THỜI HOA LỬA – ANH HÙNG PHAN BÁ MẠNH

Có những con người đi qua lịch sử bằng một cuộc đời rất ngắn, nhưng những gì họ để lại thì dài hơn cả năm tháng. Có những người lính ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa kịp sống hết những ước mơ riêng, chưa kịp dựng một mái nhà, chưa kịp nắm tay người mình yêu bước vào lễ cưới. Nhưng chính họ lại góp phần làm nên những ngày bình yên mà các thế hệ sau được sống. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Phan Bá Mạnh là một con người như thế. Nhắc đến ông là nhắc đến một thời hoa lửa, nhắc đến một người lính đã dành trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc, và cũng là nhắc đến một câu chuyện phía sau những chiến công – câu chuyện về một tình yêu dang dở, một gia đình chờ đợi và những kỷ vật nhỏ bé còn ở lại với thời gian.

Phan Bá Mạnh sinh năm 1952, quê ở Tế Nông, Nông Cống, Thanh Hóa, trong một gia đình có tám người con. Lớn lên trên quê hương giàu truyền thống cách mạng, chàng trai xứ Thanh sớm mang trong mình khát vọng được cống hiến cho đất nước. Tháng 12 năm 1972, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang ở vào những năm tháng vô cùng khốc liệt, Phan Bá Mạnh lên đường nhập ngũ. Tuổi hai mươi của ông không bắt đầu bằng những dự định bình thường của một người trẻ, mà bắt đầu bằng những cuộc hành quân, những đêm ngủ giữa chiến trường và những trận đánh mà ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc.

Từ năm 1972 đến tháng 4 năm 1975, Phan Bá Mạnh chiến đấu tại chiến trường Khu 5. Ở nơi ấy, người lính trẻ đã trải qua những trận chiến ác liệt của những năm cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ. Chiến trường đã rèn luyện ông từ một người lính trẻ thành một cán bộ có bản lĩnh, gan dạ và kinh nghiệm chiến đấu. Những thành tích trong chiến đấu đã được ghi nhận bằng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba. Nhưng điều đáng quý hơn cả những phần thưởng là những năm tháng ông đã sống giữa đồng đội, cùng họ đi qua những thời khắc khốc liệt nhất của chiến tranh.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, đất nước thống nhất. Với biết bao người lính, đó là ngày mong chờ sau những năm dài chiến đấu. Người ta nghĩ đến ngày trở về, nghĩ đến mái nhà, cha mẹ, người thân và một cuộc sống bình yên. Nhưng với Phan Bá Mạnh, hành trình của người lính vẫn chưa kết thúc. Sau ngày đất nước thống nhất, ông ra Bắc học tập tại Trường Sĩ quan Lục quân 1. Sau khi tốt nghiệp, ông tiếp tục được giao nhiệm vụ trong quân đội, được phong vượt cấp lên Thượng úy và trở thành Đại đội trưởng Đại đội 10, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 2, Sư đoàn 3. Khi ấy, ông mới khoảng hai mươi lăm tuổi. Một người chỉ huy còn rất trẻ, nhưng trên vai đã là trách nhiệm đối với cả một đơn vị, phía sau ông là những người lính mà sinh mạng và sự an toàn của họ gắn liền với quyết định của người chỉ huy.

Và giữa cuộc đời quân ngũ ấy, Phan Bá Mạnh vẫn có một tình yêu rất đỗi bình dị. Đầu năm 1979, gia đình dự định tổ chức đám cưới cho ông với cô y tá Nguyễn Thị Châu. Sau những năm chiến đấu, sau bao lần chia tay và chờ đợi, một ngày vui dường như đã ở rất gần. Người lính trẻ ấy có lẽ cũng từng nghĩ đến một mái nhà, một cuộc sống gia đình và những ngày tháng bình yên sau chiến tranh. Nhưng đúng lúc ấy, tình hình biên giới phía Bắc trở nên căng thẳng. Người lính không thể trở về. Đám cưới phải hoãn lại.

Người con gái ở quê nhà vẫn chờ. Và từ nơi biên giới, Phan Bá Mạnh nhận được một món quà của người mình yêu – một chiếc khăn len màu mận chín. Một chiếc khăn rất bình thường, nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh, nó trở thành một kỷ vật đặc biệt. Có thể trong chiếc khăn ấy là sự nhớ thương, là lời dặn dò, là mong ước người lính sẽ giữ gìn sức khỏe và trở về. Có thể người con gái khi gửi chiếc khăn ấy vẫn tin rằng sau những ngày bom đạn, người mình yêu sẽ trở lại và hai người sẽ có một đám cưới như dự định. Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng cho con người cơ hội thực hiện những lời hẹn.

Tháng 2 năm 1979, chiến sự tại biên giới phía Bắc diễn ra vô cùng ác liệt. Tại Lạng Sơn, Đại đội 10 do Phan Bá Mạnh chỉ huy bước vào những trận chiến cam go. Ngày 20 tháng 2, khi đối phương chiếm đồi Chậu Cảnh và sử dụng hỏa lực mạnh đánh phá, Phan Bá Mạnh trực tiếp chỉ huy đơn vị tiến công theo hướng chủ yếu, thọc sâu, chia cắt đội hình đối phương, tiêu diệt gần 100 tên, thu nhiều vũ khí và một máy vô tuyến điện. Ngày 23 tháng 2, đối phương tiếp tục sử dụng lực lượng đông và được pháo binh yểm trợ tiến công vào trận địa Đại đội 10. Trong tình thế vô cùng căng thẳng, người đại đội trưởng vẫn bình tĩnh chỉ huy bộ đội chờ đối phương tiến gần rồi mới ra lệnh đồng loạt nổ súng. Nhiều đợt tiến công bị đẩy lùi. Những ngày ấy, Phan Bá Mạnh không chỉ là người ra mệnh lệnh mà còn trực tiếp chiến đấu cùng cán bộ, chiến sĩ của mình.

Rồi ngày 27 tháng 2 năm 1979 trở thành ngày cuối cùng của cuộc đời người đại đội trưởng trẻ tuổi. Tại khu vực phía nam Bản Phàn, một tiểu đoàn đối phương có pháo binh yểm trợ liên tục tiến công vào trận địa. Đại đội 10 phải đối mặt với một lực lượng đông và hỏa lực mạnh. Phan Bá Mạnh trực tiếp chỉ huy bộ đội chiến đấu, tổ chức đánh lui nhiều đợt tiến công. Khi nhiều đồng đội hy sinh, ông vẫn tiếp tục chiến đấu, sử dụng cả những khẩu súng của đồng đội để lại. Cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ, người đại đội trưởng đã anh dũng hy sinh.

Ông ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Ra đi khi một đám cưới vẫn còn dang dở, khi một người con gái vẫn đang chờ, khi gia đình vẫn mong một ngày người con trai trở về. Ông đã đi qua hai cuộc chiến, từ chiến trường Khu 5 trong những năm chống Mỹ đến mặt trận biên giới phía Bắc sau ngày đất nước thống nhất. Nhưng ông không có cơ hội được sống những năm tháng hòa bình mà chính mình đã góp phần bảo vệ.

Có lẽ, điều khiến câu chuyện về Phan Bá Mạnh trở nên lay động không chỉ là những chiến công trên chiến trường, mà còn là những gì còn lại sau ngày ông hy sinh. Một trong những kỷ vật được gia đình lưu giữ là chiếc khăn len màu mận chín do người yêu gửi tặng. Và còn một chi tiết giản dị mà ám ảnh: 318 đồng 9 hào – số tiền người lính dành để gửi về cho mẹ. Hôm nay, con số ấy có thể chẳng còn ý nghĩa về vật chất, nhưng trong câu chuyện của một người lính đã hy sinh, nó lại trở nên vô cùng đặc biệt. Bởi nó cho thấy phía sau người đại đội trưởng gan dạ trên chiến trường vẫn là một người con luôn nghĩ về mẹ, một người đàn ông có người mình yêu, có những dự định cho ngày mai và có một cuộc đời rất đỗi bình thường đang chờ phía trước.

Những kỷ vật ấy khiến chúng ta hiểu rằng chiến tranh không chỉ lấy đi những người lính trên chiến trường. Chiến tranh còn để lại những khoảng trống trong mỗi gia đình. Một người mẹ mất con. Một người con gái mất người mình yêu. Một gia đình mất đi một người con. Một đám cưới không bao giờ diễn ra. Một mái nhà chưa kịp dựng. Một cuộc đời chưa kịp trọn vẹn. Những điều ấy không có trong những con số thống kê của chiến tranh, nhưng lại là phần sâu sắc nhất của sự mất mát.

Sự hy sinh của Phan Bá Mạnh đã được Nhà nước ghi nhận. Ông được tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Quân công hạng Ba và Huân chương Chiế