THPT ĐỒNG XOÀI (241)
Bùi Quang Chiêu (1872–1945) là chính khách, nhà báo và kỹ sư canh nông Việt Nam hoạt động chủ yếu tại Nam Kỳ thời Pháp thuộc. Ông nổi tiếng với vai trò sáng lập và lãnh đạo Đảng Lập Hiến, theo đuổi đường lối cải cách ôn hòa, đòi mở rộng quyền chính trị và xây dựng chế độ lập hiến thay vì đấu tranh cách mạng.
Dấu mốc sự nghiệp
Ông sinh tại Mỏ Cày (nay thuộc tỉnh Bến Tre), học tại Trường Chasseloup-Laubat ở Sài Gòn rồi được cấp học bổng sang Algérie và Pháp. Năm 1897, ông tốt nghiệp kỹ sư canh nông, được xem là một trong những kỹ sư nông nghiệp người Việt đầu tiên của Nam Kỳ, sau đó làm việc trong ngành nông nghiệp của chính quyền thuộc địa và tham gia nhiều hoạt động giáo dục, kinh tế.
Hoạt động chính trị
Năm 1919, Bùi Quang Chiêu thành lập Đảng Lập Hiến, chủ trương vận động cải cách thông qua pháp luật, mở rộng quyền đại diện của người Việt trong bộ máy thuộc địa và từng bước xây dựng một bản hiến pháp. Ông cũng sáng lập và điều hành các tờ báo tiếng Pháp như La Tribune Indigène và La Tribune Indochinoise, dùng báo chí để thúc đẩy các yêu cầu cải cách và phát triển kinh tế của người Việt.
Di sản và đánh giá
Di sản của Bùi Quang Chiêu vẫn là chủ đề được các nhà sử học thảo luận. Một số đánh giá xem ông là người theo đuổi con đường cải cách thực dụng trong bối cảnh thuộc địa, cố gắng giành thêm quyền tự trị thông qua thương lượng; trong khi những quan điểm khác phê phán sự hợp tác của ông với chính quyền Pháp và cho rằng đường lối này không đáp ứng được yêu cầu giành độc lập hoàn toàn. Cả hai cách nhìn đều phản ánh những tranh luận về các chiến lược chính trị khác nhau của Việt Nam đầu thế kỷ XX.
Gia đình và những năm cuối
Con gái ông là Henriette Bùi Quang Chiêu, người được biết đến là nữ bác sĩ Việt Nam đầu tiên tốt nghiệp bác sĩ y khoa tại Pháp và có nhiều đóng góp cho ngành sản phụ khoa. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Bùi Quang Chiêu cùng một số thành viên trong gia đình bị bắt và thiệt mạng trong bối cảnh chính trị đầy biến động của thời kỳ đó.
