THÔI HỮU – NGUYỄN ĐẮC GIỚI: NGƯỜI CHIẾN SĨ CẦM BÚT GỬI TUỔI XUÂN VÀO CUỘC KHÁNG CHIẾN - PHẦN IV
Vượt ngục Hỏa Lò, trở lại với đồng đội
Trong những năm hoạt động bí mật tại Hà Nội, Nguyễn Đắc Giới bị thực dân Pháp bắt và kết án năm năm tù, giam tại Hỏa Lò. Đây là một trong những nhà tù khét tiếng của chế độ thực dân, nơi nhiều chiến sĩ cách mạng bị giam giữ, tra hỏi và tra tấn.
Việc bị bắt không chấm dứt con đường hoạt động của ông. Theo các tư liệu về cuộc đời Thôi Hữu, ông đã tìm cách vượt ngục, sau đó ra vùng ngoại thành ẩn náu và tìm cách bắt liên lạc trở lại với đồng chí.
Nhà văn Tô Hoài từng trực tiếp giúp đỡ, nuôi giấu Nguyễn Đắc Giới trong gia đình mình sau khi ông trốn khỏi nhà tù. Trong bài viết về Thôi Hữu, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia dẫn lại hồi ức của Tô Hoài, kể về lần người bạn tìm đến nhà trong bộ dạng khác thường, đầu cạo trọc sau thời gian bị giam giữ.
Hồi ức ấy là một tư liệu đáng chú ý bởi nó ghi lại hình ảnh người cán bộ cách mạng qua lời kể của người từng trực tiếp gặp gỡ, giúp đỡ ông. Thay vì chỉ biết đến Thôi Hữu qua những dòng tiểu sử, người đọc có thể hình dung một con người cụ thể, vừa trải qua cảnh tù đày, vẫn tiếp tục tìm cách trở về với tổ chức.
Sau khi Nhật đảo chính Pháp ngày 9 tháng 3 năm 1945, tình hình chính trị ở Đông Dương biến chuyển nhanh chóng. Phong trào cách mạng bước vào giai đoạn chuẩn bị trực tiếp cho cuộc tổng khởi nghĩa.
Nguyễn Đắc Giới được giao nhiệm vụ trong Ban cán sự Đảng Hà Nội, phụ trách địa bàn ngoại thành. Ông tham gia gây dựng cơ sở Việt Minh và tổ chức lực lượng tự vệ ở các khu vực Nghĩa Đô, Bưởi, Dịch Vọng, Cổ Nhuế.
Việc trở lại hoạt động sau khi vượt ngục cho thấy sự kiên định của người cán bộ cách mạng. Với ông, thoát khỏi nhà tù không phải là kết thúc một thử thách, mà là điều kiện để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ còn dang dở.
