THỜI HOA LỬA: ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN TÔN MINH LAI (VÕ NGỌC MINH) – "TRÙM GIAO LIÊN" VÀ CHIẾC XÍCH LÔ HUYỀN THOẠI GIỮA LÒNG SÀI GÒN
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Tôn Minh Lai (tên thật là Võ Ngọc Minh, mật danh M.40, sinh ra và lớn lên tại thị xã Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương) là một cán bộ tình báo, giao liên xuất sắc, mưu trí, người đã sử dụng chiếc xe xích lô làm bình phong suốt 20 năm trời bám trụ lòng địch, vận chuyển tài liệu tối mật góp phần vào thắng lợi vẻ vang trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Đồng chí Tôn Minh Lai (tên thật Võ Ngọc Minh) sinh ra và lớn lên tại thị xã Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. Tháng 3 năm 1947, ông nhập ngũ, bắt đầu tham gia công tác trinh sát và gắn bó trọn đời với lực lượng tình báo, giao thông vận tải chiến lược.
Chiếc xích lô biển số 1938 – Bình phong hoàn hảo trong lòng địch: Sau năm 1954, theo phân công của tổ chức, ông ở lại miền Nam hoạt động trong bối cảnh vô cùng hiểm nghèo khi địch liên tục càn quét, khủng bố. Do bị mất liên lạc tạm thời với tổ chức, để có vỏ bọc hợp pháp sinh sống và hoạt động ngay tại Sài Gòn nhan nhản cảnh sát, mật vụ, ông chọn nghề đạp xích lô. Từ đó, chiếc xe xích lô mang biển số 1938 trở thành "vật bất ly thân", là hòm thư bí mật cất giấu tài liệu, phim ảnh tối quan trọng và là phương tiện đưa đón cán bộ.
Mưu trí, gan dạ vượt qua mọi đồn bốt địch: Bằng sự khôn khéo, ứng biến linh hoạt trước các trạm kiểm soát gắt gao của quân cảnh ngụy (như mưu mẹo giấu tài liệu dưới thùng xe có chở chó cảnh hay bình tĩnh đối phó khi bị bắt giam ngắn hạn), ông đã đi về như con thoi giữa nội và ngoại thành. Đặc biệt trong các chiến dịch lớn như Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 hay Xuân 1972, ông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chuyển nhận hàng ngàn tài liệu mật của cấp trên đảm bảo tuyệt đối an toàn.
Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp cách mạng, đồng chí Tôn Minh Lai đã vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hiện nay, chiếc xích lô lịch sử của ông được lưu giữ trân trọng tại Bảo tàng Tổng cục II như một minh chứng hùng hồn cho ý chí quật cường của tình báo Việt Nam.
Tên tuổi và tấm gương thầm lặng, gan góc của Anh hùng Tôn Minh Lai mãi khắc ghi vào trang sử vàng chói lọi của "thời hoa lửa".
