Thời thanh niên sôi nổi trên chiến trường - Cuốn nhật ký lưu lạc của Cao Văn Tuất

Cuốn nhật ký chỉ vỏn vẹn 93 trang giấy kẻ caro học trò, song mỗi trang viết, mỗi dòng chữ, nét vẽ bên trong lại chứa đựng nỗi xúc động, nhớ thương, được trang trí bằng những hình vẽ hoa, phong cảnh rất công phu, đẹp mắt. Từng câu chữ, nét vẽ trong cuốn nhật ký đều tái hiện ký ức của một thời thanh niên sôi nổi, yêu đời của chàng trai trẻ ở độ tuổi 20. Cuốn sổ lưu bút được chia thành từng phần, mỗi phần thể hiện một quyết tâm, khẩu hiệu, phương châm sống và ước ao của chàng trai trẻ trong bối cảnh mưa bom, bão đạn bủa vây.

Đó là những những dòng viết thể hiện quyết tâm, chí khí của người lính bước vào chiến trận: “Sống như những người cộng sản, làm việc đưa hết thân mình phục vụ cho cách mạng”; “Đảng là mẹ hiền, tổ quốc trên hết, thanh niên anh dũng tiến lên”; “Tổ quốc hòa bình, gia đình hạnh phúc”. Bên cạnh những trang viết thể hiện lí tưởng, chép nhiều bài thơ, bài hát mang khát vọng về chủ đề quê hương đất nước… liệt sĩ Cao Xuân Tuất cũng thể hiện nỗi nhớ khắc khoải đến người thân ở quê nhà qua những trang viết gửi mẹ, gửi em, gửi đất và người Hoài Nhơn (Bình Định) - nơi anh đóng quân và chiến đấu. “Anh biết rồi sẽ phải xa em/ Vì một lẽ giản đơn em nhỉ/ Tổ quốc cần anh người chiến sĩ/ Giải phóng quân chiến đấu vì dân/ Lúc này Đảng, Tổ quốc đang cần/ Thì em ơi, tình riêng đành đôi ngả”. Những dòng cảm xúc nhớ thương “gửi em” tình cảm thân thương như vậy, song lồng vào đó, người chiến sĩ trẻ vẫn tự hứa với lòng “Anh sẽ luôn trau dồi công tác, luyện tập cầm chắc tay súng”, và “Ngày mai hết chuyện chiến tranh/ Bắc Nam thống nhất thì anh trở về”.

Xúc động hơn cả vẫn là những trang nhật ký viết về mẹ, với những dòng cảm xúc như tuôn trào: “Mẹ ơi lòng con như sóng dâng cao, như dòng phi lao góp gió, vì quê mình đấu tranh cho 2 miền thống nhất yên vui mẹ ơi... Mẹ ơi miền Nam sóng gió hôm nay, như ngày mai đây mây đan trời trong sáng, như hai miền với nhịp cầu Hiền Lương, mẹ con sẽ đoàn viên xóa hết buồn và thương”. Trên mỗi chặng đường hành quân, chiến đấu khi nhớ mẹ, nhớ nhà không biết cất giấu vào đâu, Cao Xuân Tuất lại dùng bút và sổ để tâm sự, nhắn nhủ đến mẹ hiền: “Đêm giao thừa lòng con nhớ mẹ/ Trời đã khuya gió nhẹ từng cơn...”. Những lời tâm sự này được viết vào ngày 24/11/1966, cũng là những lời khép lại dòng nhật ký trong cuốn sổ bỏ ngỏ. Và lời hứa Bắc Nam thống nhất, khi hai miền nối nhịp Hiền Lương thì sẽ trở về, cũng đành dang dở từ đó…

Cuốn sổ nhật ký của liệt sĩ Cao Xuân Tuất là kỷ vật chiến tranh đáng quý, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, khơi dậy và phát huy tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực tự cường, tự tôn dân tộc. Kỷ vật được trao trả đã làm đẹp thêm thông điệp “khép lại quá khứ, hướng tới tương lai” của Đảng và Nhà nước ta trong mối quan hệ Việt Nam - Mỹ. Việc cựu binh Mỹ Peter Mathews trả lại cuốn nhật ký cho thân nhân liệt sĩ cũng mở ra những hi vọng, mong mỏi của hàng vạn thân nhân liệt sĩ khác đã hi sinh để bảo vệ nền độc lập dân tộc nhưng đến nay vẫn chưa tìm được mộ phần, không có kỉ vật, di ảnh nào còn lưu giữ để thờ tự. Hi vọng về một ngày nào đó, có thể bất kì ai đang lưu giữ một phần kí ức, kỉ vật chiến tranh ấy, sẽ mang trả lại cho thân nhân liệt sĩ như một cái kết có hậu giữa đời thường.