THPT ĐỒNG XOÀI (211)
Phan Thanh Giản (1796–1867) là một đại thần, học giả và nhà ngoại giao của triều Nguyễn. Ông nổi tiếng vì là tiến sĩ đầu tiên của Nam Kỳ, đồng thời giữ vai trò trung tâm trong các cuộc thương lượng với Pháp vào giai đoạn đầu của quá trình xâm lược Việt Nam. Cuộc đời và quyết định của ông vẫn là chủ đề được nghiên cứu và tranh luận trong sử học Việt Nam.
Sự nghiệp
Xuất thân trong một gia đình không giàu có ở vùng nay thuộc tỉnh Bến Tre, Phan Thanh Giản đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ năm 1826, trở thành vị tiến sĩ đầu tiên của Nam Kỳ. Ông phục vụ dưới ba triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức, đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình, từ quản lý hành chính đến ngoại giao. Ông cũng nhiều lần bị giáng chức vì thẳng thắn can gián hoặc do trách nhiệm trong công vụ, nhưng sau đó được phục chức nhờ năng lực và uy tín.
Vai trò trong thời kỳ Pháp xâm lược
Sau khi quân Pháp chiếm nhiều vùng ở Nam Kỳ, Phan Thanh Giản là một trong những người đại diện triều đình ký Hiệp ước Sài Gòn năm 1862, chấp nhận nhượng ba tỉnh miền Đông với hy vọng hạn chế tổn thất và giữ phần lãnh thổ còn lại. Năm 1863, ông dẫn đầu phái bộ sang Pháp để thương lượng việc chuộc lại các tỉnh đã mất, nhưng nỗ lực này không thành công. Đến năm 1867, khi Pháp tiếp tục chiếm ba tỉnh miền Tây, ông không tổ chức kháng cự quân sự và sau đó tự kết liễu đời mình bằng thuốc độc sau khi dâng sớ nhận trách nhiệm.
Đánh giá lịch sử
Di sản của Phan Thanh Giản được nhìn nhận theo nhiều góc độ. Một số nhà nghiên cứu xem ông là vị quan trung thành, thanh liêm và chịu trách nhiệm cá nhân, cố gắng tìm giải pháp ngoại giao trong bối cảnh triều Nguyễn ở thế yếu. Ngược lại, cũng có quan điểm cho rằng việc ký hiệp ước nhượng đất và không chống cự năm 1867 đã góp phần tạo điều kiện để Pháp hoàn tất việc chiếm Nam Kỳ. Vì vậy, ông thường được xem là một trong những nhân vật lịch sử gây nhiều tranh luận nhất của Việt Nam thế kỷ XIX.
