Thiếu tướng Vũ Quốc Hùng, người tham gia chiến đấu trải dài từ Quảng Trị đến Buôn Mê Thuột, Xuân Lộc cho đến Giải phóng Sài Gòn năm 1975

Thiếu tướng Vũ Quốc Hùng, nguyên Phó viện trưởng Viện chiến lược Quốc phòng, người tham gia chiến đấu trải dài từ Quảng Trị đến Buôn Mê Thuột, Xuân Lộc cho đến Giải phóng Sài Gòn năm 1975 kể với chúng tôi, khi vừa học hết năm thứ nhất trường ĐH Mỏ địa chất thì có lệnh tổng động viên "sinh viên gác bút nghiên lên đường nhập ngũ". Ông nhập ngũ ngày 6/9/1971, đơn vị đại đội 3, tiểu đoàn 4, trung đoàn 95 thuộc sư đoàn 325. Sau đợt huấn luyện 3 tháng ở Hà Bắc (cũ), ông cùng đơn vị vào Quảng Bình tiếp tục huấn luyện và làm 1 số nhiệm vụ. Tháng 3/1972 vào Quảng Trị thì đến 13/7 đơn vị ông được lệnh vượt sông Thạch Hãn làm nhiệm vụ bảo vệ thị xã.

"Tôi có mặt ở đây khoảng 55 ngày nhưng thành 2 đợt. Đợt đầu khoảng 1 tháng từ 13/7 đến 12/8, cả đại đội 100 người chỉ còn 7. Chúng tôi được lệnh ra Quảng Trị nhận đại đội khác, lại hơn 100 người nữa vào Thành cổ. Đến 14/9, đơn vị rút quân ra khỏi thị xã Quảng Trị thì chỉ còn 9 người. Như vậy là mỗi tháng mất gần 1 đại đội".

Cũng theo ông Hùng, bảo vệ Thành cổ có nhiều đơn vị, trong đó có 2 trung đoàn 95 của sư đoàn 325 và trung đoàn 48 của sư đoàn 320. Ngoài ra còn có 2 tiểu đoàn địa phương của tỉnh Quảng Trị là K3 và K8. "Trung đoàn 95 có tiểu đoàn 4 của tôi vào sớm nhất – ngày 13/7/1972, đến ngày 14/9 thì được lệnh rút ra. Trung đoàn 48 là chiến đấu lâu nhất, trong suốt 81 ngày đêm", Thiếu tướng Vũ Quốc Hùng nói thêm.

Đánh giá về 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, Thiếu tướng Vũ Quốc Hùng cho biết: "Trước hết đây là trận chiến dài nhất. Đây không phải là chiến dịch mà chỉ là một trận đánh nhưng kéo dài tới 81 ngày đêm, tức là gần 3 tháng. Trong khi đó như chúng ta biết, dài như Chiến dịch Điện Biên Phủ "khoét núi ngủ hầm, mưa dầm cơm vắt" mà chỉ kéo dài 56 ngày đêm. Hay Chiến dịch Hồ Chí Minh chỉ 5 ngày thôi, từ 26 đến 30/4, nhưng ở Quảng Trị thì quá dài.

Thứ 2 là trận chiến đấu ác liệt nhất. Chúng tôi nói đùa với nhau, mình không chết ở chiến trường Quảng Trị thì chả chết được ở chiến trường nào, để thấy mức độ khốc liệt của cuộc chiến này kinh khủng thế nào. Điều này cũng được tổng kết ở nhiều đánh giá thương vong tại Quảng Trị, như mỗi 1m2 đất là 1 mét máu; rồi mỗi ngày đêm ta thương vong 1 đại đội; hay lượng thuốc nổ mà Quảng Trị phải hứng chịu tương đương 7 quả bom nguyên tử từng bị ném xuống Nhật Bản…

Thứ 3: Đây là trận mà quân ta tổn thất nặng nề. Ngoài những người được chôn cất thì còn rất nhiều người nằm ở lòng đất đến nay vẫn chưa tìm được.

Cũng phải nói thêm rằng trước đó, chúng ta đã tiến hành một cuộc tiến công giải phóng toàn bộ thị xã Quảng Trị mất gần 3 tháng. Trong quãng thời gian đó đã tiêu hao phần lớn hậu cần, đạn dược… Lẽ ra cần phải được nghỉ ngơi để bổ sung lực lượng, củng cố hậu cần thì vẫn tiếp tục chiến đấu. Trong khi đó, phía địch thực hiện một cuộc phản kích hòng chiếm lại toàn bộ thị xã Quảng Trị bằng lực lượng tinh nhuệ nhất, ví dụ như sư đoàn dù, sư đoàn thuỷ quân lục chiến… Vì thế thương vong, mất mát rất lớn.