Thống Đốc Hoàng Diệu và bức huyết thư

Năm 1882, thực dân Pháp do Henri Rivière cầm đầu đưa quân ra uy hiếp thành Hà Nội lần thứ hai. Tổng đốc Hoàng Diệu, người trấn giữ thành, đã quyết tâm sống chết để bảo vệ thủ phủ của Bắc Kỳ. Mặc dù triều đình Huế chủ hòa và không gửi viện binh, Hoàng Diệu vẫn cùng quân sĩ chiến đấu ngoan cường trên mặt thành. Khi quân Pháp nã pháo dữ dội và phá vỡ cổng thành, quân địch tràn vào như nước lũ. Biết không thể giữ được thành trước hỏa lực vượt trội của địch, ông quay vào hành cung, thảo một bức di biểu (huyết thư) gửi vua Tự Đức.

Trong thư, ông bày tỏ nỗi đau đớn khi "Thành mất không sao cứu được, thật hổ với nhân sĩ Bắc thành lúc sinh tiền", và khẳng định lòng trung trinh "Nguyện theo Nguyễn Tri Phương xuống suối vàng". Sau đó, ông đi đến Võ Miếu, dùng khăn chít đầu thắt cổ tự tử để không rơi vào tay giặc. Sự hy sinh của Hoàng Diệu đã gây xúc động mạnh mẽ cho nhân dân Hà Nội và cả nước. Người dân thương tiếc ông, lập bàn thờ cúng tế. Câu nói của người đời sau ca ngợi ông: "Sống làm Tướng giữ thành, chết làm Thần hộ thành" mãi mãi khắc ghi tên tuổi ông vào lịch sử thủ đô ngàn năm văn hiến.