THPT ĐỒNG XOÀI (215)
Hoàng Diệu là một vị quan và Tổng đốc Hà Ninh dưới triều Nguyễn, nổi tiếng vì lãnh đạo việc phòng thủ thành Hà Nội trước cuộc tấn công của quân Pháp năm 1882. Ông được xem là biểu tượng của tinh thần tận trung và lòng kiên quyết bảo vệ đất nước, và tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học cũng như công trình tưởng niệm tại Việt Nam.
Sự nghiệp
Hoàng Diệu, tên thật là Hoàng Kim Tích, sinh năm 1829 tại vùng nay thuộc tỉnh Quảng Nam. Ông đỗ Cử nhân năm 1848 và Phó bảng năm 1853, sau đó đảm nhiệm nhiều chức vụ ở Bình Định, Bắc Giang, Nam Định, Bắc Ninh và Huế trước khi được bổ nhiệm làm Tổng đốc Hà Ninh vào khoảng năm 1879–1880. Trong thời gian làm quan, ông được đánh giá là thanh liêm, chú trọng an dân và giữ gìn kỷ cương hành chính.
Bảo vệ thành Hà Nội
Tháng 4 năm 1882, lực lượng Pháp do Henri Rivière chỉ huy tấn công thành Hà Nội. Hoàng Diệu đã từ chối yêu sách đầu hàng, tổ chức lực lượng kháng cự và trực tiếp chỉ huy phòng thủ. Sau khi thành thất thủ ngày 25 tháng 4 năm 1882, ông viết biểu tạ tội gửi vua rồi tự vẫn tại Võ Miếu để không rơi vào tay đối phương. Hành động này trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của tinh thần giữ khí tiết trong lịch sử Việt Nam.
Di sản
Tên tuổi Hoàng Diệu thường được nhắc cùng Nguyễn Tri Phương như hai vị quan đã hy sinh trong quá trình bảo vệ Hà Nội trước quân Pháp. Ông được thờ tại nhiều địa điểm tưởng niệm, có lăng mộ ở Quảng Nam và được tưởng nhớ qua nhiều tác phẩm lịch sử, văn học. Nhiều tuyến đường lớn tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh và các địa phương khác mang tên Hoàng Diệu, phản ánh sự ghi nhận lâu dài đối với đóng góp và khí tiết của ông.
