THỜI HOA LỬA – CUỐN SỔ TAY CÒN LẠI

Một buổi chiều đầu hạ, tôi đến thăm bác Triệu Văn Lâm, cựu chiến binh đang sinh sống tại thôn Nà Pha, xã Sơn Lương, tỉnh Lào Cai.

Ngôi nhà của bác nằm nép mình dưới chân núi. Trên chiếc tủ gỗ cũ kỹ giữa nhà có một cuốn sổ nhỏ đã ố vàng theo năm tháng. Điều lạ là bác luôn giữ nó trong một chiếc túi vải và chưa bao giờ để thất lạc.

Khi tôi hỏi về cuốn sổ ấy, bác lặng đi vài giây rồi nhẹ nhàng mở từng trang giấy đã sờn mép.

Bác nói:

— Đây không phải sổ của bác.

Rồi bác kể cho tôi nghe câu chuyện đã theo bác suốt gần nửa thế kỷ.

Năm 1979, bác Triệu Văn Lâm vừa tròn hai mươi tuổi. Nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, bác lên đường nhập ngũ bảo vệ biên giới phía Bắc.

Những ngày ấy, tuổi trẻ của các chàng trai chỉ gói gọn trong chiếc ba lô con cóc, vài bộ quần áo và niềm tin rằng đất nước cần thì mình có mặt.

Sau thời gian huấn luyện, bác được điều động lên một điểm cao biên giới.

Cuộc sống nơi đây vô cùng khắc nghiệt.

Mùa đông rét thấu xương.

Mùa hè nắng cháy da.

Ban ngày huấn luyện.

Ban đêm tuần tra.

Có những tháng liền không nhận được thư từ gia đình.

Nhưng điều khiến bác nhớ nhất lại là tình đồng đội.

Trong đơn vị có một chiến sĩ tên là Phạm Văn Nam, quê ở Thái Bình.

Nam là người ít nói nhưng rất chăm chỉ.

Đi đâu cậu cũng mang theo một cuốn sổ tay nhỏ.

Buổi tối, khi đồng đội nghỉ ngơi, Nam thường ngồi ghi chép dưới ánh đèn dầu.

Một lần tò mò, bác hỏi:

— Cậu viết gì mà ngày nào cũng viết?

Nam cười:

— Viết để sau này còn nhớ tuổi trẻ của mình.

Rồi Nam đọc cho bác nghe vài dòng:

"Hôm nay trời rất lạnh. Đơn vị hành quân hơn hai mươi cây số. Ai cũng mệt nhưng không ai bỏ cuộc. Chúng tôi tin mình đang làm điều có ý nghĩa nhất của tuổi trẻ."

Bác Lâm kể rằng từ đó hai người trở thành bạn thân.

Họ cùng tuần tra.

Cùng chia nhau từng gói mì.

Cùng kể cho nhau nghe về gia đình ở quê.

Nam thường nói:

— Hòa bình rồi, tớ sẽ về làm thầy giáo.

Đó là ước mơ lớn nhất của cậu.

Đầu năm 1980, đơn vị nhận nhiệm vụ làm chủ một khu vực chiến lược.

Trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt.

Tiếng pháo nổ rung chuyển cả núi rừng.

Khói bụi phủ kín trận địa.

Trong lúc chiến đấu, Nam bị thương nặng.

Đồng đội cố gắng đưa cậu ra phía sau nhưng vết thương quá nặng.

Biết mình khó qua khỏi, Nam lấy cuốn sổ tay từ túi áo đưa cho bác Lâm.

Giọng cậu rất yếu:

— Nếu tớ không về được... giữ giúp cuốn sổ này nhé.

Rồi cậu nói tiếp:

— Nếu có dịp, hãy mang nó về cho mẹ tớ.

Đó là những lời cuối cùng.

Nam mãi mãi nằm lại nơi biên cương khi tuổi đời mới đôi mươi.

Sau chiến tranh, bác Lâm trở về quê hương Sơn Lương.

Cuộc sống mưu sinh cuốn bác đi qua nhiều năm tháng.

Nhưng lời hứa với người đồng đội vẫn luôn ở trong tim.

Bác giữ gìn cuốn sổ như một báu vật.

Mỗi lần mở ra đọc, bác lại thấy hiện lên hình ảnh người bạn năm nào.

Thấy những dòng chữ còn dang dở.

Thấy cả những ước mơ chưa kịp thực hiện.

Năm 2003, trong một lần họp mặt cựu chiến binh, bác quyết định bắt đầu hành trình tìm gia đình của Nam.

Sau nhiều tháng dò hỏi, cuối cùng bác cũng tìm được địa chỉ ở một vùng quê thuộc tỉnh Thái Bình.

Ngày mang cuốn sổ đến trao tận tay mẹ Nam, bác không quên được ánh mắt của bà.

Người mẹ già run run cầm cuốn sổ.

Bà áp nó vào ngực rồi bật khóc.

Từng trang giấy được mở ra.

Những dòng chữ của người con trai đã hy sinh hiện lên trước mắt.

Bà đọc rất chậm.

Đọc đến đâu nước mắt rơi đến đó.

Trong cuốn sổ có một đoạn viết:

"Nếu một ngày con không trở về, mẹ đừng buồn. Con đã sống những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ vì Tổ quốc."

Người mẹ ôm cuốn sổ vào lòng.

Bà nói:

— Hơn hai mươi năm rồi, hôm nay mẹ mới được nghe lại tiếng nói của con.

Cả căn nhà hôm ấy không ai cầm được nước mắt.

Bây giờ, ở tuổi ngoài bảy mươi, bác Lâm vẫn tham gia công tác Hội Cựu chiến binh tại địa phương.

Mỗi lần nói chuyện với học sinh, bác đều kể về cuốn sổ tay ấy.

Bác bảo:

— Chiến tranh đã qua lâu rồi, nhưng những người đã hy sinh thì không bao giờ được quên.

Những trang giấy đã úa màu theo thời gian.

Nhưng tình đồng đội, lòng yêu nước và những ước mơ đẹp của tuổi trẻ vẫn còn nguyên vẹn.

Rời ngôi nhà của bác Triệu Văn Lâm, tôi cứ nghĩ mãi về cuốn sổ tay nhỏ.

Có những người lính không kịp trở về.

Có những ước mơ còn dang dở.

Nhưng chính họ đã góp phần viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc.

Và cuốn sổ tay năm nào vẫn như một ngọn lửa âm thầm cháy mãi, nhắc nhở thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình, của lòng biết ơn và của một thời hoa lửa không bao giờ phai nhạt.