THỜI HOA LỬA: THIẾU TƯỚNG HOÀNG THẾ THIỆN – VỊ TƯỚNG CỦA NHỮNG NĂM THÁNG TRÊN ĐẤT CAMPUCHIA

Trong lịch sử quân đội, có những người trưởng thành từ chiến trường này rồi tiếp tục được giao nhiệm vụ ở một chiến trường khác. Cuộc đời của họ gắn với những giai đoạn đặc biệt của đất nước, khi nhiệm vụ của người cán bộ không chỉ là chỉ huy chiến đấu mà còn phải tổ chức lực lượng, xây dựng con người và giải quyết những công việc rất phức tạp sau chiến tranh. Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện là một trong những cán bộ như vậy.

Ông tên thật là Lưu Văn Thi, sinh năm 1922 trong một gia đình yêu nước. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia hoạt động cách mạng và sau đó trưởng thành trong quân đội. Trong suốt quá trình công tác, ông từng đảm nhiệm nhiều cương vị ở những chiến trường quan trọng. Năm 1975, ông tham gia chỉ huy một trong những cánh quân tiến vào giải phóng Sài Gòn trong Chiến dịch Hồ Chí Minh. Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục được giao những nhiệm vụ quan trọng trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nhưng đối với Hoàng Thế Thiện, năm 1978 lại mở ra một chặng đường đặc biệt khác của cuộc đời quân ngũ. Khi tình hình ở biên giới Tây Nam diễn biến phức tạp, trong khi nhân dân Campuchia đang phải chịu hậu quả nặng nề của chế độ Khmer Đỏ, ông được giao nhiệm vụ tham gia công tác tại Campuchia. Từ tháng 10 năm 1978 đến tháng 6 năm 1982, ông giữ nhiều trọng trách liên quan đến nhiệm vụ quốc tế, trong đó có Trưởng Ban B.68 Trung ương, Bí thư Đảng ủy Đoàn chuyên gia Việt Nam toàn Campuchia, Phó Tư lệnh Chính trị Quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia và Trưởng Đoàn chuyên gia quân sự Việt Nam tại Campuchia.

Đây là một nhiệm vụ rất khác so với những chiến trường mà ông từng trải qua. Nếu trong chiến tranh, người chỉ huy phải tập trung vào việc tổ chức lực lượng, nắm tình hình và hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu, thì ở Campuchia sau ngày giải phóng, công việc đặt ra còn phức tạp hơn nhiều. Một đất nước vừa thoát khỏi chế độ diệt chủng phải từng bước xây dựng lại hệ thống chính quyền, khôi phục kinh tế, ổn định đời sống và tạo điều kiện để người dân trở về quê hương.

Ngày 7 tháng 1 năm 1979, Phnom Penh được giải phóng. Nhưng việc giải phóng thủ đô chỉ là bước đầu. Đằng sau chiến thắng ấy là một đất nước bị tàn phá nghiêm trọng và một xã hội cần được khôi phục từ nhiều mặt. Ban B.68 do Hoàng Thế Thiện đứng đầu sau đó tham gia hỗ trợ phía Campuchia tổ chức hệ thống chính quyền từ trung ương đến cơ sở tại 19 tỉnh, thành; đồng thời tham gia tổ chức các đoàn chuyên gia giúp bạn trong nhiều lĩnh vực.

Công việc ấy không thể hoàn thành trong một thời gian ngắn. Đất nước Campuchia khi đó cần cán bộ, cần chuyên gia, cần những người có kinh nghiệm tổ chức và quản lý. Người dân cần được trở về quê cũ, khôi phục sản xuất, xây dựng lại trường học, bệnh viện và các cơ sở phục vụ đời sống. Những vùng đất từng bị bỏ hoang dần được khai phá trở lại. Cuộc sống từng bước trở lại với những làng quê đã trải qua quá nhiều mất mát.

Trong công việc ấy, Hoàng Thế Thiện không chỉ giữ vai trò của một vị tướng quân đội. Ông còn phải tham gia giải quyết những vấn đề về tổ chức, cán bộ và xây dựng hệ thống chính quyền. Theo các tư liệu về Ban B.68, sau khi Phnom Penh được giải phóng, cơ quan này trực tiếp giúp phía Campuchia tổ chức hệ thống chính quyền từ trung ương đến cơ sở và tham gia lựa chọn, bố trí cán bộ Việt Nam vào các đoàn chuyên gia ở 19 tỉnh, thành.

Những công việc đó có thể không được nhắc đến nhiều như những trận đánh trên chiến trường, nhưng lại có ý nghĩa rất lớn đối với quá trình hồi sinh của Campuchia. Một đất nước muốn đứng dậy sau chiến tranh không chỉ cần những người cầm súng. Đất nước ấy còn cần những người biết tổ chức, biết xây dựng và biết kiên trì làm lại từ những điều căn bản nhất.

Đó cũng là lý do khi nhắc đến Hoàng Thế Thiện, không nên chỉ nhìn ông dưới góc độ một vị tướng quân sự. Ông còn là một cán bộ chính trị, một người làm công tác tổ chức và là người trực tiếp tham gia vào một giai đoạn đặc biệt trong quan hệ Việt Nam - Campuchia. Những năm tháng tại Campuchia của ông gắn với quá trình từ chiến tranh chuyển sang xây dựng, từ giải phóng đến khôi phục cuộc sống.

Trong những năm thực hiện nhiệm vụ tại Campuchia, bên cạnh những công việc cấp chiến lược, ông và các cán bộ, chiến sĩ Việt Nam cũng phải đối mặt với những khó khăn rất cụ thể. Đó là điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, địa bàn rộng, tình hình an ninh phức tạp và nguy cơ chiến sự vẫn còn tiếp diễn. Sau khi chế độ Khmer Đỏ bị lật đổ, tàn quân vẫn tiếp tục hoạt động ở nhiều khu vực. Quân tình nguyện Việt Nam và lực lượng cách mạng Campuchia tiếp tục phải phối hợp chiến đấu, đồng thời giúp phía Campuchia củng cố chính quyền và lực lượng vũ trang.

Những năm tháng ấy vì vậy không phải là một khoảng thời gian bình yên đối với những người làm nhiệm vụ tại Campuchia. Họ vẫn sống trong điều kiện chiến trường, vẫn phải đối mặt với những nguy hiểm và vẫn phải chứng kiến sự mất mát của đồng đội. Đằng sau những báo cáo, những cuộc họp và những nhiệm vụ được giao là những con người cụ thể đã dành nhiều năm tháng của cuộc đời cho nhiệm vụ quốc tế.

Hoàng Thế Thiện hoàn thành nhiệm vụ tại Campuchia vào năm 1982. Sau đó, ông tiếp tục công tác trong quân đội và tham gia nhiều nhiệm vụ khác cho đến khi qua đời năm 1995. Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, ông đã được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh. Năm 2025, Chủ tịch nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Lễ đón nhận danh hiệu được tổ chức vào tháng 4 năm 2025, với sự tham dự của đại diện các cơ quan, đơn vị và những người từng gắn bó với nhiệm vụ giúp Cách mạng Campuchia.

Việc truy tặng danh hiệu Anh hùng cho Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện sau nhiều năm ông qua đời mang một ý nghĩa đặc biệt. Thời gian có thể làm những người từng trực tiếp tham gia chiến tranh lần lượt rời xa chúng ta, nhưng những đóng góp của họ vẫn cần được nhìn nhận đầy đủ. Bởi nếu lịch sử chỉ ghi lại những trận đánh mà không ghi lại những con người đã tổ chức, chỉ huy, xây dựng và hy sinh trong những năm tháng ấy thì bức tranh về lịch sử sẽ không đầy đủ.

Đối với nhân dân Campuchia, những năm tháng sau ngày 7 tháng 1 năm 1979 là quá trình từng bước khôi phục một đất nước đã bị tàn phá nặng nề. Đối với Việt Nam, đó là những năm tháng thực hiện nghĩa vụ quốc tế trong một hoàn cảnh đặc biệt. Hai dân tộc đã có những giai đoạn lịch sử nhiều biến động, nhưng trong những năm tháng ấy, nhiều cán bộ, chiến sĩ và chuyên gia Việt Nam đã cùng nhân dân Campuchia đi qua một chặng đường đầy khó khăn. Nhiều người đã trở về, nhưng cũng có những người vĩnh viễn nằm lại trên đất bạn.

Vì vậy, khi nhắc đến Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện, cũng cần nhắc đến những đồng đội của ông, những người đã cùng thực hiện nhiệm vụ và những người không còn cơ hội trở về. Một người chỉ huy dù giữ cương vị cao đến đâu cũng không thể tách khỏi những người lính đã cùng mình đi qua chiến trường. Thành quả của một nhiệm vụ luôn được tạo nên từ công sức của cả tập thể, trong đó có những người được lịch sử gọi tên và rất nhiều người khác đã âm thầm cống hiến.

Ngày nay, quan hệ Việt Nam - Campuchia đã bước sang một giai đoạn phát triển mới. Những người từng tham gia chiến trường Campuchia năm xưa nhiều người đã tuổi cao, sức yếu. Những câu chuyện của họ vì thế càng trở nên quý giá, bởi đó là những ký ức trực tiếp của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và chứng kiến những ngày đầu Campuchia hồi sinh.

Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện đã qua đời hơn ba mươi năm, nhưng câu chuyện về ông vẫn còn ý nghĩa đối với các thế hệ hôm nay. Đó là câu chuyện về trách nhiệm của một người cán bộ trước nhiệm vụ của đất nước; về sự tận tụy của những người làm công tác quốc tế; về tình đoàn kết giữa nhân dân Việt Nam và Campuchia; và trên hết là về một thế hệ đã dành những năm tháng quan trọng nhất của cuộc đời để thực hiện nhiệm vụ trong những hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Nhìn lại những năm tháng ấy, chúng ta càng có lý do để trân trọng hòa bình hôm nay. Bởi hòa bình không chỉ được tạo nên bởi những chiến thắng trên chiến trường mà còn được vun đắp bằng công sức của những người đã ở lại sau chiến tranh, giúp một đất nước đứng dậy và xây dựng lại cuộc sống.

Xin được trân trọng tưởng nhớ Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Thế Thiện và những cán bộ, chiến sĩ, chuyên gia Việt Nam đã thực hiện nhiệm vụ tại Campuchia. Đặc biệt, xin được tri ân những người đã hy sinh mà tên tuổi có thể chưa được nhiều người biết đến. Sự đóng góp của họ là một phần của lịch sử, và việc nhắc lại lịch sử ấy không phải để khơi lại chiến tranh, mà để thế hệ hôm nay hiểu hơn giá trị của hòa bình, tình hữu nghị và trách nhiệm đối với những người đã đi trước.