THOẠI NGỌC HẦU: CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP VĨ ĐẠI
Trong tiến trình mở cõi và bảo vệ vùng đất Tây Nam Bộ của Tổ quốc, lịch sử đã khắc ghi danh tính của nhiều bậc tiền nhân có công lao vĩ đại. Trong số đó, danh tướng Thoại Ngọc Hầu nổi lên như một biểu tượng sáng ngời của tinh thần kiên cường, tầm nhìn chiến lược và tấm lòng yêu nước thương dân sâu sắc. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với những công trình khơi kênh, lập ấp vĩ đại, đặt nền móng vững chắc cho sự trù phú và bình yên của vùng đất Nam Bộ cho đến tận ngày nay.
Thoại Ngọc Hầu tên thật là Nguyễn Văn Thoại, sinh năm 1761 tại huyện Diên Phước, phủ Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam). Trong bối cảnh thời cuộc đầy biến động của thế kỷ XVIII, ông đã cùng gia đình di cư vào miền Nam và định cư tại cù lao dài trên sông Tiền. Trưởng thành giữa vùng đất mới, Nguyễn Văn Thoại sớm bộc lộ tài năng quân sự và lòng quả cảm. Năm 1777, khi mới 16 tuổi, ông đã dấn thân vào con đường binh nghiệp, phò tá chúa Nguyễn Ánh và lập được nhiều chiến công hiển hách. Với sự tận tụy và tài năng xuất chúng, ông dần khẳng định vị thế của một bậc đại thần, được triều đình nhà Nguyễn tin tưởng giao phó nhiều trọng trách triều chính, đặc biệt là việc trấn giữ và khai phá vùng biên thùy Tây Nam.
Sự nghiệp của Thoại Ngọc Hầu tỏa sáng rực rỡ nhất qua những công trình kinh tế - quân sự có tầm vóc thế kỷ tại vùng đất An Giang. Nhận thấy tầm quan trọng của việc giao thông đi lại, phát triển nông nghiệp và bảo vệ biên giới, ông đã chỉ huy nhân dân và binh lính thực hiện hai công trình đào kênh vĩ đại: kênh Thoại Hà và kênh Vĩnh Tế. Năm 1818, ông điều động nhân lực đào kênh Thoại Hà nối liền rạch Đông Xuyên với rạch Giá, giúp việc đi lại giữa Long Xuyên và Rạch Giá trở nên thuận tiện. Sau thành công đó, từ năm 1819 đến năm 1824, Thoại Ngọc Hầu tiếp tục đảm nhận trọng trách vô cùng gian khổ là chỉ huy đào kênh Vĩnh Tế chạy dọc theo biên giới Việt Nam - Campuchia. Con kênh dài hơn tám mươi cây số, được hoàn thành bằng sức người trong điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt, không chỉ mang lại giá trị to lớn về mặt thủy lợi, thau chua rửa mặn cho đồng ruộng, mà còn giữ vai trò chiến lược phòng thủ quốc phòng biên giới vững chắc. Bên cạnh việc đào kênh, ông còn có công lớn trong việc quy dân lập ấp, thành lập các làng xã mới, phát triển kinh tế thương mại và giữ gìn an ninh trật tự cho vùng biên viễn, mang lại cuộc sống ấm no cho nhân dân.
Không chỉ là một nhà quân sự, nhà khẩn hoang kiệt xuất, Thoại Ngọc Hầu còn là một vị quan thanh liêm, giàu lòng nhân ái. Ông luôn thấu hiểu nỗi cơ cực của người dân, chăm lo cho đời sống của binh sĩ và nhân dân vùng biên giới. Để tri ân công đức của ông, vua Minh Mạng đã lấy tên ông đặt tên cho núi Thoại Sơn, kênh Thoại Hà và lấy tên vợ chính của ông là bà Châu Thị Tế đặt tên cho kênh Vĩnh Tế và núi Vĩnh Tế. Bản thân ông sau khi qua đời vào năm 1829 đã được an táng tại lăng Thoại Ngọc Hầu dưới chân núi Sam, trở thành một địa danh lịch sử - văn hóa tâm linh thiêng liêng, luôn nghi ngút khói hương của người đời sau đến chiêm bái.
Cuộc đời và sự nghiệp của danh tướng Thoại Ngọc Hầu là một thiên anh hùng ca về tinh thần lao động sáng tạo và lòng yêu nước bất khuất. Những dòng kênh xanh soi bóng lưu dân, những xóm làng trù phú vùng biên thùy chính là đài kỷ niệm vĩ đại nhất mà ông đã để lại cho hậu thế. Nhớ về Thoại Ngọc Hầu, thế hệ hôm nay và mai sau luôn tự hào, biết ơn và nguyện tiếp bước cha ông trong công cuộc xây dựng, bảo vệ và làm giàu đẹp hơn nữa mảnh đất quê hương Việt Nam.
