THPT ĐỒNG XOÀI (219)

Dấu mốc chínhÔng sinh tại làng Tịnh Hà, tỉnh Định Tường (nay thuộc huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang). Theo truyền thống, ông đỗ đầu kỳ thi Hương năm 1852 nên được gọi là Thủ khoa Huân. Sau khi làm quan một thời gian với chức Giáo thụ, ông rời quan trường để tham gia kháng chiến khi quân Pháp mở rộng xâm lược Nam Kỳ. Một số nghiên cứu hiện đại đặt giả thuyết ông có thể sinh sớm hơn năm 1830, nhưng mốc 1830 vẫn là niên đại được nhắc đến phổ biến nhất. Sự nghiệp kháng chiếnNguyễn Hữu Huân từng phối hợp với các thủ lĩnh nghĩa quân như Trương Định, Võ Duy Dương và Âu Dương Lân. Ông phát động hoặc tham gia ba đợt khởi nghĩa tại vùng Mỹ Tho, Tân An, Cai Lậy và các khu vực lân cận. Sau khi bị bắt năm 1864, ông bị kết án khổ sai và đày đến Cayenne (thuộc địa của Pháp ở Nam Mỹ). Được ân xá năm 1869, ông vẫn tiếp tục bí mật tổ chức lực lượng chống Pháp cho đến khi bị bắt lần cuối và bị xử tử ngày 19 tháng 5 năm 1875. Thơ văn và khí tiếtDù số lượng tác phẩm không nhiều, thơ của Nguyễn Hữu Huân được đánh giá là tiêu biểu cho dòng văn học yêu nước thế kỷ XIX. Các bài như Tặng vợ, Tự thuật, Cảm hoài và những câu liễn tuyệt mệnh thể hiện tinh thần trung nghĩa, ý chí không khuất phục trước thất bại hay sự dụ hàng của đối phương. Hai câu liễn nổi tiếng của ông thường được trích dẫn là:“Hữu chí nan thân, không uổng bách niên chiêu vật nghị;
Tuy công bất tựu, diệc tương nhất tử báo quân ân.” Di sảnNgày nay, Nguyễn Hữu Huân được ghi nhớ như biểu tượng của tầng lớp sĩ phu Nam Bộ dấn thân vì độc lập dân tộc. Tên ông được đặt cho nhiều trường học, đường phố trên cả nước; quê hương ông tại Tiền Giang có đền thờ, lăng mộ và tượng đài tưởng niệm, trở thành địa điểm lưu giữ ký ức về phong trào kháng Pháp đầu tiên ở Nam Kỳ.