THỜI HOA LỬA – DẤU CHÂN BẤT TỬ CỦA  ANH HÙNG LIỆT SĨ ĐỖ NHƯ DẠY

Có những con người không được ghi tên vào những trang sử lớn của dân tộc, nhưng lại khắc sâu trong ký ức của quê hương bằng chính cuộc đời bình dị mà phi thường của họ. Trên mảnh đất Phú Yên đượm gió biển, giữa những năm tháng ác liệt của chiến tranh, Anh hùng liệt sĩ Đỗ Như Dạy đã sống như một ngọn lửa rực cháy, một biểu tượng của lòng trung thành và tinh thần quả cảm trong “thời hoa lửa”.

Thập niên đầy khói lửa của cuộc kháng chiến chống Pháp và bảo vệ chính quyền cách mạng là giai đoạn mà đất nước đứng trước muôn vàn thử thách. Mỗi vùng quê, mỗi núi đồi đều in dấu chân của những người chiến sĩ thầm lặng. Phú Yên – với vị trí chiến lược quan trọng – trở thành nơi đối phương ráo riết lùng sục, tập trung phá hoại phong trào cách mạng.

Trong hoàn cảnh ấy, lực lượng Công an nhân dân tại địa phương đứng trước nhiệm vụ vô cùng nặng nề: bảo vệ cơ sở cách mạng, diệt trừ Việt gian, phá vỡ các mạng lưới tình báo, giữ vững thế trận an ninh. Và ở tuyến đầu của mặt trận thầm lặng ấy, cái tên Đỗ Như Dạy dần trở thành chỗ dựa tin cậy của Đảng bộ và nhân dân.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nông dân giàu truyền thống cách mạng ở xã Hòa Xuân (nay là phường Đông Hòa, tỉnh Đắk Lắk), ngay từ nhỏ, Đỗ Như Dạy là một người hiếu học và học rất giỏi. Sau khi lấy bằng Diplome, anh về quê dạy học và xây dựng nhiều trường, lớp ở các xã Hòa Xuân, Hòa Vinh, Hòa Thịnh. Trước nỗi đau nước nhà bị thực dân Pháp xâm lược, Đỗ Như Dạy đã xung phong tham gia hoạt động cách mạng và được tuyển chọn vào lực lượng CAND.

Không chỉ là một cán bộ tận tụy, Đỗ Như Dạy còn là người thủ lĩnh giàu uy tín trong quần chúng. Trên cương vị những chức vụ quan trọng như: Đội trưởng Đội Công an xung phong, Trưởng Tiểu ban Điệp báo, Trưởng Công an huyện Tuy Hòa. Ở vị trí công tác nào, Đỗ Như Dạy đều dũng cảm, mưu trí vượt qua mọi khó khăn gian khổ, không ngại hy sinh cùng đồng đội lập nên nhiều chiến công xuất sắc.

Ông hiểu rằng đối tượng của mình không phải là quân thù lộ diện, mà là những mạng lưới ẩn mình trong các tầng lớp, những kẻ phản bội hoạt động dưới bóng tối. Vì thế, mỗi cuộc điều tra, mỗi nhiệm vụ đều là cuộc đấu trí nghẹt thở.

Nhiều người vẫn kể rằng ông có đôi mắt sắc sảo, luôn quan sát thầm lặng và nụ cười hiền hòa khiến người dân tin tưởng tuyệt đối. Với nhân dân, ông là người bạn gần gũi; với đồng chí, ông là người chỉ huy mẫu mực; với kẻ thù, ông là nỗi ám ảnh khó lường.

Trong thời hoa lửa ấy, lực lượng công an địa phương phải đối mặt với hàng loạt tổ chức mật vụ được xây dựng tinh vi. Những kẻ phản bội thường trà trộn vào đời sống thường ngày, len lỏi vào làng mạc, gây nguy hiểm trực tiếp cho các hoạt động cách mạng.

Đỗ Như Dạy đã cùng đồng đội nhiều lần bóc gỡ các mạng lưới tình báo, Việt gian, bảo vệ an toàn cho những cán bộ hoạt động bí mật và phong trào đấu tranh của quần chúng. Đó là những trận chiến không tiếng súng nhưng đầy sự hiểm nguy:

Một lời khai sai có thể khiến cả cơ sở bị phá vỡ.

Một sự chậm trễ có thể khiến cán bộ đầu mối rơi vào vòng vây.

Một phán đoán chệch hướng có thể dẫn đến thương vong cho đồng chí, đồng đội.

Công việc ấy đòi hỏi sự dũng cảm và cả trí tuệ sắc bén. Và chính trong môi trường ấy, bản lĩnh của người chiến sĩ họ Đỗ tỏa sáng rực rỡ.

Những trang sử không ghi đầy đủ từng chiến công của ông, nhưng người dân Phú Yên thì vẫn nhớ rõ. Họ kể về một chiến sĩ không quản hiểm nguy, sẵn sàng vào những nơi khó khăn nhất; một người chỉ huy luôn đi đầu; một người con của quê hương luôn đặt Tổ quốc lên trên mạng sống của chính mình.

Sau khi bị địch bắt, vì không khai thác được bất kì thông tin gì từ Ông, ngày 20/10/1954 Ông đã bị địch chôn sống tại Soi Bợm, thôn Nam Bình, xã Hòa Xuân Tây, huyện Đông Hòa, tỉnh Phú Yên (nay là phường Đông Hòa, tỉnh Đắk Lắk). Ông đã anh dũng hy sinh, để lại trong lòng đồng đội nỗi đau đớn nhưng cũng là lòng tự hào sâu sắc. Sự hy sinh của ông là minh chứng rõ ràng nhất cho tinh thần “vì nước quên thân, vì dân phục vụ” – điều mà biết bao thế hệ chiến sĩ công an sau này vẫn lấy làm kim chỉ nam.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những câu chuyện về ông vẫn vang vọng trong từng lớp học, từng buổi sinh hoạt truyền thống. Để tri ân người anh hùng ấy, vào năm học 2016 – 2027, chính quyền đã đổi tên Trường Tiểu học số 2 Hòa Xuân Tây thành Trường Tiểu học Đỗ Như Dạy tại xã Hòa Xuân Tây (nay thuộc phường Đông Hòa, tỉnh Đắk Lắk).

Mỗi dòng học trò lớn lên dưới mái trường mang tên ông đều được nghe về người chiến sĩ đã ngã xuống. Mỗi người dân đi trên con đường mang tên ông đều được nhắc nhớ về một thời hoa lửa hào hùng.

Các buổi sinh hoạt chính trị, những thước phim tài liệu, những cuộc trò chuyện giữa những người từng sống trong giai đoạn kháng chiến… tất cả đều nhắc đến Đỗ Như Dạy như một biểu tượng, như một di sản tinh thần vô giá của mảnh đất Phú Yên.

“Thời hoa lửa” không phải chỉ là một câu chuyện chiến tranh. Đó là thời khắc mà niềm tin, lòng dũng cảm và lý tưởng cao đẹp của bao con người vụt sáng giữa gian lao. Trong thời hoa lửa ấy, Đỗ Như Dạy là một ngọn lửa kiên cường, cháy bằng tất cả niềm tin vào độc lập tự do.

Ngày nay, khi hòa bình đã phủ lên quê hương những gam màu yên bình, câu chuyện về ông vẫn không hề phai mờ. Bởi lẽ, ngọn lửa mà ông thắp lên – ngọn lửa của lòng trung thành, của đức hy sinh, của trách nhiệm với Tổ quốc – vẫn tiếp tục được truyền lại cho thế hệ mai sau.