm cách tiếp cận mục tiêu ở bờ Nam.

Trong quá trình di chuyển, dòng nước chảy mạnh khiến cả hai vướng vào một tàu LCD trọng tải khoảng 360 tấn đang neo giữa dòng. Tống Duy Kiên nhận thấy đây là cơ hội thuận lợi và đề xuất đánh chiếc tàu này. Tuy nhiên, Nguyễn Văn Tình cho rằng nhiệm vụ chính vẫn là tiếp cận chiếc LST lớn trong cảng. Hai người quyết định tiếp tục theo kế hoạch ban đầu.

Càng tiến gần cửa sông, việc cơ động càng khó khăn. Thủy triều xuống khiến mực nước thấp, dòng chảy lại rất mạnh. Hoạt động của các tàu tuần tiễu khiến mặt nước liên tục bị khuấy động. Dù đã cố gắng hết sức, hai chiến sĩ vẫn không thể đưa khối thuốc nổ đến gần chiếc LST.

Khi chỉ còn khoảng hai giờ nữa trời sáng, để tránh nguy cơ bị phát hiện, tổ đánh tàu quyết định đưa khối thuốc nổ trở lại bờ Bắc.

Khoảng 4 giờ sáng, hai tổ chiến đấu gặp nhau và rút về Cát Sơn. Đêm tiếp theo, lực lượng vượt sông Bến Hải trở về căn cứ an toàn.

Trận đầu mở ra những chiến công mới

Trận đánh ngày 31-3-1967 chưa đạt được toàn bộ mục tiêu chiến thuật đề ra. Chiếc LST trọng tải lớn trong cảng chưa bị đánh phá. Tuy nhiên, trong điều kiện lực lượng ít, phải hoạt động bí mật giữa khu vực được đối phương kiểm soát chặt chẽ, các chiến sĩ Đặc công Hải quân đã thực hiện được một nhiệm vụ quan trọng: đánh chìm một tàu của địch ngay trong trận đầu ra quân.

Thành công ấy cho thấy khả năng luồn sâu, tiếp cận bí mật và sử dụng phương thức đánh hiểm của lực lượng Đặc công nước. Đồng thời, trận đánh cũng đem lại những kinh nghiệm thực tế quý giá về địa hình, dòng chảy, quy luật hoạt động của tàu địch và cách tổ chức tác chiến trên sông, biển.

Với Tạ Văn Thiều, đây là một trong những dấu mốc đáng nhớ trong cuộc đời chiến đấu. Từ trận đầu trên chiến trường Cửa Việt, lực lượng Đặc công Hải quân tiếp tục trưởng thành, tích lũy kinh nghiệm và lập thêm nhiều chiến công trong những năm tháng chiến tranh.

Trận đánh ấy vì thế không chỉ được nhớ đến bởi con tàu bị đánh chìm, mà còn bởi tinh thần quả cảm, sự mưu trí và quyết tâm của những người lính đặc công nước. Trong đó, dấu ấn của Tạ Văn Thiều góp phần quan trọng vào quá trình xây dựng và phát triển một lực lượng đặc biệt của Hải quân nhân dân Việt Nam.