THIẾU TƯỚNG TRẦN VĂN TRÂN – VỊ SƯ ĐOÀN TRƯỞNG KHIẾN KẺ THÙ GIAM GIỮ GẦN 1.000 NGÀY MÀ KHÔNG BIẾT DANH TÍNH THẬT

Ông sinh năm 1927 tại xã Trung An, huyện Củ Chi, tỉnh Gia Định (nay thuộc xã Trung An, Thành phố Hồ Chí Minh). Từ một người lính bình thường trong những ngày đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, ông từng bước trưởng thành qua nhiều cương vị chiến đấu và chỉ huy, trở thành một trong những cán bộ quân sự xuất sắc của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nhưng điều khiến tên tuổi Trần Văn Trân trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở những chiến công trên chiến trường, mà còn ở gần một nghìn ngày đấu trí đầy cam go trong hệ thống nhà tù Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

Năm 1970, khi đang giữ cương vị Sư đoàn trưởng Sư đoàn 1, ông cùng một số cán bộ vượt sông Vĩnh Tế thuộc khu vực Châu Đốc để thực hiện nhiệm vụ. Trong lúc hành quân, đoàn cán bộ bất ngờ rơi vào ổ phục kích của đối phương.

Bị thương trong trận đánh và rơi vào tay địch, Trần Văn Trân hiểu rằng nếu danh tính thật bị phát hiện, những bí mật quân sự quan trọng cùng nhiều kế hoạch tác chiến của ta có thể gặp nguy hiểm.

Ngay trong hoàn cảnh sinh tử ấy, ông đã đưa ra một quyết định táo bạo.

Tận dụng chiếc túi quân y của một đồng đội hy sinh, ông xây dựng cho mình một thân phận hoàn toàn mới: một thượng sĩ quân y mang tên Nguyễn Văn Thương.

Từ đó bắt đầu cuộc chiến không tiếng súng kéo dài gần ba năm giữa một vị sư đoàn trưởng của Quân Giải phóng với bộ máy tình báo, phản gián và nhà tù của đối phương.

Trong suốt thời gian bị giam giữ, ông liên tục phải đối mặt với những cuộc thẩm vấn, dò xét và kiểm tra tinh vi. Đối phương luôn cảm thấy người tù đặc biệt này có điều gì đó khác thường.

Đó là phong thái đĩnh đạc của một người chỉ huy.

Là ánh mắt sắc sảo của người từng kinh qua hàng chục trận đánh lớn.

Là cách ứng xử bình tĩnh và bản lĩnh hiếm thấy ở một quân nhân cấp thấp.

Tuy nhiên, bằng sự thông minh và khả năng ứng biến đáng kinh ngạc, ông đã vượt qua tất cả.

Có lần cai ngục yêu cầu ông chữa bệnh cho tù nhân. Có lần chúng yêu cầu ông trị cảm cúm, ghẻ lở. Thậm chí, vợ của một viên giám thị còn được đưa đến nhờ ông chữa bệnh.

Không phải thầy thuốc chuyên nghiệp, ông vận dụng những hiểu biết dân gian về ngải cứu, hơi nóng và các phương pháp trị liệu đơn giản để giúp người bệnh thuyên giảm triệu chứng.

Những kết quả bất ngờ ấy càng khiến đối phương tin rằng ông thực sự là một quân y bình thường.

Gần một nghìn ngày trôi qua.

Một vị sư đoàn trưởng của Quân Giải phóng vẫn sống giữa lòng địch dưới một thân phận khác mà không bị phát hiện.

Ngày 18/3/1973, theo Hiệp định Paris, cuộc trao trả tù binh được tổ chức tại cầu Hiền Lương.

Khi vừa bước sang bờ Bắc, Trần Văn Trân lập tức được cán bộ ta đón lên xe quân sự chờ sẵn.

Khoảnh khắc ấy cũng là lúc những sĩ quan đối phương sững sờ nhận ra người tù mà họ giam giữ suốt nhiều năm qua thực chất là một vị tướng chỉ huy cấp sư đoàn của Quân Giải phóng miền Nam.

Sau này, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt từng nhận xét về ông:

“Đúng là một câu chuyện huyền thoại của một con người huyền thoại.”

Trước khi bị bắt, Trần Văn Trân đã có một quá trình chiến đấu đầy gian khổ và vẻ vang.

Ông từng đi lên từ một chiến sĩ chăn ngựa trong kháng chiến chống Pháp, rồi lần lượt đảm nhiệm các chức vụ tiểu đội trưởng, trung đội trưởng, đại đội trưởng, tiểu đoàn trưởng, trung đoàn trưởng và sư đoàn trưởng.

Trong kháng chiến chống Mỹ, ông là một trong những cán bộ chỉ huy nổi bật của Sư đoàn 325 và sau đó là Sư đoàn 1.

Đồng đội nhớ về ông như một người chỉ huy gần gũi, giản dị và luôn chia sẻ mọi khó khăn với chiến sĩ.

Trong những năm tháng đóng quân ở Quảng Bình, ông cùng bộ đội hành quân, lao động và huấn luyện như một người lính bình thường. Có chiến sĩ trẻ gặp ông nhưng không biết đó là chỉ huy cấp cao, vô tư trò chuyện và đùa vui. Ông chỉ mỉm cười đáp lại bằng sự chân thành khiến ai cũng quý mến.

Khi không quân Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, chính sự chủ động trong xây dựng công sự, tổ chức phòng không và phân tán lực lượng của ông đã giúp đơn vị hạn chế đáng kể tổn thất, đồng thời lập nhiều chiến công trong chiến đấu.

Sau khi trở về từ nhà tù Mỹ - ngụy, Trần Văn Trân tiếp tục được giao chỉ huy Sư đoàn 341.

Trong Chiến dịch Xuân 1975, đơn vị do ông chỉ huy đã góp phần quan trọng trong trận Xuân Lộc – trận đánh được xem là phá vỡ “cánh cửa thép” cuối cùng bảo vệ Sài Gòn, mở đường cho đại quân tiến vào giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Suốt cuộc đời binh nghiệp của mình, Thiếu tướng Trần Văn Trân không chỉ được biết đến như một vị tướng trận mạc tài năng mà còn là người đồng đội giàu nghĩa tình.

Ông luôn quan tâm tới gia đình liệt sĩ, chăm lo cho những người từng cùng mình vào sinh ra tử và giữ lối sống giản dị, khiêm nhường cho đến cuối đời.

Có những con người bước qua chiến tranh bằng những chiến công hiển hách.

Có những con người khiến lịch sử nhớ mãi bởi ý chí và bản lĩnh phi thường.

Thiếu tướng Trần Văn Trân là sự kết hợp của cả hai điều ấy.

Gần một nghìn ngày sống giữa lòng địch mà vẫn giữ trọn bí mật của người chỉ huy cấp cao đã trở thành một trong những câu chuyện đặc biệt nhất trong lịch sử quân đội Việt Nam, minh chứng cho trí tuệ, lòng trung thành và khí phách của người lính Cụ Hồ.

Nguyên Trực (tổng hợp)