Thiếu tướng Tô Ký – Vị tướng kiên trung của đất Củ Chi
Thiếu tướng Tô Ký, tên thật là Tô Văn Ký, sinh năm 1919 tại làng Bình Lý, xã Bình Mỹ, vùng đất Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay. Ông là một tướng lĩnh trưởng thành từ phong trào cách mạng Nam Bộ, trải qua những năm tháng chiến đấu đầy gian khổ, từng giữ nhiều cương vị quan trọng trong quân đội và hệ thống tư pháp quân sự. Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông gắn liền với những chặng đường lịch sử quan trọng của cách mạng miền Nam và quá trình xây dựng, trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Sinh ra trên vùng đất Củ Chi giàu truyền thống yêu nước, Tô Ký sớm giác ngộ cách mạng và tham gia hoạt động từ khi còn trẻ. Trong những năm thực dân Pháp tăng cường đàn áp phong trào cách mạng, ông nhiều lần bị bắt và giam cầm. Tuy nhiên, bằng ý chí kiên cường và sự mưu trí, ông đã hai lần vượt ngục vào các năm 1941 và 1945, trở về tiếp tục hoạt động cách mạng. Những năm tháng tù đày không khuất phục được người chiến sĩ mà càng tôi luyện thêm bản lĩnh, ý chí và lòng trung thành của ông đối với cách mạng.
Trong những ngày đầu Nam Bộ kháng chiến, Tô Ký có nhiều đóng góp trong việc xây dựng và củng cố lực lượng vũ trang. Ông tham gia tổ chức, thống nhất các lực lượng chiến đấu, xây dựng lực lượng quân giới và cùng đồng đội giữ vững địa bàn Sài Gòn – Gia Định. Trong điều kiện vũ khí, trang bị còn thiếu thốn, lực lượng cách mạng phải đối mặt với đối phương có ưu thế về quân sự, ông luôn thể hiện khả năng tổ chức, chỉ huy và tinh thần quyết đoán, góp phần xây dựng lực lượng vũ trang ngày càng trưởng thành.
Trong quá trình kháng chiến, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng. Có thời kỳ ông giữ chức Tư lệnh Đặc khu Sài Gòn – Chợ Lớn kiêm Phó Tư lệnh Khu 7, trực tiếp tham gia lãnh đạo lực lượng vũ trang tại một địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng. Đây cũng là giai đoạn cuộc chiến diễn ra hết sức quyết liệt, đòi hỏi người chỉ huy phải có bản lĩnh, khả năng nắm tình hình và xử lý linh hoạt trước những diễn biến phức tạp của chiến trường.
Năm 1961, ông được phong quân hàm Thiếu tướng. Từ một người chiến sĩ hoạt động trong phong trào cách mạng, từng bị địch bắt và vượt ngục, Tô Ký đã trưởng thành thành một cán bộ chỉ huy cấp cao của quân đội. Ông tiếp tục được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng, trong đó có cương vị Tư lệnh kiêm Chính ủy Sư đoàn 338. Trên các cương vị lãnh đạo, ông luôn chú trọng xây dựng đơn vị vững mạnh, rèn luyện cán bộ, chiến sĩ và nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu.
Không chỉ có nhiều năm gắn bó với chiến trường, Tô Ký còn được giao nhiệm vụ trong lĩnh vực tư pháp quân sự. Ông từng giữ chức Chánh án Tòa án Quân sự Trung ương, đồng thời là Phó Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao. Việc một vị tướng trưởng thành từ chiến đấu được giao trọng trách trong lĩnh vực tư pháp thể hiện sự tin tưởng của Đảng và Nhà nước đối với phẩm chất, bản lĩnh và kinh nghiệm của ông.
Trong sự nghiệp của mình, Tô Ký còn đảm nhiệm cương vị Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu 3. Dù ở chiến trường hay trong công tác xây dựng quân đội, ông đều thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, sự sâu sát và bản lĩnh của người cán bộ chỉ huy. Cuộc đời ông là sự kết hợp giữa phẩm chất của người chiến sĩ cách mạng, năng lực của một vị tướng và tinh thần trách nhiệm của người cán bộ trước Đảng, quân đội và nhân dân.
Điều làm nên dấu ấn của Thiếu tướng Tô Ký không chỉ nằm ở những chức vụ ông từng đảm nhiệm mà còn ở nghị lực và khí phách được tôi luyện qua những năm tháng đấu tranh cách mạng. Từ một người thanh niên Củ Chi sớm dấn thân vào con đường cách mạng, trải qua tù đày, vượt ngục, chiến đấu và chỉ huy lực lượng vũ trang, ông đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng.
Thiếu tướng Tô Ký (1919–1999) qua đời năm 1999, để lại hình ảnh một người con kiên trung của vùng đất Củ Chi – nơi được mệnh danh là “Đất thép Thành đồng”. Cuộc đời và sự nghiệp của ông góp phần làm phong phú thêm truyền thống đấu tranh cách mạng của quê hương Nam Bộ, đồng thời trở thành tấm gương về lòng trung thành, ý chí kiên cường, tinh thần mưu trí và trách nhiệm của người cán bộ cách mạng.
