Thoại Ngọc Hầu: Bậc tiền nhân mở cõi phương Nam

Thoại Ngọc Hầu (1761–1829), tên thật là Nguyễn Văn Thoại, là vị danh tướng kiệt xuất triều Nguyễn và là người có công lao vĩ đại nhất trong việc khai hoang, định hình bờ cõi phương Nam. Sinh ra tại Quảng Nam, ông theo gia đình di cư vào Nam từ nhỏ và sớm đầu quân cho chúa Nguyễn Ánh từ năm 16 tuổi, lập nhiều chiến công hiển hách trên cả mặt trận quân sự lẫn ngoại giao. Khi đất nước thống nhất, thay vì tận hưởng vinh hoa nơi kinh thành, ông nhận trọng trách làm Trấn thủ vùng đất biên thùy hoang vu Vĩnh Thanh (miền Tây ngày nay). Tại đây, với tầm nhìn thiên tài về kinh tế và quốc phòng, ông cùng người vợ hiền Châu Thị Vĩnh Tế đã tổng chỉ huy hai đại công trình đào kênh vĩ đại bậc nhất lịch sử phong kiến: kênh Thoại Hà và kênh Vĩnh Tế dài gần 100km chạy dọc biên giới Việt Nam - Campuchia. Những con kênh này không chỉ rửa mặn, dẫn nước ngọt thay đổi toàn bộ nền nông nghiệp Nam Bộ, mà còn tạo dựng tuyến phòng thủ bờ cõi kiên cố. Trớ trêu thay, ngay sau khi nằm xuống vào năm 1829, ông bất ngờ gánh chịu án oan thiên cổ do kẻ xấu gièm pha, khiến triều đình tịch thu gia sản và tước bỏ mọi danh hiệu. Bất chấp sự quay lưng của vua Minh Mạng, nhân dân Nam Bộ vẫn đời đời nhớ ơn, tôn kính lập Lăng thờ phụng ông tại núi Sam (An Giang). Nhiều thập kỷ sau, khi nỗi oan khuất được làm sáng tỏ và danh dự được phục hồi, tên tuổi của Thoại Ngọc Hầu đã chính thức trở thành một tượng đài bất tử, hòa quyện vào sông núi trù phú của đất phương Nam.