THỜI HOA LỬA NGUYỄN TƯ CƯỜNG – MƯU TRÍ TRONG TRẬN ĐÁNH GIẢI PHÓNG NHÀ LAO NINH HÒA

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Nhà lao Ninh Hòa, tại Khánh Hòa, là nơi giam cầm nhiều cán bộ, chiến sĩ và đồng bào yêu nước. Được xây dựng kiên cố, nằm giữa khu dân cư đông đúc và có hệ thống canh phòng nghiêm ngặt, nhà lao là mục tiêu khó tiếp cận. Bên ngoài, quân địch còn có lực lượng cơ động và phương tiện thiết giáp có thể nhanh chóng đến ứng cứu. Vì vậy, một cuộc tiến công muốn thành công phải được tổ chức chặt chẽ, bất ngờ và đặc biệt phải bảo đảm an toàn cho những người đang bị giam giữ.

Trong hoàn cảnh ấy, nhiệm vụ giải phóng nhà lao được đặt ra với yêu cầu rất cao: đánh nhanh, hạn chế thương vong và đưa tù chính trị thoát khỏi vòng vây trước khi quân địch kịp tổ chức phản kích. Theo bài viết “Giải phóng Nhà lao Ninh Hòa” của Nguyễn Thặng đăng trên cổng thông tin địa phương, đồng chí Nguyễn Cụ, tức Nguyễn Tư Cường, là Đại đội trưởng đặc công, đồng thời giữ vai trò Phó chỉ huy Ban chỉ huy trận đánh và trực tiếp chỉ huy mũi tiến công chính.

Kế hoạch tác chiến được xây dựng nhằm phân tán sự chú ý, hạn chế khả năng chi viện của đối phương. Bên cạnh mục tiêu chính là nhà lao, các lực lượng phối hợp được giao nhiệm vụ đánh những vị trí có thể giúp địch nhanh chóng tăng viện. Trong đó, việc đánh sập cầu Dinh có ý nghĩa quan trọng, nhằm ngăn xe thiết giáp của địch vượt qua để tiếp cận khu vực nhà lao. Đồng thời, hoạt động tiến công đồn Phú Sơn được tổ chức để kéo hỏa lực đối phương về hướng khác, tạo điều kiện cho lực lượng giải cứu đưa tù nhân về căn cứ Hòn Hèo.

Theo lời kể của Nguyễn Thặng, đêm trước trận đánh, lực lượng tiến công bí mật xuất phát từ chân núi Hòn Hèo, vượt qua địa bàn Ninh Phú, Ninh Đa và luồn qua các tuyến phòng thủ bên ngoài của địch. Mũi chính tiếp cận khu vực nhà lao vào khoảng 23 giờ 30 phút, chờ thời điểm nổ súng theo kế hoạch.

Tuy nhiên, tình hình diễn biến phức tạp khi hoạt động pháo kích vào đồn Phú Sơn khiến quân địch trong nhà lao báo động sớm. Một tổ tuần tra của đối phương tiến ra khu vực lực lượng ta đang bí mật tiếp cận. Tình huống bất ngờ buộc các chiến sĩ phải xử trí ngay, và tiếng súng mở màn vang lên trước thời điểm dự kiến.

Trận đánh lập tức diễn ra quyết liệt. Tổ đặc công mở cửa do đồng chí Rơi phụ trách sử dụng bộc phá phá cửa nhà lao. Do cửa được gia cố chắc chắn, phải đánh thêm lần nữa mới mở được lối vào. Trong quá trình mở cửa, một số chiến sĩ bị thương, nhưng các tổ tiến công vẫn nhanh chóng triển khai theo nhiệm vụ đã phân công, đánh vào những mục tiêu bên trong.

Cùng thời điểm đó, các bộ phận phối hợp tiến công lực lượng địch bảo vệ cầu Dinh. Một tổ đặc công mang bộc phá đánh sập nhịp cầu phía bắc, cắt đường chi viện của xe thiết giáp. Nhờ sự phối hợp giữa các hướng, lực lượng tiến công nhanh chóng làm chủ khu vực nhà lao, tạo điều kiện để những người bị giam giữ thoát ra ngoài.

Theo lời kể của người trực tiếp tham gia trận đánh, chỉ trong khoảng ba phút, lực lượng ta đã làm chủ trận địa. Phần lớn tù nhân nhanh chóng ra khỏi nhà lao. Một số người bị tê liệt, phải chống gậy hoặc không thể tự đi lại, được các chiến sĩ dìu, cõng ra ngoài. Hình ảnh những người lính quay lại giúp đỡ những người còn mắc kẹt cho thấy nhiệm vụ giải phóng nhà lao không kết thúc khi cửa trại giam được mở; điều quan trọng hơn là phải đưa tất cả những người bị giam giữ đến nơi an toàn.

Khi lực lượng giải cứu vừa rời khỏi nhà lao, xe thiết giáp và quân tiếp viện của địch đã đến phía bên kia cầu. Tuy nhiên, nhịp cầu bị đánh sập khiến chúng không thể vượt qua ngay, dù vẫn bắn dữ dội về phía lực lượng đang rút lui. Các chiến sĩ vừa dìu, vừa cõng, vừa hỗ trợ những người bị giam giữ di chuyển về căn cứ Hòn Hèo. Theo lời kể của Nguyễn Thặng, gần 700 người đã được đưa về nơi an toàn, không ai bị bỏ lại.

Thắng lợi của trận đánh là kết quả của sự chuẩn bị kỹ lưỡng, khả năng phối hợp giữa các lực lượng và tinh thần quyết tâm của những người trực tiếp tham gia. Trong đó, vai trò chỉ huy mũi đặc công của Nguyễn Tư Cường là một dấu ấn đáng ghi nhận. Ông cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện đối phương có ưu thế về hệ thống phòng thủ và khả năng chi viện, đồng thời phải xử lý yêu cầu đặc biệt khó khăn là giải thoát số lượng lớn tù nhân mà hạn chế tối đa nguy hiểm cho họ.

Nguyễn Tư Cường sinh năm 1927, quê ở xã Ninh Đa, huyện Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa. Ông nhập ngũ tháng 10 năm 1945, trưởng thành từ người chiến sĩ trực tiếp chiến đấu đến cán bộ chỉ huy trong lực lượng đặc công. Theo tư liệu tiểu sử được công bố, ông nhiều lần bị thương nhưng vẫn kiên quyết chiến đấu và hoàn thành nhiệm vụ. Ngày 7 tháng 5 năm 1956, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và trao Huân chương Quân công hạng Ba.

Trận giải phóng Nhà lao Ninh Hòa là một trong những dấu ấn tiêu biểu trong chặng đường chiến đấu của Nguyễn Tư Cường. Chiến công ấy không chỉ thể hiện sự mưu trí, dũng cảm trong tổ chức tiến công mà còn cho thấy ý nghĩa sâu sắc của nhiệm vụ giải cứu những người bị giam cầm. Giữa khói lửa chiến tranh, thắng lợi không chỉ được đo bằng việc chiếm giữ mục tiêu, mà còn bằng số phận những con người được đưa trở về với tự do.

Tên tuổi Nguyễn Tư Cường – người chiến sĩ đặc công mang bí danh Nguyễn Cụ – gắn liền với tinh thần kiên cường, khả năng chỉ huy và trách nhiệm đối với đồng bào, đồng đội. Câu chuyện về trận đánh Nhà lao Ninh Hòa nhắc nhớ một giá trị bền vững của những năm tháng hoa lửa: lòng dũng cảm chỉ thực sự trọn vẹn khi đi cùng trách nhiệm bảo vệ con người.