THPT NGUYỄN DU (167)
Trần Văn Lai (1920–2002), còn được biết đến với tên Mai Hồng Quế và bí danh Năm U.SOM, là một chiến sĩ biệt động, tình báo và cơ sở cách mạng hoạt động bí mật tại Sài Gòn trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Ông nổi tiếng nhờ xây dựng các hầm chứa vũ khí ngay trong nội đô và đóng vai trò quan trọng trong công tác chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968.
Hoạt động bí mật trong lòng Sài Gòn
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Trần Văn Lai được giao ở lại Sài Gòn hoạt động bí mật. Để tạo vỏ bọc hợp pháp, ông xây dựng hình ảnh một nhà thầu trang trí nội thất thành đạt, sử dụng tên giao dịch Mai Hồng Quế và có điều kiện ra vào nhiều cơ quan trọng yếu của chính quyền Sài Gòn, trong đó có Dinh Độc Lập. Nhờ đó, ông thu thập thông tin, sơ đồ công trình và hỗ trợ mạng lưới biệt động hoạt động an toàn trong nội thành.
Hầm vũ khí nổi tiếng
Một trong những chiến công nổi bật nhất của ông là tự mình đào và xây dựng hệ thống hầm bí mật tại căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu ở Sài Gòn. Hầm này được sử dụng để cất giấu hơn 2 tấn vũ khí, thuốc nổ và trang bị chiến đấu phục vụ các đơn vị biệt động. Ông còn trực tiếp vận chuyển nhiều chuyến hàng vũ khí từ căn cứ về nội thành bằng các phương thức ngụy trang rất tinh vi, tránh sự phát hiện của lực lượng đối phương.
Vai trò trong Tết Mậu Thân 1968
Hầm vũ khí của Trần Văn Lai là nơi tập kết quân và trang bị cho lực lượng biệt động trước khi tiến công các mục tiêu quan trọng trong dịp Tết Mậu Thân 1968, đặc biệt là khu vực Dinh Độc Lập. Công tác chuẩn bị của ông được xem là một mắt xích quan trọng giúp các đơn vị biệt động triển khai nhiệm vụ ngay giữa trung tâm Sài Gòn.
Di sản và ghi nhận
Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, Trần Văn Lai từng nhiều lần bị bắt và tra tấn nhưng không khai báo. Sau năm 1975, ông tiếp tục công tác tại các đơn vị của thành phố cho đến khi nghỉ hưu với quân hàm Thượng úy. Năm 2015, ông được Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân nhằm ghi nhận những đóng góp đặc biệt trong cuộc kháng chiến. Cuộc đời của ông cũng được xem là một trong những nguồn cảm hứng cho các nhân vật trong tác phẩm và phim Biệt động Sài Gòn.
