Thời đại Hồ Chí Minh thời đại rực rỡ trong lịch sử dân tộc

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam) và lãnh đạo nhân dân Việt Nam trong cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước. Với tầm nhìn thời đại, Người đã tìm được con đường cách mạng đúng đắn cho dân tộc Việt Nam và cùng với Đảng ta lãnh đạo, đưa dân tộc ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.

Thời đại với sự xuất hiện của Hồ Chí Minh và hình thành tư tưởng của Người

Vào đầu thế kỷ XX, nhiều sự kiện lịch sử diễn ra làm thay đổi cục diện thế giới. Các nước đế quốc đua nhau tranh giành thuộc địa, áp đặt ách thực dân lên hầu hết các nước ở các lục địa Á, Phi, Mỹ la tinh. Giai cấp công nhân ở các nước tư bản, đặc biệt là ở Anh, Pháp, Đức đã phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng, cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản nổ ra và ngày càng quyết liệt cả về tính chất và quy mô.

Sau những lần thắng lợi và thất bại nặng nề, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế đạt tới thành quả vĩ đại, chưa từng có trong lịch sử – cách mạng tháng Mười Nga thắng lợi và sự ra đời của nhà nước Xô Viết. Đây là bước ngoặt, mở đầu một thời đại mới cho nhân loại, thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội.

Tác động của tình hình thế giới đến tình hình xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đã nảy sinh một yêu cầu cấp bách: Chọn con đường nào để cứu nước, giành lại độc lập tự do khỏi ách áp bức bóc lột của thực dân. Yêu cầu này được phản ánh qua cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân Việt Nam chống lại thực dân Pháp, tiêu biểu là phong trào Cần Vương ở cuối thế kỷ XIX và phong trào Đông Du (do cụ Phan Bội Châu khởi xướng), phong trào Duy Tân (do cụ Phan Chu Trinh khởi xướng) ở đầu thế kỷ XX. Mặc dù có sự khác biệt về mục tiêu cụ thể và phương pháp tiến hành, nhưng các phong trào đều có chung mục đích là giải phóng dân tộc và xây dựng một Việt Nam tiến bộ. Tuy nhiên, những con đường cứu nước ấy đã lần lượt thất bại: Thất bại của phong trào Cần Vương chấm dứt thời kỳ đấu tranh giành độc lập dưới khẩu hiệu: “Phò vua giúp nước”. Phong trào Đông Du, Duy Tân theo con đường dân chủ tư sản vừa bùng lên đã bị thực dân Pháp dập tắt. Một trong những nhược điểm chủ yếu của các nhà yêu nước cách mạng là không nhận thức được đúng và đầy đủ những yêu cầu cấp bách của đất nước lúc bấy giờ. Không phân tích được một cách toàn diện những biến động của xã hội Việt Nam cũng như của thế giới vào thời điểm bản lề của lịch sử; giai cấp tư sản với hệ tư tưởng đã bị lỗi thời, không đủ năng lực để tập hợp toàn thể dân tộc trong cuộc đấu tranh chống ách áp bức nô dịch của chủ nghĩa thực dân, không gắn kết phong trào yêu nước của dân tộc mình với cuộc đấu tranh của nhiều dân tộc khác cùng cảnh ngộ chung nguyện vọng.

Trong hoàn cảnh lịch sử phong trào cứu nước chống Pháp “dường như trong đêm tối không có đường ra”, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã xuất hiện. Người nhận thức được những hạn chế trong phong trào cứu nước của các bậc tiền bối, Người nắm được yêu cầu cấp thiết của đất nước và quyết tâm ra đi tìm một con đường cứu nước mới để đưa nhân dân Việt Nam thoát khỏi ách nô lệ. Hoạt động cứu nước của Người vừa chịu ảnh hưởng của điều kiện lịch sử khách quan vừa thể hiện tính tích cực của cá nhân trong nhận thức và hành động.

Đúng như quan điểm của V.I.Lênin: khi nào thống nhất được ý thức, hành động chủ quan với những điều kiện khách quan thì cách mạng sẽ thành công. Sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc, cách mạng giải phóng dân tộc, về cách mạng xã hội chủ nghĩa cũng như các vấn đề mà cả xã hội loài người quan tâm thể hiện kết hợp điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong thực tiễn đấu tranh.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nhà nho có truyền thống yêu nước của vùng quê giàu truyền thống xứ Nghệ, Nguyễn Tất Thành đặc biệt chịu ảnh hưởng của người cha, một người trước sau như một ủng hộ những sĩ phu yêu nước lúc bấy giờ. Ngay từ khi còn nhỏ, Người sớm tiếp cận được các tư tưởng lớn của phương Đông, hấp thụ vốn văn hóa của dân tộc. Trên ghế nhà trường, Người bước đầu tiếp xúc văn hóa phương Tây. Chứng kiến cảnh khổ cực của người dân mất nước, tinh thần đấu tranh bất khuất của ông cha, Người càng yêu nước, thương dân sâu sắc và hun đúc những hoài bão lớn lao cứu dân cứu nước khỏi ách áp bức của thực dân phong kiến.

Bằng sự phân tích đúng đắn, chính xác những điều kiện khách quan và chủ quan trong xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX, bằng sự nhạy bén, sắc sảo của tư duy và nghị lực phấn đấu phi thường, vượt qua sự hạn chế của những người yêu nước cùng thời, Nguyễn Tất Thành hiểu rất rõ những hạn chế của con đường mà các nhà cách mạng tiền bối khởi xướng. Dù rất khâm phục nhưng Người không đồng ý với bất cứ con đường cứu nước nào mà các bậc tiền bối nêu ra và thực hiện. Người cho rằng phương pháp của cụ Phan Chu Trinh yêu cầu người Pháp thực hiện cải lương chẳng khác gì “đến xin giặc rủ lòng thương”. Phương pháp của cụ Phan Bội Châu nhờ Nhật giúp đỡ để đuổi Pháp chẳng khác nào “đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau”. Phương pháp của cụ Hoàng Hoa Thám tuy thực tế hơn nhưng không có hướng thoát rõ ràng, “còn mang nặng cốt cách phong kiến”.

Nguyên nhân thất bại sâu xa là do thiếu đường lối chính trị đúng đắn, khoa học, thiếu sự lãnh đạo của một giai cấp tiên tiến. Giai cấp phong kiến có vai trò tiến bộ nhất định trong lịch sử đã trở thành giai cấp phản động, bán nước, tay sai cho đế quốc. Giai cấp tư sản mới ra đời còn non yếu với lực lượng kinh tế phụ thuộc vào khuynh hướng chính trị cải lương, không có khả năng lãnh đạo cuộc đấu tranh chống đế quốc và phong kiến để giành độc lập tự do. Giai cấp nông dân và tiểu tư sản khát khao độc lập, tự do, hăng hái chống đế quốc và phong kiến nhưng không thể vạch ra con đường giải phóng đúng đắn và không thể đóng vai trò lãnh đạo cách mạng. Cách mạng Việt Nam đứng trước cuộc khủng hoảng trầm trọng về đường lối cứu nước.

Người cho rằng muốn cứu nước muốn đưa lại cuộc sống hạnh phúc cho nhân dân phải có đường lối cách mạng đúng đắn khác. Muốn vậy phải bắt đầu từ việc xem xét xu thế của thời đại, phải quan sát, tìm hiểu thế giới để tìm ra lý luận cách mạng đúng đắn để hành động đúng. Và Người quyết định hướng đi của mình là sang phương Tây, nơi nào có trào lưu tự do, bình đẳng bác ái, xem xét các nước ấy làm thế nào để trở về giúp đồng bào mình “Điều mà Chủ tịch Hồ Chí Minh sớm nhận thức được và dẫn Người đi đúng hướng là nguồn gốc những đau khổ và áp bức dân tộc là ở ngay tại “chính quốc”, ở nước đế quốc đang thống trị dân tộc mình” (1).

Cuộc hành trình qua nhiều nước thuộc địa, tư bản đế quốc để tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc đã hình thành ở Hồ Chí Minh ý thức đoàn kết quốc tế giữa các dân tộc bị áp bức, tạo điều kiện cho việc tiếp thu chủ nghĩa Lênin và trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên. Việc tiếp xúc với Luận cương của V.I.Lênin đánh dấu sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc theo lập trường vô sản. Người khẳng định cách mạng giải phóng dân tộc của Việt Nam “phải theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênin”(2) “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”(3). Chính cuộc hành trình này đã giúp Người hiểu rõ cội nguồn những đau khổ của nhân dân lao động là ở sự áp bức bóc lột của chủ nghĩa tư bản đế quốc và hình thành nên ý thức giai cấp, giải quyết được mối quan hệ giữa giai cấp và dân tộc ở Việt Nam. Để từ đó Người xác định được những vấn đề cơ bản về đường lối giải phóng dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

Bằng hoạt động thực tiễn trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, với tầm nhìn xa, bao quát và nhạy bén hơn, Hồ Chí Minh đã tránh được những sai lệch và tìm được con đường tất thắng cho cách mạng Việt Nam cũng như nhìn nhận chính xác và khoa học những vấn đề lớn của thời đại mà cả dân tộc quan tâm. Đó là hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, tiến bộ xã hội và chủ nghĩa nhân văn cao cả.