Thiếu tướng Võ Bẩm - Người “khai sơn phá thạch” tuyến vận tải chiến lược 559 trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Ông là người đầu tiên tổ chức mở đường Trường Sơn, cũng chính là người đầu tiên đề xuất vận tải đường biển lên Quân ủy Trung ương và được Quân ủy Trung ương đồng ý. Từ kinh nghiêm vượt biển sang Trung Quốc năm 1950, ông luôn trăn trở mở tuyến chi viện trên biển. Ông chọn lính Quân khu 5 quê Quảng Nam, Quảng Ngãi hầu hết là ngư dân, đủ thành lập một tiểu đoàn mang mật danh Tiểu đoàn 603. Rồi ông triển khai đóng thuyền đi biển giống thuyền đánh cá Khu 5. Đến cuối năm 1959, Tiểu đoàn 603 đã có 20 thuyền đủ buồm, ngư cụ, ông đặt tên Tiểu đoàn 603 là “Tập đoàn đánh cá sông Gianh”.

Đêm 30 Tết Canh Tý (năm 1960), “Tập đoàn đánh cá sông Gianh” chở chuyến hàng đầu tiên chi viện cho Quân khu 5 tại Hố Chuối, nhưng không may gặp bão, không vào được nơi dự kiến. Dù không thành công, nhưng ý tưởng táo bạo của ông cũng chính là sự khởi đầu cho huyền thoại về Đoàn tàu không số Đường mòn Hồ Chí Minh trên biển.

Đoàn 559, dưới sự chỉ huy của ông sớm ra đời, từng bước phát triển vượt bậc, tạo nên kỳ tích của Tuyến đường Trường Sơn. Cuối tháng 4-1962, ông cùng một số đồng chí chỉ huy Đoàn 559 ra Hà Nội báo cáo. Vào một buổi trưa tháng 5-1962, ông được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Văn phòng Quân ủy Trung ương. Bác ân cần căn dặn ông: “Các chú phải tận dụng “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để phát triển đường Tây Trường Sơn, sắp tới phải đưa ô tô vào. Nhưng cũng phải chủ động phát triển đường Đông Trường Sơn, có đường chính, đường dự bị và phòng khi tình hình ở Lào không thuận lợi cho ta”(1)…

Tính đến hết mùa khô 1964 - 1965, Đoàn 559 đã trải qua 6 năm thực hiện sứ mệnh là cầu nối giữa hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam và Lào. Từ chập chững những bước đi đầu tiên, Đoàn thiết lập được tuyến hành lang giao liên vận chuyển, kết hợp giữa gùi thồ thô sơ, ô tô, đường sông với chiều dài hơn 2.000km, từ miền Tây Quảng Bình đến ngã ba biên giới Việt - Lào - Campuchia; đưa được hơn 3.000 tấn vũ khí, trang bị vào chiến trường, hơn 12.000 cán bộ, chiến sĩ vượt Trường Sơn vào Nam chiến đấu; góp phần làm nên những chiến thắng: Vạn Tường, Đồng Xoài, Ba Gia, Bình Giã, Plâyme…

Mùa hè năm 1966, sau khi hoàn thành nhiệm vụ mở Đường 20 hay còn gọi là Đường Quyết thắng giành thắng lợi, sau 7 năm gắn bó với Trường Sơn gian khổ và khốc liệt, do bị bệnh, ông được đưa ra Hà Nội chữa bệnh. Sau khi bệnh tình ổn định, ông được phân công làm Chính ủy Đoàn 559 và trải qua nhiều cương vị công tác cho đến nghỉ hưu năm 1980. Năm 1974, ông được phong quân hàm Thiếu tướng.