Thiếu tướng Trần Tử Bình – Người chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo quân sự và nhà ngoại giao tận tụy

Từ người thanh niên yêu nước đến người cộng sản kiên trung

Thiếu tướng Trần Tử Bình, tên thật là Phạm Văn Phú, sinh năm 1907 trong một gia đình nông dân nghèo tại thôn Đồng Chuối, xã Tiêu Động, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Từ nhỏ, ông đã thể hiện tư chất thông minh, ham học và sớm biết đọc, biết viết.

Năm 1925, ông được giới thiệu vào học tại Chủng viện Hoàng Nguyên thuộc Giáo phận Hà Đông. Tại đây, ông có điều kiện tiếp xúc với những sách báo yêu nước, tiến bộ, qua đó từng bước hình thành tư tưởng yêu nước và khát vọng đấu tranh giành độc lập cho dân tộc.

Bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời ông đến khi gặp Tống Văn Trân, một hội viên Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Được giác ngộ cách mạng, ông quyết định tham gia phong trào “vô sản hóa”, trực tiếp hòa mình vào cuộc sống của công nhân, tìm hiểu những bất công mà người lao động phải chịu đựng, đồng thời vận động, giác ngộ và tổ chức công nhân đấu tranh.

Người lãnh đạo phong trào công nhân Phú Riềng

Năm 1927, Trần Tử Bình vào Nam, tham gia phong trào “vô sản hóa” tại đồn điền cao su Phú Riềng, hoạt động dưới sự lãnh đạo của Ngô Gia Tự và các đồng chí trong Kỳ bộ Nam Kỳ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Cuối năm 1928, theo chỉ thị của Ngô Gia Tự, ông được giao nhiệm vụ vận động, tổ chức quần chúng và xây dựng Nghiệp đoàn Cao su Phú Riềng. Tổ chức này nhanh chóng phát triển, thu hút đông đảo người lao động tham gia.

Ngày 28-10-1929, Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng tại đồn điền cao su Phú Riềng được thành lập gồm 6 đồng chí, trong đó có Trần Tử Bình. Cuối năm 1929, ông được giao giữ chức Bí thư Chi bộ.

Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ, phong trào công nhân Phú Riềng ngày càng phát triển. Ngày 3-2-1930, đúng thời điểm Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, hơn 5.000 công nhân cao su và người lao động của 10 làng trong khu vực đã đứng lên đấu tranh, yêu cầu giới chủ thực hiện những quyền lợi thiết yếu như không đánh đập, không cúp phạt, thực hiện ngày làm 8 giờ, bảo đảm quyền lợi đối với nữ công nhân nghỉ sinh và bồi thường tai nạn lao động.

Phong trào đã làm chủ nhiều khu vực trong đồn điền, khiến Phú Riềng trở thành một “Khu đỏ”. Điểm nổi bật là cuộc đấu tranh được tổ chức chặt chẽ, có kỷ luật và chủ trương giữ gìn hòa bình, thể hiện bản lĩnh tổ chức của những người cộng sản.

Trước sức mạnh của phong trào, thực dân Pháp huy động lực lượng lớn nhằm đàn áp. Ngày 6-2-1930, một lực lượng gồm xe bọc thép, lính lê dương và lính khố đỏ tiến vào Phú Riềng. Tuy nhiên, kế hoạch đàn áp không đạt được mục tiêu như dự định. Sau đó, chính quyền thuộc địa tiến hành bắt giữ những người lãnh đạo phong trào, trong đó có Trần Tử Bình.

Cuối năm 1930, ông bị kết án 10 năm khổ sai và đày ra Côn Đảo.

“Biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng”

Những năm tháng tại Côn Đảo không khuất phục được ý chí của người chiến sĩ cộng sản. Tại đây, Trần Tử Bình gặp lại nhiều đồng chí cách mạng và có điều kiện trao đổi, học tập kinh nghiệm hoạt động cách mạng.

Ông tích cực tham gia xây dựng tổ chức Đảng trong tù, cùng các đồng chí thực hiện chủ trương “biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng”.

Năm 1935, do những thay đổi về chính trị tại Pháp và chính sách của chính quyền thuộc địa, một số tù chính trị được trả tự do, trong đó có Trần Tử Bình.

Ra tù, ông nhanh chóng bắt liên lạc với tổ chức Đảng và tham gia phong trào cách mạng thời kỳ Mặt trận Dân chủ 1936–1939. Ông được phân công xây dựng cơ sở Đảng tại Bình Lục, từng giữ chức Bí thư Huyện ủy, tham gia Tỉnh ủy và sau đó được giao làm Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam.

Năm 1940, ông tiếp tục bị bắt giam tại nhà tù Nam Định nhưng sau đó được trả tự do do không đủ chứng cứ.

Kiên cường trong những năm tháng đấu tranh gian khổ

Năm 1941, Trần Tử Bình tham gia Xứ ủy Bắc Kỳ, lần lượt đảm nhiệm nhiệm vụ Bí thư Liên khu D và Bí thư Liên khu C. Trong những năm 1941–1943, ông dành nhiều công sức xây dựng cơ sở cách mạng, phát triển tổ chức Đảng và kết nạp nhiều đảng viên mới.

Tháng 12-1943, ông lần thứ ba bị thực dân Pháp bắt và bị kết án 20 năm khổ sai, giam tại Nhà tù Hỏa Lò.

Phát huy kinh nghiệm từ những năm tháng ở Côn Đảo, Trần Tử Bình tiếp tục cùng các đồng chí tổ chức hoạt động cách mạng trong nhà tù, xây dựng tổ chức tự quản của tù chính trị và duy trì tinh thần đấu tranh.

Sau khi Nhật đảo chính Pháp ngày 9-3-1945, tình hình tại các nhà tù thay đổi. Nắm bắt thời cơ, trong các tối 11 và 12-3-1945, Trần Tử Bình tham gia lãnh đạo, tổ chức thành công cuộc vượt ngục của hơn 100 tù chính trị Hỏa Lò.

Sau khi thoát khỏi nhà tù, ông bắt liên lạc với Xứ ủy Bắc Kỳ, được phân công tham gia Thường vụ Xứ ủy và phụ trách xây dựng chiến khu Quang Trung. Tháng 7-1945, ông được giao phụ trách các tỉnh Bắc Bộ và tham gia lãnh đạo phong trào Tổng khởi nghĩa giành chính quyền, trong đó có cuộc khởi nghĩa tại Hà Nội ngày 19-8-1945.

Nhà lãnh đạo quân đội, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam

Sau Cách mạng Tháng Tám, Trần Tử Bình được điều động vào quân đội, giữ chức Phó Giám đốc, Chính ủy Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn năm 1946 và Phó Bí thư Quân ủy Trung ương năm 1947.

Trong Chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông 1947, ông cùng Lê Thiết Hùng chỉ huy Mặt trận Đường số 2 – Sông Lô, góp phần đánh bại một hướng tiến công quan trọng của quân Pháp lên Việt Bắc.

Với những thành tích trong chiến đấu và xây dựng lực lượng, tháng 1-1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 112/SL phong quân hàm Thiếu tướng cho Trần Tử Bình.

Từ năm 1950 đến 1955, ông giữ cương vị Chính ủy Trường Sĩ quan Lục quân Việt Nam. Ông có nhiều đóng góp trong công tác đào tạo cán bộ quân đội, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ chỉ huy, chính trị cho các đơn vị chủ lực, phục vụ hiệu quả cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Năm 1956, ông được giao nhiệm vụ Phó Tổng Thanh tra Chính phủ kiêm Tổng Thanh tra quân đội.

Nhà ngoại giao tận tụy, góp phần củng cố tình hữu nghị Việt Nam – Trung Quốc

Năm 1959, Thiếu tướng Trần Tử Bình được cử làm Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Trung Quốc, kiêm nhiệm Mông Cổ.

Trên cương vị Đại sứ, ông tích cực thúc đẩy quan hệ hữu nghị giữa hai nước, tranh thủ sự đồng tình và ủng hộ của Đảng, Chính phủ và nhân dân Trung Quốc đối với sự nghiệp đấu tranh của nhân dân Việt Nam.

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng năm 1960, ông được bầu làm Ủy viên chính thức Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Từ năm 1964, khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, Trần Tử Bình tiếp tục theo dõi sát tình hình chiến trường và chủ động đề xuất nhiều giải pháp nhằm tranh thủ sự giúp đỡ của các nước xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là Trung Quốc, góp phần đáp ứng yêu cầu về quân sự và kinh tế cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Một cuộc đời tận tụy với cách mạng

Ngày 11-2-1967, trong một lần về nước dự họp, Trần Tử Bình bị cảm và đột ngột từ trần tại Bệnh viện Hữu nghị Việt – Xô, khi vừa tròn 60 tuổi.

Gần 40 năm hoạt động cách mạng, cuộc đời Thiếu tướng Trần Tử Bình trải qua nhiều cương vị quan trọng: từ người cán bộ hoạt động trong phong trào công nhân, người tù cộng sản kiên cường đến cán bộ lãnh đạo Đảng, quân đội và nhà ngoại giao.

Ông được đánh giá là người cán bộ mẫu mực về phẩm chất “Cần – Kiệm – Liêm – Chính, Chí công – Vô tư”, luôn hết lòng với đồng chí, đồng đội và sự nghiệp cách mạng.

Với những đóng góp to lớn, ông được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến thắng hạng Nhất và được truy tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Sao Vàng.

Cuộc đời Thiếu tướng Trần Tử Bình là một hành trình từ người thanh niên yêu nước trở thành người cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo quân sự và nhà ngoại giao tận tụy. Tấm gương của ông góp phần giáo dục các thế hệ hôm nay về lòng yêu nước, ý chí vượt qua gian khổ, tinh thần trách nhiệm và sự tận tâm cống hiến cho Tổ quốc.