Thiếu tướng Trần Tử Bình và vợ Nguyễn Thị Hưng tại chiến khu Việt Bắc năm 1949
Nhưng Nguyễn Thị Ức là người tiến bộ, đã được giác ngộ nên muốn được giải phóng khỏi những ràng buộc phong kiến nặng nề trong khuôn khổ xã hội làng xã nên đã đề nghị tổ chức cho thoát ly. Đầu năm 1940, bà bí mật thoát ly gia đình sang hoạt động tại Hà Nam, Ninh Bình và trở thành cán bộ cách mạng. Năm 1940 Trần Tử Bình tham gia Xứ ủy Bắc Kỳ, cuối năm 1941 được Xứ ủy phân công phụ trách Liên khu C gồm các tỉnh Hà Nam, Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình và họ đã gặp nhau.
Lúc ấy, với Nguyễn Thị Ức - một nữ đảng viên trẻ mới thoát ly thì Trần Tử Bình vừa là thượng cấp, vừa là người anh lớn mà bà khâm phục vì ông có một quá trình đấu tranh cách mạng rất oanh liệt. Trần Tử Bình truyền lại cho Nguyễn Thị Ức nhiều kinh nghiệm quý báu tích lũy được trong quá trình đấu tranh. Cuộc sống của những chiến sĩ cách mạng thời kỳ bí mật, ngoài việc ngày đêm bám sát phong trào, củng cố cơ sở, phát triển Đảng thì còn luôn phải đối phó chống lại mọi âm mưu đàn áp, truy bắt của kẻ thù để tự bảo vệ mình. Trong quá trình hoạt động bí mật, Nguyễn Thị Ức bị đuổi bắt vài lần, bị mật báo cũng không ít, nhưng dường như sự mẫn cảm bẩm sinh đã giúp bà thoát khỏi những nguy hiểm cận kề.
Trần Tử Bình hơn Nguyễn Thị Ức 13 tuổi. Trong quá trình hoạt động cách mạng, họ dần có tình cảm với nhau. Vào một ngày cuối năm 1942, Trần Tử Bình nói một câu thật mộc mạc: “Chị Tân, tôi với chị kết hợp nhé” (Tân là tên của bà Ức khi đi hoạt động cách mạng). Lời “cầu hôn” đặc biệt ấy đã tạo nên câu chuyện tình yêu đặc biệt. Một trong những người bạn thân thiết chứng kiến, vun vào trong mối nhân duyên đó là ông Hạ Bá Cang, tức đồng chí Hoàng Quốc Việt. Trong những năm tháng đó, mật thám Pháp và bọn tay sai treo thưởng rất lớn cho việc tố giác, bắt được ông Hoàng Quốc Việt, Phạm Văn Phu. Trong danh sách truy nã có cả cái tên Nguyễn Thị Ức. Trong hoàn cảnh ngặt nghèo, tình yêu của họ chỉ được đảm bảo bằng sự thông cảm, luôn hướng về nhau, luôn lo lắng cho sự an toàn của nhau. Hai người nay đây mai đó ít khi có được những giây phút quý báu bên nhau của những người đang yêu bình thường khác.
Năm 1943, Trần Tử Bình bị mật thám Pháp bắt. Bà Ức chỉ biết được tin ông Bình bị đưa về Ninh Bình, Hà Nam rồi bị kết án 20 năm tù. Thời gian lặng lẽ trôi đi, bà Ức nén nỗi lo lắng, đau thương để lao vào công tác. Đến năm 1945, Trần Tử Bình vượt ngục Hỏa Lò, gặp lại người yêu sau hơn một năm xa cách. Lúc đó bà Ức khóc rất nhiều, vừa mừng vừa tủi khi gặp lại người yêu từ cõi chết trở về. Tình yêu đặc biệt của họ đã vượt qua thử thách, khó khăn lại càng thêm bền chặt. Sự chia cách, tù đày, hiểm nguy cũng không ngăn cản được lời cầu hôn đặc biệt hơn một năm về trước trở thành hiện thực. Với sự chứng kiến của một số bạn bè, đồng chí gần gũi, họ tuyên bố thành vợ chồng. Sự kiện quan trọng này được tổ chức đơn giản tại một gia đình cơ sở ở Ninh Bình vào cuối tháng 3/1945.
Ngay sau ngày cưới, họ được ở bên nhau trọn vẹn 3 ngày. Do yêu cầu của phong trào cách mạng, họ phải xa nhau để làm nhiệm vụ chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa. Tháng 5/1945, Trần Tử Bình về Thường vụ Xứ ủy, vợ ông được điều động sang bổ sung cho Hưng Yên.
Tại Hưng Yên, Trần Tử Bình đã đưa vợ về chào cha mẹ lần đầu tiên tại làng Phúc Tá, huyện Ân Thi trong hoàn cảnh vô cùng đặc biệt. Người con dâu gặp bố mẹ chồng đúng vào những ngày giáp hạt năm Ất Dậu, khi cái đói đe dọa từng gia đình. Trong túp lều tranh lụp xụp, bố mẹ chồng bà sống nghèo khổ, ăn không đủ no, áo không đủ mặc. Nhưng trên gương mặt đen sạm và hốc hác vì đói của cha mẹ vẫn ánh lên niềm vui khi gặp mặt con dâu.
